Jostabiliteti i qeverive të Kosovës, suksesi i tyre më i madh!
Jostabiliteti i qeverive të Kosovës, suksesi i tyre më i madh!
03.01.2017 | 16:12
Është pyetur për politikën dhe për kulturën. Ka folur për këto dyja dhe për arsimin e akademinë, për anëtarësimet e vonshme në të.
Duke e njohur artin e së mundshmes (politikën) dhe duke qenë profesor i kulturës, ka dhënë analizë të hollësishme se ku pikëtakohen këto të dyja dhe ku përjashtohen. Thotë me ironi, siç e lexuat në titull, se suksesi më i madh i qeverive të Kosovës ka qenë jostabiliteti. I kemi kërkuar t’i përmendë tri të këqija të mëdha të Kosovës, i ka ardhur keq që nuk ka hapësirë në këtë intervistë t’i përmendë edhe 333 të tjera. Menaxhimin e institucioneve të kulturës thotë se s’do të dinte kush ta bënte më keq. Edhe pse është profesor i dramës, dramaturg dhe ka inskenuar në teatro dhjetëra drama të vetat e të huajat, në Teatrin Kombëtar të Kosovës ka disa vjet që nuk shkon pasi thotë se Teatri Kombëtar është kapur nga politika, se Ministria e Kulturës po e vret me dorën e vet. Zë në gojë këtë rast të keq: “Në këtë teatër mund të punojë një agjent sllavo-maqedon i UDB-së nga Shkupi, me numrin e dosjes 25650, i cili në lustrimet që janë bërë në Maqedoni, rezultoi të jetë agjent i sigurimit shtetëror të këtij vendi (i angazhuar pikërisht në çështje shqiptare), ndërsa nuk mund të punojë, ta themi, Ekrem Kryeziu, një ish i burgosur, i cili vazhdon të përndiqet politikisht”! E çan hallin e gjendjes së tashme të Teatrit Kombëtar, por e çmon punën regjisoriale të Fadil Hysajt, të Isa Qosjes, të Ujkan Hysajt, të Blerta Zeqirit, të Luan Kryeziut. Mulliqi sivjet i ka botuar pesë drama, kurse në vitin e ardhshëm ka plan t’i botojë gjashtë të tjera dhe ta botojë edhe librin studimor, rreth 1 000 faqe, për antropologjinë e dramës dhe të teatrit, të cilin e ka pasur punim të doktoratës. Flet për “Epokën e re”, në numrin festiv të saj, profesor Haqif Mulliqi, një ndër zërat e sotëm më të njohur të fushës së kulturës.
 
