Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

16 shtatori 2026 do të mbetet një nga datat më të ndjeshme në historinë politike të Kosovës së pasluftës. Në Hagë u shpall aktgjykimi ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, katër prej figurave të rëndësishme të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe të historisë politike të vendit. Gjykata Speciale i shpalli fajtorë për vepra penale të luftës dhe caktoi dënime të ndryshme me burgim. Aktgjykimi, megjithatë, nuk është përfundimtar dhe procesi gjyqësor mund të vazhdojë përmes procedurave të apelit.

Pikërisht për këtë arsye, Republika e Kosovës duhet të tregojë maturinë e një shteti.

Në një moment të tillë, Kosova nuk mund të sillet vetëm si shoqëri e tronditur, si palë e prekur emocionalisht apo si vend që reagon në mënyrë spontane. Ajo duhet të sillet si shtet: me institucione, me diplomaci, me argumente juridike, me komunikim ndërkombëtar dhe me respekt për procedurat ligjore.

Ky është momenti kur duhet të shihet dallimi ndërmjet reagimit politik dhe përgjegjësisë shtetërore.

Kosova duhet të flasë me zërin e institucioneve

Aktgjykimi i Hagës ka prodhuar reagime të forta në Kosovë dhe jashtë saj. Por në marrëdhëniet ndërkombëtare, një shtet nuk mund ta ndërtojë politikën e tij të jashtme mbi emocionin e momentit.

Republika e Kosovës duhet të ketë një qëndrim institucional të qartë.

Ky qëndrim duhet të përmbajë disa elemente themelore: respektimin e procedurave gjyqësore, mbrojtjen e të drejtave të të dënuarve përmes mekanizmave të apelit, respektimin e viktimave, mbrojtjen e së vërtetës historike dhe, mbi të gjitha, ndarjen e përgjegjësisë individuale penale nga historia e luftës së Kosovës.

Vetë trupi gjykues theksoi se procesi nuk kishte për objekt legjitimitetin e UÇK-së apo qëllimin e saj për sigurimin e pavarësisë së Kosovës. Kjo është një pikë me rëndësi të veçantë për komunikimin ndërkombëtar të Kosovës.

Prandaj, shteti i Kosovës duhet ta bëjë të qartë në mënyrë të vazhdueshme se përgjegjësia penale e individëve dhe historia politike e një populli janë dy çështje që duhet të analizohen veçmas.

Nga reagimi emocional te diplomacia aktive

Pas një vendimi të tillë, reagimi i Kosovës nuk duhet të kufizohet në deklarata të brendshme.

Duhet të fillojë një diplomaci aktive.

Ministria e Punëve të Jashtme dhe institucionet e tjera kompetente duhet t’u komunikojnë partnerëve ndërkombëtarë qëndrimin zyrtar të Republikës së Kosovës, duke respektuar gjuhën institucionale dhe juridike.

Duhet të komunikohen qartë:çfarë ka vendosur gjykata;çfarë nuk ka vendosur gjykata;cilat pjesë të aktgjykimit janë të apelueshme;çfarë është përcaktuar lidhur me përgjegjësinë individuale;dhe çfarë nuk përbën objekt të këtij procesi gjyqësor.

Kjo është mënyra se si një shtet e mbron veten në arenën ndërkombëtare.

Kosova nuk duhet të lejojë që interpretimi i një aktgjykimi të bëhet vetëm nga aktorë të tjerë politikë.

Nëse Kosova nuk e shpjegon vetë pozicionin e saj, të tjerët do ta shpjegojnë atë në mënyrën e tyre.

Serbia nuk duhet të përcaktojë narrativën ndërkombëtare

Një nga sfidat më të mëdha diplomatike pas aktgjykimit është mënyra se si ai do të interpretohet në arenën ndërkombëtare.

Pikërisht këtu kërkohet një diplomaci e kujdesshme.

Kosova nuk duhet të hyjë në një luftë retorike me Serbinë. Ajo duhet të paraqesë faktet, dokumentet dhe dallimet juridike.

Çdo përpjekje për ta përdorur aktgjykimin si argument se lufta e UÇK-së ose vetë aspirata për çlirimin dhe pavarësinë e Kosovës ishte e paligjshme duhet të kundërshtohet me argumente juridike dhe historike, duke u mbështetur në faktin se vetë gjykata ka deklaruar se legjitimiteti i luftës dhe qëllimi i pavarësisë nuk ishin objekt i këtij gjykimi.

