Ministri i Punëve të Jashtme i Serbisë, Marko Gjuriq, ka kërkuar drejtësi për viktimat e luftës në Kosovë, duke kritikuar reagimet e udhëheqësve politikë në Prishtinë dhe Tiranë ndaj aktgjykimit të shkallës së parë ndaj ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës (UÇK), gjatë mbledhjes së Këshillit të Sigurimit të Organizatës së Kombeve të Bashkuara (OKB), ku po diskutohet për Kosovën.

Gjuriq ka përmendur emrat e Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit, të cilët, sipas tij, më 16 shtator u shpallën fajtorë për krime kundër njerëzimit, përfshirë ndalimin arbitrar, torturën, trajtimin mizor dhe vrasjen.

Ai ka thënë se aktgjykimi lidhet, ndër të tjera, me vrasjen e 96 personave, duke theksuar se drejtësia nuk është e plotë përderisa shumë viktima vazhdojnë të presin përgjigje për fatin e të afërmve të tyre.

“Emrat e tyre janë të njohur për këtë Këshill: Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi. Gjyqtarët i shpallën ata përgjegjës për krime kundër njerëzimit, përfshirë ndalimin arbitrar, torturën, trajtimin mizor dhe vrasjen. Aktgjykimi ka të bëjë, ndër të tjera, me 96 persona që u vranë, 96 jetë njerëzish, 96 histori të ndërprera përgjysmë dhe familje që e kanë mbajtur barrën e atyre humbjeve për më shumë se një çerek shekulli”, ka deklaruar Gjuriq.

Megjithatë, ai ka vlerësuar se drejtësia nuk ka shkuar mjaftueshëm larg, duke përmendur raste të tjera të vrasjeve dhe përndjekjes së serbëve dhe joshqiptarëve në Kosovë.

“Por drejtësia do të duhej të kishte shkuar më tej. Aktakuzat për krime kundër njerëzimit nuk rezultuan me dënime, ndërkohë që shumë krime të tjera mbeten të pandëshkuara, siç është vrasja e korrësve serbë në Staro Gracko, e deri te vrasjet në Liqenin e Radoniqit, si dhe përndjekja dhe eksodi masiv i serbëve dhe joshqiptarëve të tjerë. Drejtësia nuk mund të konsiderohet e plotë ndërkohë që kaq shumë viktima janë ende në pritje të përgjigjeve”, ka thënë ai.

Gjuriq ka theksuar se vuajtjet gjatë luftës nuk duhet të paraqiten vetëm përmes një narrative, duke pretenduar se si serbët, ashtu edhe shqiptarët kanë qenë viktima të përndjekjes, rrëmbimeve, vrasjeve dhe dëbimeve nga shtëpitë e tyre.

“Luftërat dhe konfliktet e armatosura nuk janë kurrë bardh e zi. Ato janë tragjedi komplekse dhe me shumë shtresa, në të cilat vuajtja nuk mund të reduktohet në një narrativë të vetme të viktimave dhe autorëve. Ne duhet të kemi guximin të përballemi me të vërtetën e plotë. Serbët dhe shqiptarët ishin viktima. Ata u përndoqën, u rrëmbyen, u vranë dhe u dëbuan nga shtëpitë e tyre në Kosovë dhe Metohi”, ka deklaruar Gjuriq.

Ai ka përmendur gjithashtu dëmtimin e kishave, manastireve dhe trashëgimisë fetare ortodokse serbe, duke thënë se vuajtjet e serbëve nuk duhet të përjashtohen nga historia për arsye politike.

“Serbët, si të krishterë ortodoksë, panë gjithashtu kishat, manastiret dhe trashëgiminë e tyre të shenjtë të sulmohen dhe të shkatërrohen. Vuajtja e tyre nuk mund të fshihet nga historia thjesht sepse nuk i përshtatet një narrative të përshtatshme politike. Për familjet e viktimave, 16 shtatori nuk ishte thjesht një datë tjetër në një procedurë ligjore. Ishte një moment ku vuajtja e tyre nuk mund të injorohej më”, ka thënë ai.

Ministri serb ka kritikuar edhe reagimet e kryeministrit të Kosovës, Albin Kurti, dhe presidentit të Shqipërisë, Bajram Begaj, pas aktgjykimit ndaj ish-krerëve të UÇK-së.

“Dhe çfarë ndodhi më pas? Në vend që të bënin thirrje për reflektim, disa nga figurat më të shquara politike në Prishtinë dhe Tiranë u përgjigjën duke sulmuar aktgjykimin dhe duke festuar burrat që kishin qenë të dënuar. Albin Kurti i quajti dënimet padrejtësi të papranueshme. Presidenti i Shqipërisë, Bajram Begaj, deklaroi se asgjë nuk mund ta njolloste të ashtuquajturën UÇK dhe përsëriti sloganin ‘Liria ka emër’”, ka deklaruar Gjuriq.

Ai ka shtuar se viktimat e luftës kanë emra dhe se vuajtjet e tyre nuk duhet të trajtohen si çështje dytësore në raport me narrativat kombëtare.

“Por, zonja Presidente, viktimat kanë emra gjithashtu. Ata nuk ishin një shënim në fund të faqes për narrativën kombëtare të dikujt tjetër. Ata nuk ishin një shqetësim për t’u shpjeguar larg. Ata ishin qenie njerëzore, serbë, shqiptarë dhe të tjerë, të drejtat dhe jetët e të cilëve kishin rëndësi”, ka thënë ai.

