Në 100-vjetorin e lindjes së Allen Ginsberg, figura e poetit legjendar amerikan po rikthehet në qendër të vëmendjes me një sërë aktivitetesh, ekspozitash dhe botimesh të reja. Por përkrah festimit të veprës së tij, mbetet edhe një pyetje e vështirë: si duhet të përballemi sot me anët më problematike të trashëgimisë së tij?

Ginsberg, një nga emrat kryesorë të brezit “Beat”, së bashku me Jack Kerouac dhe William S. Burroughs, ndryshoi rrjedhën e letërsisë amerikane pas Luftës së Dytë Botërore. Poezia e tij “Howl”, e botuar në vitin 1956, shkaktoi skandal të madh dhe çoi në një gjyq historik për “paturpësi”, duke u shndërruar më pas në një nga tekstet më të rëndësishme të poezisë moderne amerikane.

Ai ishte poet, aktivist, figurë kundërkulturore, promovues i budizmit në Perëndim dhe një nga zërat më të hapur homoseksualë të kohës së tij. U shoqërua me Bob Dylan, u dëbua nga Çekosllovakia në vitin 1965 pasi u cilësua “kërcënim imoral”, dhe u përjetësua në romanet e Kerouacut “On the Road” dhe “The Dharma Bums”.

Për shumëkënd, Ginsberg mbetet simboli i poetit rebel: sandale, mjekër, poezi, protestë dhe një jetë e jetuar kundër normave të shoqërisë. Por për ata që e njohën nga afër, figura e tij ishte më komplekse.

Peter Hale, i cili sot administron trashëgiminë e Ginsbergut, e takoi poetin në vitin 1985, kur ishte 17 vjeç dhe ndiqte një program veror në Universitetin Naropa, një institucion i frymëzuar nga budizmi ku Ginsberg drejtonte programin e shkrimit.

Sipas Hale, Ginsberg i dha një këshillë të papritur: të martohej, të krijonte familje dhe të mos jetonte jetën e poetit endacak, gjithmonë i thyer dhe i papërmbushur.

“Ishte shumë tradicionalist”, thotë Hale, duke ofruar një pamje ndryshe të poetit që vetë jetoi pikërisht atë lloj jete që këshillonte të shmangej: si poet i hapur homoseksual, gjithmonë në udhëtim, gjithmonë në kërkim të përvojave të reja.

Hale e kujton me admirim takimin e parë me të. Ai fillimisht kishte shkuar të takonte William S. Burroughs pas një feste, por në vend të tij gjeti Ginsbergun duke pastruar dyshemenë. Ata folën për orë të tëra për budizmin, meditimin dhe letërsinë. Kur Hale i tha se nuk kishte lexuar shumë, Ginsberg i shkroi një listë me autorë si Walt Whitman, Arthur Rimbaud, Ezra Pound, William Faulkner, Jack Kerouac dhe Burroughs, duke përfshirë edhe dy nga poezitë e veta.

Sipas Hale, ai takim ia ndryshoi jetën. Më vonë, ai punoi në zyrat e Ginsbergut në New York, duke kataloguar fotografi dhe materiale arkivore. Pas vdekjes së poetit, ai mori përsipër administrimin e pasurisë dhe trashëgimisë së tij letrare.

Por një përvjetor nuk është vetëm festim. Nëse është i sinqertë, është edhe rishqyrtim.

Pjesa më e vështirë e trashëgimisë së Ginsbergut lidhet me mbështetjen e tij për North American Man/Boy Love Association, e njohur si NAMBLA, një organizatë jashtëzakonisht e kontestuar, e themeluar në vitin 1978, e cila kërkonte heqjen e ligjeve për moshën e pëlqimit.

Hale e quan këtë pjesë të historisë së Ginsbergut “dhimbje koke”. Sipas tij, poeti e pa mbështetjen për organizatën më shumë si një çështje të lirisë së shprehjes dhe kundërshtim ndaj ndërhyrjes së shtetit në debatet publike, por pranon se kjo e dëmtoi përgjithmonë trashëgiminë e tij.

“Allen ishte tepër naiv të mendonte se kjo ishte thjesht çështje e lirisë së fjalës”, thotë Hale.

Ai argumenton se Ginsberg nuk ishte domosdoshmërisht përkrahës i kauzës së organizatës, por kundërshtar i censurimit të saj. Megjithatë, kjo mbetet një pikë shumë e rëndë. NAMBLA u refuzua pothuajse menjëherë nga lëvizja e organizuar për të drejtat e homoseksualëve, u hetua nga FBI dhe në vitin 1994 u përjashtua nga International Lesbian and Gay Association.

Vetë Ginsberg e trajtoi këtë çështje në esenë “Thoughts on Nambla”, të përfshirë më vonë në përmbledhjen “Deliberate Prose”. Ai shkroi se ishte bashkuar me organizatën “si çështje të lirive civile”, në përgjigje të asaj që e shihte si fushatë të FBI-së me kurthe dhe metoda të pista, të ngjashme me taktikat e përdorura më herët ndaj aktivistëve të zinj dhe kundër luftës.

Por teksti i tij mbetet i paqartë dhe i diskutueshëm. Disa studiues të brezit Beat kanë vënë në dukje se formulimet e tij shkojnë përtej mbrojtjes së të drejtës për debat dhe duken si një tolerim i marrëdhënieve të papranueshme me të mitur.

Njerëz të afërt me të, përfshirë mikun dhe arkivistin Bill Morgan, e kanë përshkruar Ginsbergun si naiv për atë që përfaqësonte organizata. Hale thotë se poeti më vonë e kuptoi më qartë gabimin.

