Shkruan: NAZMI JUSUFI

Në vitin 2026, ekonomia globale po (do) përballet me disa sfida të mëdha, me dy faktorë kryesorë që ndikojnë në zhvillimin ekonomik: inflacioni dhe rritja e normave të interesit. Bankat qendrore, përpjekur të kontrollojnë inflacionin dhe të stabilizojnë ekonomitë e tyre, kanë rritur normat e interesit. Kjo ka pasur pasoja të thella për sektorët ekonomikë dhe për jetën e përditshme të qytetarëve. Kjo analizë shqyrton ndikimin e këtyre faktorëve në ekonominë globale dhe efektet që ata mund të kenë në 2026.

INFLACIONI: NJË KTHESË E MADHE PËR TREGJET DHE KONSUMATORËT

Inflacioni, ose rritja e çmimeve të mallrave dhe shërbimeve, ka shkuar në nivele historikisht të larta në shumë shtete. Kjo është shkaktuar nga disa faktorë, përfshirë:
• Problemet e furnizimit global dhe çmimet e larta të energjisë.
• Ndikimi i pandemisë dhe luftërave që kanë shkaktuar mungesa dhe shtuar presionet mbi çmimet.
• Rritja e kërkesës për mallra dhe shërbime, ndërkohë që furnizimi mbetet i kufizuar.
Kjo ka bërë që kostoja e jetesës të rritet ndjeshëm, duke shkaktuar shqetësime për qytetarët dhe duke ulur fuqinë blerëse. Konsumatorët tani mund të blejnë më pak me të njëjtën sasi parash, që ka një ndikim të drejtpërdrejtë në cilësinë e jetës së tyre.

RRITJA E NORMAVE TË INTERESIT: NDIKIMI NË INVESTIME DHE KONSUM

Për të luftuar inflacionin, bankat qendrore kanë rritur normat e interesit, që ka ndikuar në mënyra të ndryshme:
• Kostot e kredive janë bërë më të shtrenjta. Individët që marrin hua për blerje shtëpish, automjetesh ose për shpenzime të tjera, tashmë duhet të paguajnë interesa më të larta.
• Bizneset kanë më shumë vështirësi në financimin e projekteve të reja, pasi kredia është më e shtrenjtë. Kjo mund të çojë në reduktim të investimeve dhe në ulje të ritmit të rritjes ekonomike.
Në të njëjtën kohë, normat më të larta të interesit kanë bërë që individët dhe kompanitë të kursejnë më shumë dhe të shpenzojnë më pak. Kjo mund të ngadalësojë kërkesën për mallra dhe shërbime, duke ndikuar negativisht në sektorët që varen nga konsumi.

PASOJAT PËR EKONOMINË GLOBALE DHE TREGJET FINANCIARE

Për ekonomitë e zhvilluara dhe ato në zhvillim, pasojat e inflacionit dhe rritjes së normave të interesit janë të mëdha. Në nivel global, mund të kemi:
• Ngadalësim të rritjes ekonomike: Shtetet që janë të varura nga tregtia ndërkombëtare dhe investimet e huaja mund të shohin një ngadalësim të rritjes, pasi investitorët mund të jenë më të nguruar për të investuar në këtë mjedis të pasigurt.
• Presion në sektorët e pasurive të paluajtshme: Rritja e normave të interesit mund të ngadalësojë kërkesën për pasuri të paluajtshme, pasi shpenzimet për financimin e këtyre investimeve bëhen më të larta.
• Tension ndërkombëtar në tregjet financiare: Shtetet e pasura mund të rrisin normat e interesit për të tërhequr investitorë dhe për të stabilizuar monedhat e tyre, duke krijuar mundësi për investime më të sigurta. Nga ana tjetër, ekonomitë në zhvillim mund të kenë më shumë vështirësi për të tërhequr kapital dhe mund të përballen me kriza borxhi.

PËRBALLJA ME KËTO SFIDA: ÇFARË MUND TË BËJNË SHTETET DHE BIZNESET?

Për të përballuar ndikimet e inflacionit dhe rritjes së normave të interesit, shtetet dhe bizneset mund të ndërmarrin disa hapa:
• Politika të kujdesshme fiskale dhe monetare: Bankat qendrore mund të përpiqen të balancojnë normat e interesit për të kontrolluar inflacionin pa dëmtuar shumë kërkesën ekonomike.
• Diversifikimi i burimeve të të ardhurave: Shtetet mund të zhvillojnë sektorë të rinj ekonomikë për të mbajtur rritjen, si teknologjia dhe energjia e rinovueshme.
• Mbështetje për bizneset e vogla dhe të mesme: Politikat që mbështesin bizneset e vogla dhe të mesme mund të ndihmojnë për të ruajtur punësimin dhe për të nxitur investimet.
Në nivel individual, qytetarët mund të përballen me rritjen e çmimeve duke shpërndarë më mirë shpenzimet e tyre dhe duke kërkuar mundësi për të ruajtur kapitalin, si investimet në aktive të sigurta si pasuritë e paluajtshme ose arin.

PASOJAT PËR BALLKANIN PERËNDIMOR: SHQIPËRIA DHE KOSOVA

Edhe rajoni i Ballkanit Perëndimor, veçanërisht Shqipëria dhe Kosova, do të ndjejnë ndikimet e inflacionit dhe rritjes së normave të interesit. Të dyja këto shtete janë ende në faza zhvillimi dhe kanë sisteme ekonomike më të brishta:
• Shqipëria mund të përballet me rritje të kostove të financimit për bizneset dhe konsumatorët. Kjo mund të sjellë një ngadalësim në investimet dhe në kërkesën për produkte dhe shërbime.
• Kosova ka një sistem bankar më të vogël dhe mund të ketë më shumë vështirësi në tërheqjen e kapitalit të huaj, që është i rëndësishëm për zhvillimin e sektorëve të ndryshëm. Po ashtu, konsumatorët në të dyja shtetet do të shohin rritje të çmimeve dhe një ulje të fuqisë blerëse.

Dhe si përfundim mund te konkludoj se në vitin 2026, inflacioni dhe rritja e normave të interesit do të vazhdojnë të ndikojnë në ekonominë globale dhe ato lokale, duke sjellë pasiguri dhe sfida për shtetet dhe individët. Pavarësisht vështirësive, mundësitë për rritje dhe zhvillim mbeten në duar të qeverive dhe bizneseve që mund të adaptohen dhe të krijojnë mundësi të reja për të përballuar këto sfida.