Gjuriq ka theksuar se përgjegjësia penale është individuale dhe se aktgjykimi nuk nënkupton fajësi kolektive të popullit shqiptar. Megjithatë, ai ka kritikuar, siç i ka cilësuar, përpjekjet për të delegjitimuar vendimet e gjykatës.

“Le ta them këtë pa paqartësi: aktgjykimi përcakton përgjegjësinë individuale. Ai nuk shpall faj kolektiv mbi popullin shqiptar. Edhe familjet shqiptare pësuan krime të kryera nga aktorë të ndryshëm, përfshirë të ashtuquajturën UÇK. Por ka një ndryshim të jashtëzakonshëm midis mbrojtjes së së drejtës për një gjykim të drejtë dhe tregimit të një shoqërie të tërë se një gjykatë nuk ka të drejtë t’i shpallë fajtorë heronjtë e saj të pretenduar. Nëse e pranojmë atë logjikë, ne po themi se drejtësia zbatohet vetëm për të pafuqishmit”, ka deklaruar ai.

Në fjalën e tij, Gjuriq ka ngritur shqetësime edhe për amendamentet e miratuara në Kuvendin e Kosovës, të cilat, sipas tij, synonin kufizimin e mandatit të Dhomave të Specializuara të Kosovës.

Ai ka përmendur reagimin e Bashkimit Evropian, i cili, sipas Gjuriqit, ka vlerësuar se këto veprime bien ndesh me detyrimet ndërkombëtare të Kosovës dhe ka kërkuar respektimin e pavarësisë së gjykatës dhe mbrojtjen e dëshmitarëve.

“Konsideroni mesazhin që dërgon kjo. Së pari, një gjykatë flet. Pastaj, udhëheqësit politikë dënojnë konkluzionet e saj. Pastaj, politikanët përpiqen të ndryshojnë rregullat që rregullojnë atë gjykatë të njëjtë. Si mund të ketë besim në drejtësi në rrethana të tilla një dëshmitar që ka rrezikuar sigurinë e familjes së tij për të dëshmuar?”, ka pyetur Gjuriq.

Ai u ka bërë thirrje atyre që themeluan dhe mbështetën Dhomat e Specializuara që të sigurojnë mbrojtjen e dëshmitarëve dhe të mos lejojnë që ndërhyrjet politike të pengojnë proceset gjyqësore.

“Përgjegjësia tani u takon atyre që e themeluan dhe e mbështetën këtë institucion. Ata duhet të sigurojnë që krimet e kryera kundër serbëve dhe viktimave të tjera të mos fshihen edhe një herë nën qilim, që dëshmitarët të mbrohen dhe që ndërhyrja politike nga Prishtina të mos pengojë ndjekjen e drejtësisë”, ka thënë ai.

Duke paraqitur qëndrimin e Serbisë, Gjuriq ka deklaruar se vendi i tij kërkon drejtësi për të gjitha viktimat, pavarësisht përkatësisë etnike.

“Pozicioni i Serbisë mbetet i qartë: drejtësia për viktimat nuk duhet të sakrifikohet kurrë për interesa politike. Ne kërkojmë drejtësi për çdo viktimë, si serbe ashtu edhe shqiptare. Jo një version serb të drejtësisë, jo një version shqiptar të drejtësisë. Drejtësi që është e njëjtë për të gjithë”, ka theksuar Gjuriq.

Ai ka përmendur edhe protestat e mbajtura nga mbështetësit e ish-krerëve të UÇK-së pas aktgjykimit, duke thënë se ato u zhvilluan në Prishtinë, Hagë, Nju Jork dhe qytete të tjera evropiane.

Në këtë kontekst, Gjuriq ka cituar kryetarin e trupit gjykues, Charles Smith, i cili, sipas tij, iu referua historianit Howard Zinn për të theksuar se flamujt kombëtarë nuk mund të përjashtojnë përgjegjësinë për krimet e luftës.

“Megjithatë, siç kujtoi bota kryetari i trupit gjykues Charles Smith, duke cituar historianin Howard Zinn: ‘Nuk ka asnjë flamur mjaft të madh për të mbuluar turpin e vrasjes së njerëzve të pafajshëm. Asnjë flamur kombëtar, përfshirë flamurin shqiptar, me gjithë respektin, nuk mund t’i vendosë krimet e luftës jashtë përgjegjësisë’”, ka deklaruar ai.

Gjuriq ka falënderuar sekretarin e përgjithshëm të OKB-së, Antonio Guterres, përfaqësuesin special të sekretarit të përgjithshëm, Peter Due, si dhe ekipin e Misionit të Administratës së Përkohshme të Kombeve të Bashkuara në Kosovë (UNMIK), për punën e tyre.

Ai ka vlerësuar se UNMIK-u vazhdon të ketë rol të rëndësishëm, pasi mundëson dëgjimin e përvojave të qytetarëve, të cilat, sipas tij, shpesh nuk pasqyrohen mjaftueshëm në raportet ndërkombëtare.

“UNMIK-u mbetet thelbësor pikërisht sepse stafi i tij mund t’i dëgjojë njerëzit, përvojat e të cilëve tepër shpesh reduktohen në disa rreshta të kujdesshëm në raportet ndërkombëtare. Raporti e përshkruan situatën në veri të Kosovës dhe Metohisë si të qetë, por të brishtë”, ka shtuar Gjuriq.