“Ai ka thënë se ndoshta ishte gabim. Këtë ia ka shprehur disa njerëzve”, thotë Hale.

Megjithatë, deklaratat e mëvonshme të Ginsbergut nuk tregojnë gjithmonë pendesë të qartë. Në një intervistë të vitit 1994 për “The Advocate”, ai e përshkroi NAMBLA-n si një organizatë “të padëmshme” të njerëzve që donin të flisnin për prirjet e tyre, një qëndrim që sot tingëllon thellësisht problematik.

Kjo e bën trashëgiminë e tij edhe më të vështirë për t’u lexuar. Ginsberg ishte një burrë homoseksual i hapur në një kohë kur kundërshtarët e të drejtave të homoseksualëve i lidhin padrejtësisht homoseksualitetin me pedofilinë. Megjithatë, fakti që ai për dekada mbështeti publikisht një organizatë që mbronte marrëdhënie me të mitur nuk mund të anashkalohet.

Disa e kanë parë këtë si provokim tipik të Ginsbergut, një poet që urrente korrektësinë politike dhe që shpesh pozicionohej pranë figurave më të përjashtuara të shoqërisë: komunistë, përdorues droge, punonjëse seksi dhe njerëz të margjinalizuar. Miku i tij Bob Rosenthal kujton se Ginsberg dikur kishte thënë me ironi: “Më në fund gjeta një organizatë krejtësisht të pambrojtshme.”

Por për kritikë të tjerë, përfshirë feministën Andrea Dworkin, kjo nuk ishte lojë intelektuale apo provokim. Ata e kanë parë Ginsbergun si figurë që duhej mbajtur përgjegjës për mbështetjen publike ndaj një kauze të papranueshme.

Ky debat nuk lidhet vetëm me Ginsbergun. Edhe figura të tjera të njohura queer dhe intelektualë europianë të viteve ’70 u përfshinë në diskutime rreth ligjeve të moshës së pëlqimit. Në Francë, emra si Michel Foucault, Roland Barthes dhe Simone de Beauvoir nënshkruan peticione për dekriminalizimin e marrëdhënieve seksuale mes të rriturve dhe të miturve. Sot, këto qëndrime shihen me shumë më tepër ashpërsi dhe kritikë.

Megjithatë, interesi për Ginsbergun nuk duket se po zbehet. Hale thotë se breza të rinj vazhdojnë ta zbulojnë veprën e tij.

“Njerëzit ende e lexojnë Ginsbergun në shkolla. Ata vazhdojnë ta gjejnë punën e tij”, thotë ai.

Sipas tij, fuqia e vërtetë e Ginsbergut mbetet te poezia. Përvjetori i lindjes së tij po shënohet me ribotimin në vinyl të albumit të tij të rëndësishëm të vitit 1959, ku ai lexon “Howl”, “America”, “A Supermarket in California”, “Kaddish” dhe poezi të tjera.

Programi përfshin gjithashtu një mbrëmje në Southbank Centre në Londër, një ekspozitë në Universitetin Stanford dhe aktivitete në New York me pjesëmarrjen e Laurie Anderson dhe Patti Smith.

Hale përmend edhe një vepër të vonë që, sipas tij, mbetet aktuale: “Ballad of the Skeletons”, një poezi politike e vitit 1995, të cilën Ginsberg ia lexoi Paul McCartneyt, i cili më pas e shoqëroi me kitarë. Më vonë, ata e regjistruan për Mercury Records me Philip Glass në piano, ndërsa Gus Van Sant e ktheu në videoklip në vitin 1996.

Kjo, sipas Hale, tregon anën më të mirë të Ginsbergut: poet proteste, artist i artistëve, njeri që frymëzoi mendjet më të forta të gjeneratës së tij.

Ginsberg mbeti i pazakontë deri në fund. Më 5 prill 1997, ai po vdiste nga kanceri i mëlçisë në apartamentin e tij në Lower East Side, në New York. Miq të afërt ishin mbledhur pranë tij. Mësuesi i tij budist, Gelek Rinpoche, i dha Hale një pilulë kafe dhe i tha t’ia vendoste në gojë Ginsbergut “pasi fryma e fundit të largohej nga trupi”.

Hale qëndroi pranë shtratit, me një lugë në dorë, pranë Patti Smith, një infermiereje hospice dhe miqve të tjerë. Në orën 14:23, pasi Ginsberg ndërroi jetë, ai ia vendosi pilulën te buzët.

Kur pyetet se çfarë kishte brenda saj, Hale përgjigjet me buzëqeshje:

“Nuk kam ide. Ndoshta ishte një përzierje bimësh dhe plehu jaku. Të gjithë kanë teorinë e tyre. Por me gjasë ishin thjesht disa bimë. Disa bimë dhe disa lutje.”

Në fund, Allen Ginsberg mbetet një figurë që nuk mund të përmblidhet lehtë. Ai ishte poet i madh, aktivist i guximshëm, zë i rëndësishëm i lirisë artistike dhe një nga figurat më ndikuese të kulturës amerikane të shekullit XX.

Por ishte edhe njeri me qëndrime që sot kërkojnë shqyrtim të fortë, kritik dhe të pakompromis. Ta lexosh Ginsbergun sot do të thotë të pranosh tensionin mes veprës dhe jetës, mes gjeniut dhe gabimeve, mes poezisë që çliroi një brez dhe ideve që vazhdojnë të errësojnë një pjesë të trashëgimisë së tij. /GazetaExpress/