Shkruan: Hisen Berisha 

Deklaratat hyrëse në procesin që po zhvillohet në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë, ndaj Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi shënojnë një moment kyç procedural dhe historik.

Ato nuk janë prova. Janë arkitektura e narrativës së palëve.
Prokuroria paraqet tezën e saj, në pretendimin për ekzistimin e një “ndërmarrjeje të përbashkët kriminale” (Joint Criminal Enterprise – JCE);
Mbrojtja synon ta dekonstruktojë këtë konstrukt juridik duke e vendosur luftën e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës në kontekstin e saj çlirimtar dhe në kornizën e së drejtës ndërkombëtare humanitare.

Thelbi i betejës juridike është i qartë:
A provohet ekzistenca e një plani të përbashkët kriminal?
A dëshmohet, përtej dyshimit të arsyeshëm, lidhja konkrete e të akuzuarve me urdhërimin, dijeninë apo kontrollin efektiv mbi krimet e pretenduara?
A po ndërtohet përgjegjësi individuale, apo po projektohet përgjegjësi kolektive?

Në të drejtën penale ndërkombëtare, përgjegjësia është individuale.
Çdo devijim nga ky parim do të ishte jo vetëm problem juridik, por precedent i rrezikshëm për vetë kredibilitetin e drejtësisë ndërkombëtare.

Mbrojtja ka vendosur boshtin e saj mbi disa shtylla themelore:
UÇK-ja ishte lëvizje çlirimtare që lindi në kontekst të represionit sistematik nga Serbia.
Struktura e saj në terren nuk përbënte aparat të centralizuar me kontroll absolut mbi çdo veprim individual.
Nuk ekzistojnë prova të drejtpërdrejta për urdhra apo zinxhir komandues që implikon personalisht të akuzuarit në krime konkrete.

Kjo e zhvendos thelbin e çështjes, nga narrativa politike, në provë konkrete.

Formalisht, ky është proces penal individual. Por realisht, ai prek narrativën e luftës së Kosovës dhe dimensionin e saj shtetformues. Prandaj rreziku nuk qëndron te drejtësia, por te perceptimi i rishkrimit të historisë përmes një konstruksioni juridik të tejzgjatur.

Luftërat çlirimtare nuk janë imune nga hetimi i krimeve individuale. Por asnjë proces penal nuk ka të drejtë të kriminalizojë kolektivisht një përpjekje për liri.
Nëse standardi “përtej dyshimit të arsyeshëm” respektohet me rigorozitet, drejtësia fiton.
Nëse zëvendësohet me inferenca politike, atëherë dëmtohet jo vetëm Kosova, por vetë sistemi ndërkombëtar i drejtësisë.

Deklaratat hyrëse janë pozicionim strategjik, jo verdikt. Ato janë interpretim i fakteve, jo vetë faktet. Procesi është i gjatë dhe do të varet nga cilësia e provave, jo nga forca e retorikës.

Kosova nuk ka frikë nga drejtësia. Por ka të drejtë të kërkojë paanshmëri, standard të lartë prove dhe ndarje të qartë mes përgjegjësisë individuale dhe historisë së saj për liri.

Ky proces është test i madh për drejtësinë ndërkombëtare. Nëse standardet profesionale dhe paanshmëria respektohen, drejtësia fiton. Nëse krijohet perceptim i rishkrimit të historisë, atëherë dëmtohet jo vetëm Kosova, por edhe vetë kredibiliteti i sistemit ndërkombëtar të drejtësisë.

Drejtësia kërkon qetësi, prova dhe integritet. Ky është testi i vërtetë.