“Epoka e re”: Kur i ka pasur Kosova punët më mirë, kur më keq dhe si ju duket se i ka tash?
H. Mulliqi: Kjo është një pyetje retorike të cilës është shumë e vështirë t’i japim përgjigje. Në fakt, kjo i ngjason asaj anekdotës mbi gotën deri në gjysmë ujë dhe si e shohin atë optimisti dhe pesimisti. Unë nga natyra jam optimist dhe, seriozisht mendoj se, pavarësisht të gjitha problemeve me të cilat përballemi si shoqëri, si shtet apo edhe komb, asnjëherë nuk i kemi pasur punët më mirë. Ndonjëherë edhe më keq se sot! Sepse e kemi tejkaluar robërinë, dhunën sistematike dhe shfarosëse. E kemi mbijetuar një krim të gjenocidit dhe, ja, ankohemi pse nuk kemi gjëra më të mira dhe më të mëdha. Apo përse nuk jetojmë si bota tjetër normale por, disi, sikur vegjetojmë në lirinë tonë. Jemi futur në tunel në të cilin nuk jemi as në fillim e as në fund dhe në të cilin, ndonjëherë nuk vërehet as pika e bardhë në fund të tij. Kjo është keq. Keq është se na mungon solidariteti i dikurshëm. Mobilizimi për të luftuar për një jetë më të mirë dhe më dinjitoze. Për mirëqenie. Keq, pasi recidiv të pushtetarëve të dikurshëm serbë janë bërë disa pushtetarë shqiptarë që “po na e pinë gjakun me pambuk”. Me gjasë kjo po dhemb më shumë. E shumëçka tjetër.
Kjo rrethanë na kthen diku në vitet e para nëntëdhjetave, sidomos ato deri në liri. Besoj se shumica prej nesh ëndërronim Kosovën e lirë dhe të mëvetshme. Një Kosovë kur fëmijët do të na shkojnë në shkollë dhe nuk do të na i vrasin serbët. Një Kosovë kur, ta themi, nga Prishtina në Gjakovë do të udhëtonim dhe policia nuk do të na ndalonte në Komaran apo edhe Rakovinë dhe të na torturonte dhe poshtëronte para gruas dhe fëmijëve. Apo, edhe më keq, ku do t’i torturonte ata dhe ne nuk do të kishim çfarë të bënim. Kur bënim luftë të paepur për një kafshatë buke. Dhe, normalisht, në këto rrethana liria ishte diçka ekzistenciale dhe e prekshme. Por, kjo fazë është tejkaluar tashmë. Serbët janë mposhtur dhe kanë ikur. Kosova është çliruar, por liria ka shumë dimensione: mirëqenia, punësimi, luftimi i korrupsionit, shkolla më cilësore për fëmijët tanë. Thjesht, perspektiva.
Mendoj se fshehtësia e lirisë qëndron tek guximi. Dhe, fatkeqësisht, ne nuk po tregohemi të guximshëm që të “luftojmë” për të. Ta bëjmë më të plotë dhe më të ndryshme nga kjo që është. Ne jemi vigjilentë dhe e dimë se askund nuk ekziston një luftë shumë e zakonshme dhe shumë e thjeshtë për ta arritur lirinë dhe për ta zhvilluar atë, dhe shumë njerëz, në të dyja rastet, do të kalojnë nëpër nëntë rrathët e ferrit të Dantes që ta kurorëzojmë lirinë dhe të arrijmë në piedestal të sendërtimit të dëshirave tona. Lidhur me këtë, njëri prej autorëve dhe filozofëve të mi më të dashur, Alber Kamy, ka thënë se: “liria s’është gjë tjetër veçse një shans që të bëhesh më i mirë”. Fatkeqësisht ne nuk e kemi arritur ende këtë. Ngase gara jonë në lirinë tonë nuk ecën në këtë drejtim. Zhan Zhak Ruso e jep përgjigjen në tërë këtë kur thotë se: Paraja të cilën e posedon njeriu është arma e lirisë, ndërsa paraja pas së cilës njeriu vrapon është arma e robërisë. Ndërsa ne e shohim se jemi futur në një maratonë të pafundme të vrapimit pas parasë dhe pas pasurimit, edhe të paligjshëm.
 
