Një draft dokument i parë nga Euronews tregon se ministrat e transportit të BE-së po përgatisin udhëzime për shtetet anëtare se si të vlerësojnë investimet e huaja në portet e BE-së dhe të zbatojnë kontrolle për të kundërshtuar ndikimin e Kinës.

Bashkimi Evropian po përgatit udhëzime të reja për të luftuar ndikimin gjithnjë e më shqetësues të Kinës në infrastrukturën kritike detare të bllokut, sipas një dokumenti të Këshillit të parë nga Euronews.

Ndërsa dokumenti nuk e përmend në mënyrë të qartë Kinën, referencat për shqyrtimin e investimeve të huaja, pronësinë e infrastrukturës kritike, kërcënimet gjeopolitike dhe autonominë strategjike lënë pak dyshime rreth shqetësimit themelor.

Kompanitë kineze të lidhura me shtetin, si COSCO Shipping, mbajnë aksione në porte të mëdha të BE-së, duke përfshirë Portet e Hamburgut dhe Roterdamit në Gjermani , dhe Porti i Pireut në Greqi shpesh quhet “porta e Pekinit për në Evropë”.

Përfundimet e Këshillit, të propozuara nga Komisioni Europian dhjetorin e kaluar dhe që pritet të miratohen nga ministrat e transportit të hënën, pasqyrojnë një ndryshim të thellë në të menduarit evropian nga trajtimi i porteve thjesht si porta tregtare në shikimin e tyre si asete strategjike që mbështesin zinxhirët e furnizimit, sigurinë energjetike dhe lëvizshmërinë ushtarake.

Strategjia në zhvillim e sipër “adreson konkurrencën me vendet e treta dhe pronësinë e huaj dhe forcon sigurinë logjistike”, thuhet në propozimin e Komisionit.

Ministrat e transportit të BE-së do të mbështesin deklaratat “që synojnë të shmangin pronësinë ose kontrollin e tepruar të huaj të infrastrukturave dhe operacioneve kritike të porteve, duke përfshirë rreziqet që lidhen me infiltrimin e krimit të organizuar, veçanërisht ato që lidhen me lëvizshmërinë ushtarake dhe sigurinë ekonomike të Bashkimit”, sipas dokumentit të Këshillit.

Ndikimi i Kinës

Për më shumë se një dekadë, kompanitë kineze të lidhura me shtetin kanë zgjeruar praninë e tyre në të gjithë rrjetet detare evropiane, duke blerë aksione në terminale dhe asete logjistike nga Mesdheu në Evropën Veriore. Ajo që dikur dukej si një çështje investimi dhe tregtie, tani shihet gjithnjë e më shumë si çështje sigurie.

Marrëveshja për Portin e Hamburgut u mbështet nga ish-kancelari gjerman Olaf Scholz midis viteve 2021 dhe 2022, duke argumentuar se kjo do të forconte pozicionin tregtar të Gjermanisë dhe do të ruante konkurrueshmërinë e qytetit si një port i madh evropian.

Por disa figura të qeverisë gjermane paralajmëruan në atë kohë se pronësia kineze e infrastrukturës kritike mund të krijonte varësi ekonomike dhe politike të ngjashme me varësinë e mëparshme të vendit nga energjia ruse, gjë që e la atë të ekspozuar keq ndaj goditjeve të çmimeve kur Rusia pushtoi Ukrainën në vitin 2022.

Eurodeputeti gjerman Jens Gieseke, zëdhënës i komitetit të transportit dhe turizmit në Parlamentin Evropian në emër të Partisë Popullore Evropiane (PPE), ka mirëpritur propozimin e ri të Komisionit.

“Kina sot zotëron aksione në më shumë se njëzet porte evropiane – përfshirë Portin e Hamburgut dhe Portin e Roterdamit”, tha ai. “Porti i Pireut kontrollohet plotësisht nga operatorët kinezë. Ky nivel ekspozimi në infrastrukturën kritike nuk mund të injorohet.”

Udhëheqësit e BE-së tani duken të shqetësuar se pronësia e porteve mund të përkthehet në një ndikim strategjik mbi infrastrukturën, e cila është bërë gjithnjë e më e rëndësishme si për qëllime ekonomike, ashtu edhe për ato ushtarake.

Në zemër të dokumentit të Këshillit është një thirrje për një kontroll më të rreptë të investimeve të huaja në porte, në veçanti “qëllimi për të ofruar udhëzime mbi vlerësimin e investimeve të huaja” në portet e BE-së, si dhe “zbatimin e kontrolleve”.

Megjithatë, ministrat e transportit janë të kujdesshëm që të mos prishin “mjedisin e investimeve për portet evropiane” dhe të “shmangin dekurajimin e investitorëve të besueshëm”.

Sfondi gjeopolitik është i vështirë për t’u injoruar. Pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia, konflikti në Lindjen e Mesme dhe shqetësimet në rritje mbi shtrëngimin ekonomik i kanë shtyrë qeveritë evropiane të rivlerësojnë dobësitë në infrastrukturën kritike. Portet, të cilat trajtojnë gati tre të katërtat e tregtisë së jashtme të BE-së, janë në qendër të këtyre shqetësimeve.

Instituti Mercator për Studime Kineze (MERICS) ka paralajmëruar se problemi me Portin e Pireut nuk janë të drejtat e koncesionit kinez në vetvete, të cilat, sipas organizatës kërkimore, “do të ishin të parëndësishme në një gjendje lufte”, por infrastruktura portuale komerciale e pajisur nga kinezët, e cila mund të përdoret për mbledhjen e inteligjencës.

Zgjerimi i monitorimit përtej porteve të BE-së

Projekt-përfundimet e Këshillit sinjalizojnë gjithashtu shqetësim në lidhje me ndikimin e huaj përtej kufijve të BE-së.

Shtetet anëtare po bëjnë thirrje për monitorim më të afërt të investimeve në portet e vendosura në vendet e treta fqinje, duke paralajmëruar se zhvillimet jashtë BE-së mund të ndikojnë në konkurrueshmërinë, sigurinë dhe qëndrueshmërinë e zinxhirëve të furnizimit evropian.

Kjo pasqyron ndërgjegjësimin në rritje se ndikimi mbi rrugët detare nuk ndalet në kufirin e jashtëm të BE-së.

Një port i zhvilluar, i financuar ose i kontrolluar nga konkurrentë strategjikë në Afrikën e Veriut, Ballkan ose Mesdheun Lindor mund të ndryshojë modelet tregtare dhe potencialisht të zvogëlojë rëndësinë e objekteve të afërta të BE-së, paralajmëron dokumenti.

The GeoPost