Kjo duhet të jetë një nga vijat themelore të komunikimit diplomatik të Kosovës.Jo me zemërim.Jo me kërcënime.Por me argument.

Drejtësia dhe historia nuk duhet të përzihen

Kosova ka një detyrë të vështirë: të respektojë drejtësinë dhe njëkohësisht të mbrojë historinë e saj.Këto dy dimensione nuk janë domosdoshmërisht në kundërshtim.

Një shtet demokratik mund të respektojë një vendim gjyqësor dhe njëkohësisht të vazhdojë të shpjegojë historinë e vet politike.

Mund të respektojë viktimat dhe njëkohësisht të mbrojë të drejtën e popullit të Kosovës për liri.

Mund të pranojë se përgjegjësia penale është individuale dhe njëkohësisht të mbrojë dallimin ndërmjet veprimeve kriminale të individëve dhe qëllimit politik të një lufte.

Kjo është pikërisht arsyeja pse diplomacia duhet të jetë e matur.

Kosova nuk ka nevojë për mohimin e drejtësisë.Ka nevojë për interpretim të drejtë, të plotë dhe institucional të asaj që ka ndodhur.

Aktgjykimi nuk duhet të kthehet në krizë të shtetit

Një rrezik tjetër është që një aktgjykim ndaj figurave të rëndësishme të luftës të perceptohet si goditje ndaj vetë shtetit të Kosovës.Kjo nuk duhet të ndodhë.

Republika e Kosovës është më e madhe se çdo individ.

Është më e madhe se çdo parti,është më e madhe se çdo institucion i veçantë.Dhe është më e madhe edhe se çdo proces gjyqësor.

Prandaj, shteti duhet të vazhdojë të funksionojë.

Institucionet duhet të vazhdojnë punën.

Diplomacia duhet të vazhdojë aktivitetin.

Procesi i integrimit evropian dhe euroatlantik duhet të vazhdojë.

Marrëdhëniet me Shtetet e Bashkuara dhe aleatët evropianë duhet të ruhen dhe të forcohen.Kjo është përgjegjësi shtetërore.

Kosova duhet të komunikojë me aleatët, jo vetëm të reagojë.Në një situatë të tillë, diplomacia kosovare duhet të zhvillojë komunikim të drejtpërdrejtë me partnerët strategjikë.

Duhet të ketë kontakte me administratat qeveritare, parlamentet, institucionet evropiane, organizatat ndërkombëtare, qendrat akademike dhe mediat serioze ndërkombëtare.

Por komunikimi duhet të jetë i matur.

Kosova nuk duhet t’u kërkojë partnerëve që të ndërhyjnë në një proces gjyqësor.

Ajo duhet t’u shpjegojë atyre shqetësimet e veta politike, juridike dhe shoqërore, duke respektuar pavarësinë e gjykatave.

Kjo është shumë e rëndësishme.

Një diplomaci shtetërore nuk duhet të kërkojë favorizim.

Ajo duhet të kërkojë mirëkuptim, sqarim dhe trajtim të drejtë të çështjeve që prekin interesat e vendit.

Apeli është pjesë e procesit juridik

Në këtë fazë duhet të mbahet parasysh një fakt themelor: aktgjykimi i shkallës së parë nuk e përmbyll domosdoshmërisht procesin.

Burimet që raportojnë mbi vendimin e 16 shtatorit 2026 theksojnë se të dënuarit kanë të drejtë ankese.

Kjo do të thotë se Kosova duhet të shmangë deklarimet përfundimtare mbi fajësinë ose pafajësinë përtej asaj që ka përcaktuar gjykata në këtë fazë.

Institucionet e Kosovës duhet t’ua lënë avokatëve dhe organeve gjyqësore procesin e apelit.

Ndërsa shteti duhet të merret me atë që është përgjegjësia e tij: stabilitetin, komunikimin ndërkombëtar, funksionimin institucional dhe mbrojtjen e interesave të Republikës.

UÇK-ja dhe shteti i Kosovës

Në debatin publik duhet bërë një dallim i rëndësishëm.

UÇK-ja ishte pjesë e historisë së luftës së Kosovës.

Republika e Kosovës është rezultat i një procesi më të gjerë historik, politik, juridik dhe ndërkombëtar që përfshiu rezistencën e popullit të Kosovës, luftën, ndërhyrjen e NATO-s, administrimin ndërkombëtar dhe procesin politik që çoi në shpalljen e pavarësisë.