“Epoka e re”: Mund të na i përmendi tri të këqija të mëdha?
H. Mulliqi: Unë mendoj se ka më shumë se nga tri sosh, por meqë e përkufizuat kështu pyetjen, atëherë po përpiqem ta rrumbullakoj përgjigjen. E para është mungesa e dashurisë për më të afërmit tanë. As edhe një njeri i padashuri nuk mund ta njohë tjetrin e me këtë as të vërtetën. As edhe një njeri i padashuri nuk mund ta ndihmojë një qenie tjetër, por as veten. Në shoqërinë tonë ka shumë njerëz të këtillë dhe, fatkeqësisht, janë njerëz që: ose nuk ua dinë hallet të tjerëve, ose të atillë që vendosin për fatin e të tjerëve.
E dyta ndërlidhet me keqqeverisjen e vendit tonë, në kontinuitet, dhe me shkallë shumë të lartë të korrupsionit. E tëra kjo ndërlidhet me atë që sot e quajmë klientelizëm politik. Ky klientelizëm është vrastar për çdo shoqëri, në veçanti për një shoqëri siç është kjo jona. Ky, në fakt, është korrupsioni. Ai ka depërtuar në çdo pore të shoqërisë. Më e keqja është se, në një mënyrë apo tjetrën, tashmë thuaja se jemi mësuar me këtë situatë, e cila, në fakt, është më shumë se kaq: është gjendje. Andaj dhe duhet të pushojmë të mendojmë se kjo është diçka “normale”. Jo, nuk është. Ndërsa për ta luftuar këtë dukuri kancerogjene në shoqërinë tonë, përveç një atmosfere të gjykimit politik, e cila ekziston, çështja kërkon edhe një lloj të demokratizimit të vet mbikëqyrjes si dhe të drejtimit mbi të mirat publike në vend e cila, mbase, do ta ulte përqendrimin e fuqisë absolute në shoqërinë tonë e cila, siç e dimë, mbahet në duar të grupeve të caktuara të interesit, gjegjësisht të disa personave të cilat na blasfemojnë duke folur për liri, demokraci dhe mirëqenie, e të cilët janë burimi më kryesor i klientelizmit dhe të korrupsionit këtu.
E treta ndërlidhet më të ashtuquajturën elitë politike. Është e njohur se, përkatësia në një elitë nuk përcaktohet nga aftësitë e një individi në shoqëri, por edhe në rastin e Kosovës kemi të bëjmë me një strukturë shoqërore si dhe me krijimin e pengesave të lëvizjeve progresive të një shoqërie, të re apo të vjetër. Përderisa Platoni dikur statusin e elitës ua atribuonte filozofëve të njëmendtë, sot këtë status, pra të elitës në Kosovë (edhe ndër shqiptarët në përgjithësi), e kanë uzurpuar politikanët noksanë, pra ata të cilët nuk bëjnë gjë tjetër veçse na filozofojnë përditshmërisht. Institucionet nëpër të cilat do të duhej të mblidheshin pjesëtarët e elitës së vërtetë të shoqërisë sonë, këto elita janë dorëzuar tashmë dhe e kanë humbur, jo betejën, por luftën. Shiheni çfarë ndodh në Akademinë e Shkencave dhe të Arteve të Kosovës? Shikojeni kë e zgjedhin akademik. O tempora o mores! Sa e turpshme. Shikojini universitetet publike në vend! Elitat që, konceptualisht, do të duheshin të njësoheshin me ndërgjegjen e shoqërisë, siç u tha, janë dorëzuar dhe nemitur. Fjala në shoqërinë tonë nuk e ka më fuqinë e saj. Nuk flas për fjalët nëpër kafene ku shqiptarët sot filozofojnë më së shumti. Flas për fuqinë e fjalës publike. Ajo që do të kishte domethënie në shoqëri. Kjo ndodh ngase intelektualët janë futur nën çadrën e politikanëve analfabetë dhe mediokër me ç’rast e kanë dorëzuar fjalën liri dhe publike të cilën në një shoqëri informatike si kjo jona e kanë rrëmbyer politikanët. E keni parë, ata sot janë bërë profesorë universitarë, anëtarësohen në Akademinë e Shkencave, janë shndërruar në shkrimtarët tanë më të mirë, në publicistët më domethënës, janë bërë poetë, piktorë e çfarë jo. Dhe si ia del kjo “elitë politike” këtë gjë sot?! Në atë mënyrë duke e kontrolluar fotografinë e botës që na rrethon duke i kontrolluar mediet. Ndaj dhe, çfarëdo që e thotë ajo që do të duhej të ishte elitë shoqërore në vend, thuaja se më nuk e posedon asnjë lloj funksioni, ngase protagonistë këtu janë bërë politikanët.
Dhe, a mund të ndryshojnë gjërat dhe Kosova ta krijojë elitën e saj? Fatkeqësisht, unë besoj se ne vetëm mund ta gjakojmë këtë gjë dhe të ëndërrojmë se si do të mund të dukej në të vërtetë kjo. Por, shoqëria jonë është e paaftë të ndryshojë çfarëdoqoftë përpara kuazalitetit i cili në duart e veta i mban të gjithë penjtë e shoqërisë: shumicën e medieve, institucionet akademike, fondet për zhvillimin e vendit etj. E ne, siç do ta thoshte Gordon Krajgu, nuk jemi asgjë më shumë se sa marioneta, apo edhe mbimarioneta moderne. Fatkeqësisht.
 
