ORGANIZATA ATDHETARE ILEGALE ”LËVIZJA PËR ÇLIRIMIN KOMBËTAR TË KOSOVËS” (LÇKK) -2

Prof. dr. Sabile Keçmezi-Basha

Largimi i Jusuf Gërvallës nga Kosova shënoi një kthesë të rëndësishme jo vetëm në jetën e tij personale dhe politike, por edhe në historinë e lëvizjes ilegale shqiptare në mërgatë. I njohur deri atëherë si shkrimtar, gazetar, krijues dhe intelektual me ndikim të veçantë në rrethet kulturore shqiptare, Jusuf Gërvalla, pas vendosjes në Republikën Federale të Gjermanisë, e intensifikoi angazhimin e tij politik në një aktivitet më të organizuar politik dhe kombëtar.
Në mjedisin e mërgatës shqiptare ai vendosi kontakte me veprimtarë të ndryshëm të çështjes kombëtare, ndër të cilët një rol të rëndësishëm kishte Ibrahim Kelmendi, drejtues i organizatës ilegale “Fronti i Kuq Popullor”. Takimi dhe bashkëpunimi ndërmjet këtyre dy figurave përfaqësonte një moment me rëndësi të veçantë për zhvillimin e mëtejshëm të lëvizjes. Jusuf Gërvalla nuk ishte thjesht një anëtar i ri që iu bashkua organizatës, ai solli me vete përvojën e gazetarisë, talentin e komunikimit publik, autoritetin moral të intelektualit dhe aftësinë për të artikuluar qartë aspiratat politike të shqiptarëve.
Me përfshirjen e tij, veprimtaria e organizatës fitoi një dinamikë të re. U zgjeruan kontaktet me mërgatën shqiptare, u intensifikua puna propagandistike dhe u pasurua diskursi politik i organizatës. Në këtë periudhë, veprimtaria ilegale nuk mbështetej vetëm në organizimin e fshehtë, por edhe në ndërtimin e një vetëdijeje politike më të gjerë ndër shqiptarët e shpërndarë në vendet perëndimore. Pikërisht këtu ndikimi i Jusuf Gërvallës u bë veçanërisht i dukshëm, pasi ai arriti të ndërthurte fjalën e publicistit me përkushtimin e veprimtarit politik.

Strategjia e organizatës ilegale

Nga analiza e dokumenteve programore të organizatës del se veprimtaria e saj ishte konceptuar sipas një strategjie afatgjatë, të ndarë në tri etapa të dallueshme. Ky planifikim tregon se organizata nuk e shihte veprimin politik si reagim spontan ndaj rrethanave, por si një proces të menduar dhe të strukturuar, që duhej të zhvillohej gradualisht në përputhje me kushtet politike dhe shoqërore.