Prandaj, çdo tentativë për të barazuar një vendim penal ndaj individëve me mohimin e ekzistencës së shtetit të Kosovës duhet të trajtohet me shumë kujdes.

Edhe vetë gjykata ka bërë dallimin ndërmjet përgjegjësisë penale të të akuzuarve dhe legjitimitetit të qëllimit të luftës së UÇK-së.

Kjo duhet të jetë pjesë e qartë e argumentimit diplomatik të Prishtinës.

Diplomacia e Kosovës duhet të dalë nga mbrojtja dhe të hyjë në iniciativë

Kjo situatë duhet të shërbejë si moment për një rishikim më të gjerë të diplomacisë së Kosovës.

Nuk mjafton që Kosova të reagojë ndaj deklaratave të Beogradit.

Nuk mjafton që të reagojë pas çdo deklarate të një zyrtari ndërkombëtar.

Nuk mjafton që diplomacia të aktivizohet vetëm kur një krizë shfaqet.

Kosova duhet të ketë një diplomaci që paraprin.

Duhet të ketë materiale juridike të përgatitura në disa gjuhë.

Duhet të ketë ekipe ekspertësh që analizojnë dokumentet dhe zhvillimet ndërkombëtare.

Duhet të ketë komunikim të rregullt me ambasadat e shteteve mike.

Duhet të ketë një strategji të komunikimit publik ndërkombëtar.

Duhet të ketë diplomaci parlamentare, akademike dhe publike.

Vetëm kështu mund të ndërtohet një politikë e jashtme që nuk varet nga momenti.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, qetësia është forcë institucionale

Kosova duhet ta kuptojë se një moment i rëndë politik nuk është domosdoshmërisht moment për deklarata të rënda.

Në diplomaci, qetësia është pjesë e forcës së shtetit.

Institucionet duhet të flasin me një gjuhë të matur.

Duhet të respektojnë gjykatat.

Duhet të mbrojnë interesat e Republikës.

Duhet të kundërshtojnë interpretimet që i konsiderojnë të pasakta, por duhet ta bëjnë këtë me argumente dhe dokumente.

Kjo është mënyra se si ndërtohet kredibiliteti ndërkombëtar.

16 shtatori duhet të shndërrohet në një pikë kthese diplomatike

Aktgjykimi i Hagës nuk duhet të jetë fundi i diplomacisë së Kosovës.

Duhet të jetë moment për një rishikim të saj.

Kosova duhet të nxjerrë mësime.

Duhet të forcojë diplomacinë juridike.

Duhet të forcojë komunikimin me aleatët.

Duhet të rrisë praninë në institucionet ndërkombëtare.

Duhet të investojë në ekspertizën ndërkombëtare.

Duhet të dokumentojë historinë e vet.

Duhet të komunikojë në mënyrë profesionale me opinionin publik ndërkombëtar.

Dhe mbi të gjitha, duhet të sillet si Republikë sovrane në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Sepse në momentet e vështira matet pjekuria e një shteti.

Kosova sot ka nevojë për më shumë shtet dhe më shumë diplomaci, jo për më shumë emocion.

Aktgjykimi i Hagës duhet të trajtohet përmes të gjitha kanaleve të ligjshme: juridike, institucionale, diplomatike dhe politike.

Procesi gjyqësor duhet të vazhdojë sipas rregullave të tij.

Apeli duhet të zhvillohet nga mbrojtja dhe organet kompetente.

Ndërsa Republika e Kosovës duhet të bëjë atë që i takon një shteti: të mbrojë interesat e veta, të ruajë marrëdhëniet me aleatët, të shpjegojë pozicionin e saj dhe të mos lejojë që historia e Kosovës të interpretohet vetëm nga të tjerët.

Kosova nuk duhet të hyjë në izolim diplomatik.

Nuk duhet të mbyllet në emocion.

Nuk duhet ta kthejë këtë moment në konflikt me partnerët ndërkombëtarë.

Duhet të veprojë me qetësi, me dinjitet dhe me argument.

Pas Hagës, Kosova duhet të kalojë nga reagimi te iniciativa, nga deklarata te diplomacia dhe nga emocioni te shtetësia.

Kjo është përgjegjësia e Republikës së Kosovës në marrëdhëniet ndërkombëtare.

Dhe pikërisht këtu duhet të dëgjohet zëri i shtetit.