“Epoka e re”: Çfarë dhe kënd e konsideroni fatkeqësi politike në Qeverinë e Kosovës?
H. Mulliqi: Të thuash secilën herë, që nga paslufta e deri më sot, qeveritë e vendit tonë dhe qeveritarët kanë bërë veprime të patolerueshme dhe ne si intelektualë, ose kemi qenë në shërbim të tyre ose kemi heshtur. Jostabiliteti i qeverive të Kosovës është dëshmuar si suksesi i tyre më i madh. Thjesht, Kosovën e kanë drejtuar qeveri të dobëta, të korruptuara dhe pa vizion, të cilat ndonjëherë e kanë lënë përshtypjen se janë të vetëmjaftueshme, madje nuk kanë bërë asnjë përpjekje që ta shpien vendin përpara. E keqja është se ne i kemi ditur këto, por kemi heshtur. Bile, mendoj se është mbresëlënëse se me çfarë elani dhe çfarë shpejtësie qeveritë tona janë tjetërsuar duke krijuar distancë nga ne, njerëzit e rëndomtë, duke i ikur çfarëdo partneriteti me elektoratin. Dhe kjo gjendje, jo rrallë e ka sjellë vendin dhe qytetarin para shkatërrimit. E ne, shumica prej nesh, përsëri kemi heshtur. Narrativi mbi vlerat në shoqëri ka rënë poshtë, ndërsa qeverisë dhe këtyre politikanëve që po e qeverisin vendin u ka ngelur shumë pak nga ajo që mund t’ua ofrojnë qytetarëve, ndaj dhe në derë po troket momenti kur këta qytetarë do të heqin dorë prej tyre. Kosova është një vend shumë i varfër, ndërkohë që qeveriset nga milionerët. E ne, të thuash i kemi mbyllur sytë nga kjo dhe po heshtim. Bile, ndonjëherë nuk e di se cila është më e keqe: të bëmat e tyre, apo heshtja jonë. Apo janë të njëllojshme. Dikush mund të thotë se njerëzit janë të frikësuar. Të frikësuar nga tranzicioni i gjatë dhe i pafund. Të frikësuar nga e kaluara. Të frikësuar edhe nga e ardhmja. Serbia kërcënon, Rusia i mpreh dhëmbët. Bashkimi Evropian na anashkalon thijaz. Ndërsa politikanët tanë sikur na skllavërojnë nga dita në ditë. Andaj, në biseda me miq të brengosur, dëgjoj se neve, në fakt, s’na mbetet gjë tjetër veçse të heshtim nga frika.
Paulo Coelho e thotë diku, se i mjerë është ai i cili ka frikë të ekspozohet para rreziqeve ngaqë ai, mbase, asnjëherë nuk mashtrohet, asnjëherë nuk zhgënjehet apo edhe vuan sikurse ata që e ndjekin një ëndërr të veten. Por, kur të kthehet për të parë nga pas - e të gjithë ne prore kthehemi për ta shikuar rrugën që e kemi lënë pas - do ta dëgjojë zërin e zemrës së vet kur i flet duke i thënë: “Çfarë i ke bërë mrekullive të cilat Perëndia i ka mbjellë përgjatë ditëve tuaja?” Do t’i sjell të përfolura disi, dy vargje të Azem Shkrelit kur thotë, afërsisht se: “Po të takoheshim me veten sy më sy/ do të putheshim apo kishim me u pështy”. Unë mendoj se kjo është dilema jonë e përditshme. E ne, përditshmërish, sikur bëjmë përpjekje të vetëmashtrohemi.
 
“Epoka e re”: Ju ka pëlqyer menaxhimi i institucioneve nga ky koalicion qeverisës?
H. Mulliqi: Mund të flas për institucionet e kulturës. Asnjëherë nuk ka qenë më keq. Asnjëherë. Besoj se kështu duhet të jetë edhe në pjesën më të madhe të institucioneve të tjera. Shikojeni çfarë ndodh në Kuvendin e Kosovës. Shikojeni se si ka degjeneruar procesi i demarkacionit të kufirit. Shikoni çfarë bëjnë pjesëtarët e minoritetit serb në qeveri - financohen me paratë tona dhe punojnë që Serbia ta shkatërrojë Kosovën! PTK-së i plaçkiten paratë. Shikoni se si dëbohen njerëzit nga puna në KEDS. A s’janë të dhembshme rezultatet e hulumtimit të PISA-s me rastin e evaluimit të dijes të fëmijëve tanë!? Dhe, në fund, del se fajin nuk e ka qeveria, por një “mësues atje”. Mësues i një fshati të humbur diku në Kosovë, i cili nuk i ka as kushtet elementare për punë dhe i cili, mbase, 15 kilometra i bënë në ditë me këmbë për të arritur te shkolla. Shikojini se si dergjen institucionet e kulturës. Se si shuhen klubet sportive...
Kemi të bëjmë me një qeveri e cila, për më shumë se dy vjet, përpiqet të na bindë se është më e mira që ka pasur Kosova deri më sot por, nga ana tjetër, ka më shumë se gjysmë viti që paralajmëron riformatimin e vet. Po të ishte aq e mirë, sa thonë, çfarë duhet të ndryshojë atëherë.