Etapa e parë ishte kryesisht e karakterit ideologjik dhe politik. Në këtë fazë synohej, para së gjithash, demaskimi i sistemit jugosllav dhe i strukturave udhëheqëse të tij. Në perceptimin e organizatës, lufta duhej të fillonte me sfidimin e legjitimitetit politik dhe moral të regjimit. Për këtë arsye, rëndësi e veçantë i kushtohej botimit dhe shpërndarjes së literaturës ilegale, trakteve, gazetave dhe materialeve të tjera propagandistike. Këto materiale kishin për qëllim të informonin, të sensibilizonin dhe të ngrinin nivelin e vetëdijes politike të shqiptarëve.
Në aspektin e teorisë të lëvizjeve shoqërore, kjo fazë mund të përkufizohet si proces i mobilizimit ideologjik. Organizata besonte se pa krijimin e një vetëdijeje të qartë kombëtare dhe politike nuk mund të ndërtohej një lëvizje e qëndrueshme rezistence. Prandaj, lufta e parë zhvillohej në fushën e ideve, të informacionit dhe të ndërgjegjësimit.
Literatura ilegale, gazetat dhe traktet ishin pikërisht ato drita të vogla që synonin të ndriçonin mendjet dhe të zgjonin ndërgjegjen e fjetur të një populli që jetonte nën presionin e censurës dhe kontrollit politik.
Etapa e dytë parashikonte kalimin nga vetëdijesimi në veprim publik. Sipas konceptit strategjik të organizatës, pas krijimit të bazës ideologjike duhej të vinte faza e presionit politik përmes demonstratave dhe protestave masive. Demonstratat konsideroheshin si një formë e rëndësishme e artikulimit të pakënaqësisë kolektive dhe e paraqitjes publike të kërkesave kombëtare.
Në aspektin shkencor, kjo përkon me atë që studiuesit e lëvizjeve politike e quajnë mobilizim kolektiv i masave, ku pakënaqësia individuale shndërrohet në veprim të organizuar publik. Demonstratat kishin funksion të dyfishtë: nga njëra anë synonin të ushtronin presion mbi pushtetin, ndërsa nga ana tjetër forconin ndjenjën e solidaritetit dhe identitetit të përbashkët ndër pjesëmarrësit.
Në planin krijues, demonstratat paraqiteshin si çasti kur zërat e shpërndarë bashkoheshin në një jehonë të vetme. Ato ishin momenti kur heshtja thyhej dhe kur rrugët e qyteteve mbusheshin me kërkesa, shpresa dhe ideale që nuk mund të mbaheshin më të mbyllura brenda mureve të shtëpive apo faqeve të trakteve.
Etapa e tretë dhe e fundit, sipas programit të organizatës, parashikonte fillimin e luftës së armatosur. Kjo fazë shihej si një mundësi e lidhur me zhvillimet politike dhe me shkallën e përshkallëzimit të konfliktit. Në logjikën e organizatës, lufta e armatosur nuk konsiderohej pika e nisjes, por etapa e fundit e një procesi të gjatë, që duhej të paraprihej nga organizimi politik, ngritja e vetëdijes dhe mobilizimi i masave.
Dhe ky model i veprimit pasqyron një strategji të njohur të shumë lëvizjeve revolucionare të shekullit XX, të cilat e konceptonin transformimin politik si një proces të shkallëzuar: fillimisht formimi ideologjik, më pas mobilizimi masiv dhe, në rrethana të caktuara, kalimi në përballje të armatosur.
Në tërësinë e saj, kjo strategji dëshmon se organizata kishte ndërtuar një vizion afatgjatë për veprimin e saj politik. Ajo nuk synonte vetëm reagimin ndaj ngjarjeve të momentit, por përpiqej të ndërtonte një projekt të qëndrueshëm rezistence. Për Jusuf Gërvallën dhe bashkëveprimtarët e tij, rruga drejt realizimit të aspiratave kombëtare nuk kalonte përmes veprimeve të çastit, por përmes një procesi të gjatë organizimi, ndërgjegjësimi dhe mobilizimi, ku çdo etapë përbënte një hallkë të domosdoshme në zinxhirin e veprimit politik. Në këtë kuptim, veprimtaria e tyre nuk ishte vetëm një përballje me pushtetin e kohës, por edhe një përpjekje për të formësuar një kulturë të re politike dhe kombëtare brenda lëvizjes shqiptare.

Zbulimi i anëtarëve të organizatës ilegale të LÇKK

Analiza e dokumentacionit të organeve të sigurimit dhe e materialeve të lëvizjes ilegale shqiptare tregon se gjatë vitit 1981, në kuadër të veprimtarisë së Lëvizjes për Çlirimin Kombëtar të Kosovës (LÇKK), autoritetet jugosllave arritën të zbulojnë një pjesë të rëndësishme të rrjetit organizativ që vepronte në Kosovë. Këto zbulime hedhin dritë mbi shkallën e organizimit, shtrirjen territoriale dhe strukturën funksionale të lëvizjes para, gjatë dhe pas demonstratave të vitit 1981.
Sipas të dhënave të kohës, u identifikuan dy struktura kryesore organizative, të njohura si “Komitete të Vendit”, njëri me qendër veprimi në Deçan dhe tjetri në Gllogoc. Ekzistenca e këtyre komiteteve dëshmon se Lëvizja kishte kaluar fazën e veprimtarisë së izoluar individuale dhe kishte hyrë në një stad më të avancuar të organizimit, ku veprimi politik dhe ilegal mbështetej mbi struktura të ndërtuara sipas parimeve të disiplinës organizative dhe të konspiracionit.
Nga këndvështrimi politik dhe të historisë së lëvizjeve ilegale, krijimi i komiteteve të tilla përfaqësonte një përpjekje për institucionalizimin e rezistencës politike në kushte të fshehtësisë. Komitetet nuk funksiononin thjesht si grupe të vogla aktivistësh, por si qendra koordinuese që siguronin komunikimin ndërmjet drejtimit të lëvizjes dhe strukturave të saj lokale. Ato kishin rol organizativ, propagandistik dhe mobilizues, duke garantuar shpërndarjen e materialeve ilegale, ruajtjen e lidhjeve ndërmjet grupeve dhe zgjerimin e rrjetit të anëtarësisë.
Brenda kuadrit të këtyre dy komiteteve, organet jugosllave evidentuan edhe nëntë grupe ilegale, të cilat vepronin në zona të ndryshme të Kosovës. Këto grupe nuk ishin të shkëputura nga njëra-tjetra, por të lidhura në mënyrë të drejtpërdrejtë ose të tërthortë me strukturat qendrore të Lëvizjes. Një pjesë e tyre ruanin kontakte edhe me organizatën “Fronti i Kuq Popullor” në Republikën Federale të Gjermanisë, çka dëshmon për ekzistencën e një rrjeti veprimi që tejkalonte kufijtë e Kosovës dhe përfshinte edhe mërgatën shqiptare në Evropën Perëndimore.
Sipas dokumenteve të kohës, këto struktura përfshinin gjithsej 162 anëtarë, një numër që, për kushtet e veprimit ilegal dhe të kontrollit të rreptë policor, konsiderohet domethënës. Megjithatë, në analizën historike duhet pasur parasysh se ky numër përfaqëson vetëm pjesën e identifikuar nga organet e sigurimit dhe jo domosdoshmërisht të gjithë rrjetin e veprimtarëve që mbështesnin ose bashkëpunonin me lëvizjen.
Veçanërisht i rëndësishëm paraqitet Komiteti i Vendit në Deçan, i cili sipas dokumentacionit rezulton të ketë qenë struktura më aktive dhe më e konsoliduar. Ky komitet kishte arritur të krijonte një rrjet të gjerë lidhjesh me grupe dhe komitete të tjera në rajone të ndryshme të Kosovës. Ai shërbente si një qendër e rëndësishme koordinimi, duke mbajtur kontakte të vazhdueshme me aktivistë në Gllogoc, Gjilan, Mitrovicë, Podujevë, Gjakovë dhe Rahovec.

