Vendimi i Gjykatës Kushtetuese për antikushtetutshmërinë e zgjedhjes së Nenad Rashiqit si nënkryetar i Kuvendit: Test i shtetit të së drejtës, demokracisë përfaqësuese dhe pjekurisë institucionale të Kosovës

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Vendimi i Gjykatës Kushtetuese të Republikës së Kosovës, i cili konstatoi se zgjedhja e Nenad Rashiqit në pozitën e nënkryetarit të Kuvendit ka qenë në kundërshtim me Kushtetutën, përbën një nga ndërhyrjet më të rëndësishme të drejtësisë kushtetuese në arkitekturën parlamentare të vendit.
Ky vendim nuk është thjesht korrigjim procedural. Ai përfaqëson: rivendosjen e autoritetit të Kushtetutës, mbrojtjen e parimit të përfaqësimit autentik, forcimin e balancës ndërmjet pushteteve, dhe afirmimin e sundimit të ligjit si themel i shtetit.
Në një demokraci të re si Kosova, ky akt ka peshë historike dhe simbolike.

II. Arkitektura kushtetuese e përfaqësimit të komuniteteve

Kosova ka një model unik kushtetues të ndërtuar pas konfliktit, i cili synon: parandalimin e dominimit etnik, garantimin e përfshirjes politike, stabilitetin institucional.
Pozitat e rezervuara për komunitetet jo-shumicë, përfshirë postin e nënkryetarit të Kuvendit nga radhët e komunitetit serb, nuk janë privilegje politike, por mekanizma kushtetues mbrojtës.
Ato janë të ndërtuara mbi tri shtylla:
Legjitimiteti elektoral real,
Autenticiteti përfaqësues,
Respektimi i vullnetit të komunitetit përkatës.
Çdo devijim nga këto parime përbën shkelje të drejtpërdrejtë kushtetuese.

III. Substanca e shkeljes: Deformimi i përfaqësimit
Gjykata Kushtetuese konstatoi se zgjedhja e Nenad Rashiqit nuk përmbushi kriterin thelbësor të përfaqësimit politik real të komunitetit serb në Kuvend.

Problemi nuk ishte emri personal, por mekanizmi i përzgjedhjes, i cili: deformoi vullnetin elektoral të komunitetit, instrumentalizoi procedurat parlamentare ,krijoi precedent të rrezikshëm institucional.

Kjo përbën cenim të parimit themelor të demokracisë përfaqësuese: qytetarët dhe komunitetet duhet të përfaqësohen nga përfaqësues që burojnë nga vota reale dhe legjitimiteti politik i tyre.

IV. Kuvendi nën Kushtetutë – jo mbi të

Vendimi riafirmon një parim themelor të rendit kushtetues:
Në demokracitë e konsoliduara: parlamenti është organ përfaqësues, Kushtetuta është autoritet suprem.
Gjykata Kushtetuese veproi si gardiane e këtij parimi, duke ndalur një praktikë që mund të shndërrohej në abuzim sistemik.

V. Ilustrim krahasues ndërkombëtar
Belgjika. Përfaqësimi gjuhësor dhe etnik është strikt kushtetues. Çdo devijim procedural anulon automatikisht vendimet parlamentare.

Zvicra. Balanca kantonale dhe etnike është e garantuar me formulë kushtetuese dhe shkeljet trajtohen nga Gjykata Federale.

Maqedonia e Veriut. Parimi i Badinterit kërkon shumicë të dyfishtë për vendime që prekin komunitetet – për të mbrojtur përfaqësimin real.
Vendimi i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës e vendos vendin në të njëjtën linjë me këto standarde demokratike.

VI. Dimensioni i sundimit të ligjit (Rule of Law)
Ky rast është shembull praktik i funksionimit të parimit: kontroll dhe balancë pushtetesh, mbikëqyrje kushtetuese, përgjegjësi institucionale.
Në shtetet ku drejtësia kushtetuese hesht, lind autoritarizmi.
Në Kosovë, ky vendim dëshmon se mekanizmi korrigjues institucional është aktiv.

VII. Impakti politik dhe institucional
1. Impakti juridik
Vendimi krijon precedent detyrues për të ardhmen dhe forcon jurisprudencën kushtetuese.

2. Impakti politik

Dërgon mesazh të qartë për partitë politike: manipulimi i mekanizmave kushtetues nuk tolerohet.

3. Impakti shoqëror

Rrit besimin qytetar se institucionet funksionojnë mbi bazë ligji dhe jo interesash partiake.

VIII. Dimensioni diplomatik ndërkombëtar
Kosova monitorohet nga: BE, SHBA, organizata ndërkombëtare të sundimit të ligjit.
Ky vendim: përmirëson kredibilitetin institucional, përforcon narrativën e shtetit funksional, ndihmon proceset integruese euro-atlantike.
Në diplomaci, funksionimi i gjykatës kushtetuese është tregues i pjekurisë shtetërore.

IX. Rreziku i precedentit nëse vendimi do mungonte
Nëse Gjykata do të heshtte: do normalizohej deformimi i përfaqësimit, do politizohej arkitektura kushtetuese, do minohej besimi në demokraci.

Prandaj ky vendim ka vlerë parandaluese afatgjate.

X. Konkluzion strategjik kombëtar
Vendimi për antikushtetutshmërinë e zgjedhjes së Nenad Rashiqit:
– afirmon supremacinë e Kushtetutës,
-mbron përfaqësimin real të komuniteteve,
– forcon demokracinë parlamentare,
– konsolidon shtetin e së drejtës,
– rrit kredibilitetin ndërkombëtar të Kosovës.

Në fund, mesazhi është i qartë: Kosova nuk mund të ndërtohet mbi kalkulime politike, por me rend kushtetues, ligj dhe institucione te forta.