“Epoka e re”: E çfarë është dashur, sipas jush, të bëhet?
H. Mulliqi: Besoj se ka kohë që Kosova është dashur ta ketë një qeveri ekspertësh, që ta arrijë një konsensus nacional mbi temat dhe çështjet më të rëndësishme për qytetarët dhe vendin dhe që të gjithë së bashku të bëjmë përpjekje t’i zgjidhim problemet. Unë e di mirë se dikujt apo edhe shumëkujt nuk do t’i pëlqejë kjo që po e them. Bile, sa herë që kemi kritikuar, na është dashur që për vite të tëra të nxjerrim gështenja me dorë nga prushi, ngaqë të fusin nëpër “lista të zeza” (si në kohën e komunizmit) dhe nga to del vështirë apo nuk del fare. Mirëpo, kur të kritikoj, unë për veten time e bëj se jam i pakënaqur dhe se bëj “presion” publik që të gjenden zgjidhje të reja dhe, s’do mend, që disa, apo edhe shumë gjëra, të bëhen më mirë. Të ndryshojë kjo gjendje. Unë, thënë të drejtën, nuk kam asnjë problem personal me asnjë grup politik. Jam i lumtur që as unë e asnjëri në familjen time nuk varet prej tyre. Ajo që e them mëtoj të jetë e sinqertë, ndërsa koha le ta dëshmojë se kush kishte të drejtë.
 
“Epoka e re”: Cila me cilën parti do ta bënte një qeveri më të mirë?
H. Mulliqi: Sinqerisht mendoj se kombinimi më jofunksional për të bërë një qeveri të mirë është ky që kemi sot: PDK - LDK. Fundja, çfarë qeverie është kjo e cila nuk ka gjasë të rrëzohet, ngase kanë shumë numra në parlament? Dhe, e përbërë nga një binom partish të cilat e shohin me shumë negativitet njëra-tjetrën. Liderë të fuqishëm të të cilës përditë sikur e kërcënojnë njëri-tjetrin me prishje koalicioni. Dhe, jo vetëm kjo e bën këtë qeveri jofunksionale dhe të dobët, pa perspektivë.
Ajo që kanë pritur (ndoshta) qytetarët nga ky koalicion duhet të ketë qenë një vizion. Por, a ishte ky një koalicion i një lidhjeje të vërtetë politike?! I një koalicioni programesh? Jo. Krejt ajo që kemi parë kishte të bënte me etablimin e të fortëve të politikës në jetën tonë si dhe arritja e disa qëllimeve afatshkurta e të cilat, para së gjithash, kanë të bëjnë me ruajtjen e pushtetit e që, në kushtet dhe rrethanat në të cilat ne sot jetojmë, domosdoshmërisht ka të bëjë, njëlloj: me arritjen e disa qëllimeve ekonomike dhe politike. Ajo që është e habitshme është se opinioni publik në Kosovë nuk kishte ndonjë qëndrim paçka se, krijimi i një partneriteti të këtillë (PDK-LDK) nuk ishte ndonjë partneritet strategjik dhe përmbajtjesor, gjë që, në një mënyrë apo tjetrën, paraqet edhe një hapërim mbrapa në degradimin e mendimit politik në vend.
 
