Shkruan: Nazmi Jusufi, Ekspert i ekonomisë dhe financave

Ekonomia globale po hyn në një fazë dramatike transformimi, ku energjia nuk është më vetëm mall tregu, por instrument presioni, ndikimi dhe dominimi strategjik. Tensionet gjeopolitike nuk po zhvillohen më në periferi të ekonomisë – ato po e drejtojnë atë.
Në zemër të kësaj tronditjeje qëndron korridori jetik i ngushticës së Hormuzit, arteria përmes së cilës kalon një pjesë e madhe e naftës dhe gazit botëror. Çdo kërcënim për bllokimin e këtij kalimi detar përkthehet në alarm të menjëhershëm në bursat ndërkombëtare, në tregjet e energjisë dhe në politikat monetare të fuqive të mëdha.
Zhvillimet rreth Iranit dhe rivalitetet me aktorë të tjerë globalë nuk janë më thjesht çështje rajonale. Ato janë bërë katalizatorë të luhatjeve financiare globale. Tregjet reagojnë para se të reagojnë shtetet. Çmimet rriten para se të bien bombat. Inflacioni ndizet para se të ndërpriten furnizimet.
Kjo është epoka e “inflacionit gjeopolitik”.
Çdo rritje e çmimit të naftës përkthehet në kosto më të lartë transporti, ushqimi, prodhimi dhe energjie për familjet. Fuqia blerëse tkurret. Investimet ngadalësohen. Rritja ekonomike dobësohet. Ndërkohë, bankat qendrore përballen me një dilemë të rrezikshme: të luftojnë inflacionin me norma më të larta interesi dhe të rrezikojnë recesionin, apo të tolerojnë presionin e çmimeve për të mbrojtur rritjen.
Për Unionin Evropian ky realitet është një provë historike. Kontinenti që synon tranzicionin e gjelbër dhe autonominë strategjike përballet me një paradoks: sa më e brishtë të jetë siguria energjetike globale, aq më i madh bëhet presioni mbi ekonominë evropiane.
Ballkani Perëndimor dhe Kosova ndodhen në vijën e parë të këtij presioni të heshtur. Ekonomitë e vogla janë më të ndjeshme ndaj goditjeve të çmimeve, sepse hapësira fiskale është e kufizuar dhe varësia nga importet është e lartë. Çdo krizë energjetike globale reflektohet drejtpërdrejt në faturat e qytetarëve.
Por përtej krizës fshihet një transformim më i thellë.
Energjia po kthehet në monedhë gjeopolitike. Investimet në burime alternative, në energji të ripërtëritshme dhe në infrastrukturë strategjike nuk janë më vetëm zgjedhje ekonomike – ato janë vendime të sigurisë kombëtare. Shtetet që arrijnë pavarësi energjetike do të kenë stabilitet politik. Ato që mbeten të varura do të përballen me cikle të përsëritura pasigurie.
Bota po lëviz drejt një rendi të ri ekonomik, ku stabiliteti nuk matet vetëm me rritjen e PBB-së, por me sigurinë e furnizimit dhe kontrollin e burimeve.