Veprimtaria në formë “treshe”

Nga aspekti organizativ, kjo tregon se Deçani nuk ishte vetëm një pikë lokale e veprimit ilegal, por një nyje strategjike e rrjetit të komunikimit dhe organizimit të Lëvizjes. Përmes tij shpërndaheshin materiale propagandistike, transmetoheshin udhëzime organizative dhe krijoheshin lidhje të reja ndërmjet veprimtarëve. Në këtë kuptim, komiteti vepronte si një qendër gravitacioni rreth së cilës organizoheshin hallka të tjera të rrjetit ilegal.
Një aspekt veçanërisht interesant i organizimit të Lëvizjes ishte sistemi i njohur si “treshet”. Sipas dokumenteve, çdo anëtar i komiteteve ishte i lidhur me një grup të vogël prej tre personash. Kjo metodë organizative ishte e njohur në historinë e shumë lëvizjeve ilegale dhe rezistente të shekullit XX, pasi ofronte një nivel të lartë sigurie dhe konspiracioni.
Në aspektin teorik, sistemi i tresheve përfaqëson një formë të organizimit qelulor, ku secila njësi funksionon në mënyrë relativisht autonome dhe me njohuri të kufizuara për pjesët e tjera të rrjetit. Kjo strukturë kishte disa avantazhe të rëndësishme. Së pari, zvogëlonte rrezikun e depërtimit të organeve të sigurimit në të gjithë organizatën. Së dyti, në rast arrestimi të një anëtari, dëmi potencial për rrjetin mbetej i kufizuar. Së treti, krijonte një disiplinë të fortë organizative dhe një ndjenjë të lartë përgjegjësie ndërmjet anëtarëve.
Treshet nuk ishin vetëm një mekanizëm sigurie. Ato krijonin edhe marrëdhënie të forta besimi dhe solidariteti. Në kushtet e ilegalitetit, ku çdo gabim mund të kishte pasoja të rënda, besimi ndërmjet anëtarëve ishte po aq i rëndësishëm sa vetë programi politik. Prandaj, organizimi në treshe përfaqësonte një kombinim të racionalitetit organizativ me nevojën për kohezion të brendshëm.
Pikërisht kjo arkitekturë e fshehtë organizative i mundësoi Lëvizjes të mbijetonte në kushtet e represionit të vazhdueshëm dhe të ruante vazhdimësinë e saj edhe përballë goditjeve të organeve të sigurisë jugosllave.
Prandaj, zbulimi i komiteteve të Deçanit dhe Gllogocit gjatë vitit 1981 nuk paraqet vetëm një episod të historisë së represionit shtetëror. Ai ofron një pasqyrë të vlefshme mbi nivelin e organizimit të lëvizjes ilegale shqiptare, mbi mënyrën se si ajo ndërtonte rrjetet e saj të veprimit dhe mbi përpjekjet për të krijuar një strukturë të qëndrueshme rezistence në kushtet e një sistemi politik që e konsideronte çdo veprimtari të tillë si kërcënim për rendin ekzistues. (VIJON)