“Epoka e re”: A duhet të bashkohemi me Shqipërinë dhe për çfarë arsye duhet ose jo të bashkohemi?
H. Mulliqi: Unë e shikoj se në çështjen e bashkimit kombëtar të shqiptarëve ka shumë hile dhe më shumë folklor. Ideja e bashkimit të shqiptarëve në një shtet të vetëm është ide e vjetër sa edhe vetë mendimi bashkëkohor politik ndër ne. Por, për fat të keq, janë shumë procese të cilat nuk varen nga dëshirat dhe vullneti ynë. Në fund të fundit, duhet të jemi realë në politikë. Në fakt, është realpolitika ajo që i kondicionin çështjet. Pra edhe çështjen e bashkimit të territoreve shqiptare në një shtet unik. Sepse implikimet të cilat i prodhon realpolitika, e krijojnë edhe shkallën e varshmërisë të zhvillimit shpirtëror dhe ekonomik të një populli. Bile, pa një interpretim cilësor të realpolitikës së sotme në Ballkan, në Evropë apo edhe shumë më gjerë, do të jetë shumë e vështirë, për të mos thënë e pamundur, që të kuptohet edhe ajo që njihet si dialektikë e politikave ndërkombëtare mbi çështjet që janë aktuale dhe ato që duhet të aktualizohen. Kjo ndërlidhet edhe me marrëdhëniet e moralit dhe të politikës në mënyrë të përgjithësuar. Në rastin konkret, çështja e bashkimit të Kosovës, territoreve të tjera shqiptare në Ballkan dhe Shqipërisë në një vend të vetëm në fakt, sot për sot, është pjesë e retorikës politike, ngaqë të gjithë e dimë se ne nuk kemi forcë reale që ta bëjmë ndryshimin e realpolitikës drejt idealpolitikës.
Ajo që kemi sot është se Shqipëria dhe Kosova janë dy realitete. Ndonëse nuk mund ta them se kështu është arritur ndonjë lloj balance në regjion por, siç u tha, realiteti është ky. Ndërsa bashkimi në një shtet nuk e nënkupton vetëm shkrirjen e Kosovës dhe të Shqipërisë brenda një kufiri shtetëror, por edhe të territoreve të tjera shqiptare të ndara nga ky trung: Maqedoninë Perëndimore dhe veri-lindore, Luginën e Preshevës dhe territoret shqiptare në Mal të Zi. Kjo nënkupton, pra, edhe prishjen e kufijve të shumtë në Ballkan. Kjo, pra, e vështirëson këtë gjendje. E ajo që është e mirë në gjithë këtë është se hapja e këtij debati e mban të gjallë këtë ide, paçka se “elitat politike” në Tiranë dhe në Prishtinë janë shumë hipokrite e ndonjëherë cinike kur bëhet fjalë për bashkimin kombëtar, edhe pse e dinë se nuk janë faktorë që të marrin vendime për çështje kaq madhore të kombit.
 
“Epoka e re”: Pse nuk po shkoni në Teatrin Kombëtar të Kosovës?
H. Mulliqi: Ka disa vjet që e bëj këtë. Teatri Kombëtar i Kosovës është kapur nga politika. Institucioni është më keq se kurdo pas luftës. Këtë e ka instaluar Ministria aktuale e Kulturës. Këta po e vrasin teatrin. Ta themi, në këtë teatër mund të punojë një agjent sllavo-maqedon i UDB-së nga Shkupi i cili në lustrimet që janë bërë në Maqedoni rezultoi të jetë agjent i sigurimit shtetëror të këtij vendi (i angazhuar pikërisht në çështje shqiptare), ndërsa nuk mund të punojë, ta themi, Ekrem Kryeziu, një ish i burgosur, i cili vazhdon të përndiqet politikisht. Situata është edhe më keq se kaq dhe kjo, kryekëput, ndërlidhet me Ministrinë e Kulturës së Republikës së Kosovës.
 
“Epoka e re”: Cili është regjisori sllavo-maqedon për të cilin po flisni?
H. Mulliqi: Është personi me numrin e dosjes 25650. Në lundrim në Google, jua sjell emrin e plotë të tij.
 
