Shkruan: Bedri Halimi

Krahas botimit të librave të shumtë në sferën e poezisë, me autorë nga më të ndryshmit, (që nga fillestarët, e deri te autorët e njohur), çështja e botimit të librave poetik, vazhdon të bëhet edhe me përzgjedhje të poezive, nga autorë më të spikatur, qofshin të letërsisë shqipe ose të huaj. Në shumë raste, po hasim me tituj bombastik, e që të gjithave, iu jepet cilësori “ANTOLOGJI”.

Fjala ‘antologji’, ka kuptimin e diçkaje, që është shumë e arritur, e realizuar, afër të përkryerës. Prandaj me termin antologji janë botuar edhe libra të ndryshëm, të autorëve të ndryshëm, e që gjithsesi paraqesin krijimet prezentative kinse më të arrira të krijuesit në fjalë. Po ashtu libra antologjik apo më qartë të themi, sprova për libra të tillë, ka pasur edhe nga studiues e krijues të ndryshëm, që janë përkushtuar një teme të caktuar. Por rrallë ndonjë nga këta libra mund të quhet antologji. P.sh, antologji e poezisë shqipe të dashurisë; antologji e poezisë për Kosovën; antologji e poezisë për Çamërinë; antologji e poezisë për Shqipërinë, etj.

Në këto sprova antologjish, përpiluesit e tyre, krahas ofrimit të krijimeve më të arrira, kanë futur edhe krijime mesatare, madje edhe të dobëta. Gjithashtu në këto libra të quajtura antologji, ka pasur edhe mungesë prezantimi të krijimeve të arrira, të autorëve të ndryshëm, të spikatur.

Kohët e fundit loja me termin ‘antologji’ është bërë joshëse në dy aspekte: në aspektin e temës, që trajtohet dhe e dyta, në aspektin e prezantimit të krijuesve. Në rastin e parë qëllimi, mund të jetë shumë i mirë rreth temës interesante, por në rastin e dytë te kriteret e përzgjedhjes së autorëve, e madje edhe të krijimeve, çështja sikur çalon shumë. Madje tepër shumë. P.sh, është provuar të shkruhen libra të quajtura antologji për Adem Demaçin, Skënderbeun, Adem Jasharin, Ukshin Hotin etj. Ku prezantimi i poezive bëhet në bazë të faktit, se a ka shkruar ndonjë krijues lidhur me këtë temë dhe jo në faktin, se si ka shkruar ai krijues lidhur me këtë temë.

Si rrjedhojë, ndonëse quhen libra antologjik, as për së afërmi nuk mund të flitet për libra me karakter antologjik.

Sepse te disa poezi, kur i lexon, jo që nuk të krijojnë asnjë emocion, por mezi pret të kalon nëpër të dhe të mos i rikthehesh kurrë më atij krijimi.

Ndërkaq krijimi antologjik jo vetëm që e tërheq lexuesin, por edhe të imponon rileximin e krijimit.

Kështu për këta libra, mund të flitet më tepër për karakter, të një PANORAME POETIKE, sesa të një sprove antologjike. Të përpilosh libra me karakter antologjik, d.m.th, t’i kesh lexuar krijimet, e të gjithëve për Skënderbeun apo cilin do personazh tjetër, për të cilin pretendohen në botimin e librit në fjalë dhe nga tërësia e shkrimeve, është bërë përzgjedhja e krijimeve më të arrira.

Në instancën e fundit mund të thuhet se një veprim i tillë, mund të bëhet qoftë nga mos dija, qoftë edhe në mënyrë të qëllimtë. Nga mosdija e bën njeriu, i cili i hyn zanatit të huaj, kurse në mënyrë të qëllimtë bëhet, kur në këtë rast misioni i përpiluesit nuk është vlera arti, kultura, por përfitimi  momental qoftë material qoftë jo material. Pa dashur ta fyejmë askënd parashtrohet pyetja, si mund të quhet libër antologjik me krijime të krijuesve, emrat e të cilëve nuk janë të njohur mirë as në rrethin, ku jetojnë vetë.

Por në këtë rast shikohen parimet elementare estetike dhe qëllimi, del mbi misionin e artit, ku në këtë rast mund të jetë hatri, njohja, përfitimi material, përfitimi moral, etj. Me veprimet e tilla pa dyshim se nuk i ndihmohet as vet krijuesve dhe aq më pak artit, kulturës e letërsisë, sepse kur mungojnë kriteret e përzgjedhjes, përzihen vlera e pseudovlera, e në këtë rast çdo gjë ofrohet për vlerë. Kur krijues mediokër prezantohen për shkak të jaranisë apo ndonjë lidhjeje tjetër, (edhe të dashurisë), atëherë kemi të bëjmë me misionin, për ta dëmtuar qoftë edhe pa qëllim kulturën e artin në përgjithësi.

Përpiluesit e antologjive e tilla është mirë ta rishikojnë veten dhe ta pyesin veten, se për ku janë nisur dhe ku duan të shkojnë. Nëse janë nisur gjoja për ta nderuar një personalitet historik, atëherë duhet ta dinë se kështu nuk e kanë nderuar, por e kanë përdhosur atë personalitet, duke mos e menduar se duke dashur të ia vejnë vetullat, po ia nxjerrin sytë. Në anën tjetër, nëse duan, që të jenë të njerëz të shquar, vetë përpiluesit në shoqëri, me qasje të tillë, kjo d.m.th, të tentojnë t’i këndojnë këngë vetës, e ai që i këndon këngë vetës e vret këngën. Të tentosh të botosh libër me poezi të autorëve të ndryshëm pa kritere minimale, është njëlloj si të tentosh të fluturosh me flatra të huaja.

Urojmë që kjo praktikë të ndalet dhe të ketë vërtet libra antologjik nga hartues e studiues të letërsisë, që e dinë se çka duhet dhe për ku janë nisur. Ndërkaq sprovat e tjera, që nuk i plotësojnë këto kritere, le të quhen “Panoramë poetike”, ku në panoramë, mund të ketë edhe vlera mesatare.

Edhe ndaj kësaj dukurie si ndaj shumë të tjerave, në sferën e kulturës, artit dhe shkencës, institucionet do të duhet të bënin më shumë, duke i mbështetur njerëzit, që merren me studime të kulturës e artit, që të fshikullohet, në mënyrë më profesionale ndaj të metave dhe dukurive devijonte, në sfera të ndryshme të kulturës.