“Epoka e re”: Çfarë filma duhet të prodhohen në Kosovë dhe sa i kemi mundësitë për prodhimin e tyre?
H. Mulliqi: Në radhë të parë Kosovës i duhen shumë më shumë para për filmin. Ndërsa se çfarë filmash i duhen Kosovës, varet edhe nga fakti se çfarë pret publiku ynë nga filmi, gjegjësisht çfarë impakti në jetën tonë shoqërore dhe kulturore ka arti filmik. Kjo ndërlidhet me dilemat edhe të filmbërësve tanë se nga duhet të ecin me krijimtarinë e tyre. Pra, a duhet filmi të konceptohet si një argëtim i lehtë, apo të jetë i angazhuar dhe të përçojë mesazhe te publiku? Fundja, ne duhet ta dimë se cilat janë arsyet që e provokojnë një shikues që të shkojë në kinema apo edhe ta shikojë diku tjetër një film. E njëjta pyetje ka të bëjë edhe me atë se çfarë pret publiku nga një libër? A i shikon lajmet në TV? A i pranojnë ato si një përmbajtje atraktive apo edhe mendojnë për to? Cili është qëndrimi karshi jetës në përgjithësi? A shkojnë në teatër apo jo; a lexojnë libra apo jo… Sido që të jetë, është fakt se ndonjëherë na krijohet ndjenja se jemi topitur nga “sulmet” e pareshtura të përmbajtjeve të çuditshme. Nga serialet turke që na kanë pushtuar, indiane apo edhe latino-amerikane. Ato nuk kanë asnjë lloj përmbajtjeje. Personazhet në to kanë probleme të mëdha e të cilat, pak para përfundimit, të gjitha hallet dhe problemet e tyre i zgjidhin në mënyrë të hovshme dhe vazhdojnë të “jetojnë të lumtur deri në fund të jetës”. Fatkeqësisht, edhe pjesa më e madhe e serialeve vendore që transmetohen nëpër televizionet tona nuk e kalon këtë nivel mediokriteti.
Unë besoj se tek ne filmat me tema të luftës dhe të pasluftës të përmbledhur në një formë të mençur edhe sot vazhdojnë të kenë domethënie për publikun. A e keni shikuar filmin “Heroi” të Luan Kryeziut? “Tri dritare dhe një varje” të Isa Qosjes...? Apo, më gjerë, “Parullat” e Gjergj Xhuvanit? Këta, dhe disa filma të tjerë, na e sugjerojnë të kemi një marrëdhënie tjetërfare me jetën tonë. Me përditshmërinë tonë. A nuk është mesazh i vërtetë ai kur rrethanat dhe kushtet ekstreme të jetesës jua riciklojnë njeriun nëpër situata të ndryshme. Ndaj, besoj se nuk është gabim të shikohen filmat e përmendur, apo edhe filmat e metrazhit të shkurtër si “Kolona” e Ujkan Hysajt, “Kthimi” i Blerta Zeqirit, apo edhe filmi “Shok”, që të tre të suksesshëm në mënyrën e vet e që na sollën mjaft gëzime.
Në filmat tanë mendoj se ndonjëherë moralizohet më shumë se sa është e pranueshme. Besoj se në film nuk është keq që, ndonjëherë të shpërfaqen edhe gjërat që nuk janë aq afirmative dhe aq të mira për ne. Kjo për arsye që ta shohim dhe kuptojmë se cila është apo do të duhej të ishte e kundërta e kësaj. Anasjelltas, pra. Në jetën tonë nuk ekzistojnë vetëm e bardha dhe e zeza, por edhe e përhimëta. Dhe, jo vetëm. Por, përshtypja ime është se në Kosovë ende nuk është realizuar filmi i cili do t’i përngjasonte, në masën më të vockël, asaj që ka ndodhur në luftën e fundit te ne, sado që unë frikësohem nga ajo se cilido tregim mbi luftën, në film, mund t’i lëndojë njerëzit, para së gjithash, nga injoranca dhe mosdija. Nga naiviteti ynë. Ta lëndojmë dikë që ka përjetuar një fatkeqësi të tmerrshme. Dikë që ka humbur njerëzit e vet më të dashur. Ndonjë person që e bëri një jetë të tmerrshme në kushtet dhe rrethanat e caktuara. Si dhe asnjë person i cili nuk është më në mesin tonë pikërisht për shkak të luftës. Kjo është frika ime kur kemi të bëjmë me rrëfime të kësaj natyre. Te ne kanë ndodhur dy paradokse: i pari, protagonizëm në vend të dëshmorëve dhe martirëve bëjnë të gjallët (këtë jam përpjekur ta evidentoj tek drama ime ‘Një përkujtim në kafe-teatër’, me të cilën kemi ecur nëpër festivalet më të mëdha dhe më të njohura në botë). Këta, siç e kishte thënë një rok këngëtar i zhgënjyer nga ajo që po ndodhte se: “... një ditë do ta shpallin veten edhe zëvendës të dëshmorëve dhe të heronjve të vërtetë”. Dhe, i dyti, kur njerëzit thonë se nuk duhet të bëjmë filma me temë luftë, ngase jemi lodhur. Pra, jemi lodhur pa ia filluar ende!
Në parim unë mendoj se filmi ynë duhet të përçojë mesazhe që janë kundër luftës, kundër të keqes dhe urrejtjes. Fundja, kush prej nesh nuk ishte viktimë e që të tria këtyre!? Unë mendoj se kjo është ajo të cilën duhet ta ngërthejë brenda vetës secili film që ka për temë luftën dhe kjo është diçka që duhet ta mbajmë mend. Të jem i sinqertë, unë për veten time nuk do të doja që edhe një herë tjetër të përballem e t’i shikoj pamjet e tmerrshme që i kam parë vetëm para pak vjetësh. Ndaj dhe, besoj se, duhet ta bëjmë një lloj ndarjeje mes asaj se çfarë është filmi e çfarë jeta e vërtetë. Ajo që e kemi parë dhe përjetuar, si dhe ato që dikush mund t’i ketë shikuar vetëm përmes ekranit të televizorit, mbase i ulur në kolltuk, në një dhomë të ngrohtë, ajo ishte jeta.
Për ta përmbyllur këtë pjesë, jam i zhgënjyer që një regjisori dhe skenaristi të talentuar si Luan Kryeziu ia pamundësojnë që, pas suksesit shumë, shumë të madh me filmin e tij “Heroi”, të punojë sërish, apo edhe një regjisori të ri dhe së tepërmi të talentuar si Ujkan Hysaj. Disi, edhe ky është një subjekt interesant për ndonjë film.
 
“Epoka e re”: Sivjet, në një vëllim të vetëm, i botuat pesë drama, të pestat komedi. Çfarë vesesh godisni aty?
H. Mulliqi: E kam lexuar diku se, aq sa kishin nevojë njerëzit në antikitet për tragjedinë, apo në shekullin e XIX për të ashtuquajturin roman qytetar, po aq edhe sot kanë nevojë për komedinë. Teoricienët apo edhe estetët e dramës dhe të teatrit si Zhan Divinjo mendojnë se autorët e ndryshëm, përmes komedisë, disi më lehtë dhe më guximshëm futen në trajtimin e shumë tabuve në shoqëri. Ndoshta Divinjo ka të drejtë, por unë nuk i shikoj gjërat kështu. Thjesht nuk mund të mendoj në atë mënyrë. Ata që e njohin komedinë time e kanë të qartë se unë në to nuk merrem me institucionin. Thjesht, komeditë e mia nuk i përqeshin institucionet cilatdo qofshin ato. Unë në komeditë e mia merrem me të metat e njerëzve. Madje, edhe kur bëhet fjalë për satirën, ajo prapëseprapë më shumë përqesh të metat e individëve. Nëse do të merresha me institucionet, atëherë komeditë e mia do të ishin komedi politike dhe, në atë mënyrë, do ta humbisja atë që është në esencë më njerëzorja - emocionin. Ndërsa është çështje më vete ajo se si i lexojnë komeditë e mia të tjerët. Nëse punoj komedi për luftën, ‘Komedinë’ ta zëmë, që është një prej dramave të mia, atëherë atë dikush mund ta shikojë si një raport për ditarin televiziv dhe nuk do mend se do të jetë shumë i pakënaqur ngase nuk ia kam shpërfaqur dhe thënë gjërat ashtu siç kanë qenë vërtet. Bile, tërë këtë mund ta shikojnë edhe si një lloj i karnevalizimit të jetës, por do të jenë të lumtur ngase e njëjta mund të jetë shumë gazmore dhe të shkaktojë të qeshurat e tyre. Kjo njëllojshëm vlen besoj për të gjitha komeditë e mia në këtë botim. Në komedinë “Komedia” merrem me të metat e njerëzve. Gjithashtu, edhe te komeditë “Asgjë të re në jug”, apo edhe tek komedia që flet për endogaminë edhe te ne, “Çdo gjë është e mundshme”. E tash se si do t’i lexojë dikush ato dhe si do t’i interpretojë, thënë të drejtën, e kam fare njëjtë çdo gjë dhe nuk më bën përshtypje.
 
“Epoka e re”: Çfarë do të botoni në 2017-n?
H. Mulliqi: Jam në disa projekte interesante. Shpresoj se do t’ia dal t’i siguroj fondet për botimin e një studimi të gjatë, shumë të gjatë, që ndërlidhet me antropologjinë e dramës dhe të teatrit. Kjo është tema ime e doktoratës. Fatkeqësisht Universiteti i Prishtinës, edhe pse shumë i kritikuar për këtë, nuk e mbështet botimin e librave shkencorë. Gjithashtu, jam duke e përgatitur një vëllim dramash për botim. Tri janë më të hershme: “Katër epoletat”, “Një plagjiat i përkryer” dhe “Një varr për majorin e Mbretit” (që të tria këto kanë përjetuar më shumë inskenime brenda dhe jashtë vendit) si dhe tri të tjera: “Citatet e filmit”, “Klinika e së kaluarës” dhe “Pritja” që do vijnë para publikut për herë të parë.
 
“Epoka e re”: Urimi juaj për këtë fundvit dhe fillimvit?
H. Mulliqi: Që ta duam, vërtet, më të afërmin tonë!
 
(Intervistoi: B. Armagedoni)
 
 
List of videos