Shkruan: Ibrahim Gashi

Caktimi i datës së zgjedhjeve përbën një element thelbësor të dizajnit elektoral dhe ndikon drejtpërdrejt në nivelin e pjesëmarrjes, strukturën e elektoratit dhe balancën konkurruese mes aktorëve politikë. Rasti i zgjedhjeve të mbajtura më 28 dhjetor në Kosovë ofron një shembull ilustrues të mënyrës se si faktori kohë mund të shndërrohet në avantazh politik me efekte të matshme në rezultat.
Periudha e fundvitit karakterizohet nga kthimi masiv i diasporës kosovare në vend, kryesisht për arsye familjare dhe kulturore. Sipas të dhënave zgjedhore dhe vlerësimeve të institucioneve përkatëse, në këto zgjedhje kanë votuar në Kosovë më shumë se 100.000 qytetarë të ardhur nga diaspora, me vlerësime që e çojnë këtë shifër deri në rreth 140.000 votues. Ky është një kontingjent numerikisht i konsiderueshëm, i cili, në një sistem proporcional si ai i Kosovës, ka potencial real për ta ndryshuar ndjeshëm shpërndarjen e mandateve.
Sipas të gjitha burimeve relevante dhe analizave paszgjedhore, shumica dërrmuese e këtij kontingjenti votues e ka orientuar votën e saj drejt Lëvizjes Vetëvendosje (VV). Në aspektin strikt numerik, kjo nënkupton se pikërisht vota e diasporës së pranishme fizikisht në Kosovë ka qenë faktori vendimtar që ka prodhuar ndryshimin e ndjeshëm në rezultatin final zgjedhor. Pra, nuk kemi të bëjmë vetëm me një prirje politike, por me një efekt konkret dhe të matshëm elektoral.
Në këtë kontekst, vendosja e zgjedhjeve në një moment kur diaspora ndodhej në vend nuk mund të shihet si neutrale. Nga perspektiva e teorisë së dizajnit institucional dhe menaxhimit të avantazhit elektoral, ky vendim përfaqëson një strategji të qëllimshme të shfrytëzimit të një strukture të favorshme votuesish. Partia dominuese, duke u mbështetur në matje të sakta të preferencave elektorale të diasporës, arriti ta përkthejë praninë fizike të saj në kapital politik konkret.
Nëse vendimi për mbajtjen e zgjedhjeve më 28 dhjetor mund të interpretohet si një strategji e sofistikuar e partisë dominuese, atëherë pranimi i kësaj date nga partitë opozitare përbën një dështim të shumëfishtë politik dhe strategjik. Ky dështim nuk ishte i rastësishëm, as i imponuar nga rrethana të pakontrollueshme, por rezultat i një keqleximi serioz të realitetit elektoral dhe i mungesës së kapacitetit analitik për të parashikuar pasojat e këtij vendimi.
Opozita kishte në dispozicion të gjitha të dhënat e nevojshme për ta kuptuar ndikimin e diasporës në rezultatin zgjedhor: trendet e mëparshme të votimit, matjet e opinionit publik dhe strukturën e mbështetjes politike të subjekteve kryesore. Megjithatë, ajo dështoi ta trajtojë këtë informacion si bazë për veprim politik. Pranimi i datës 28 dhjetor, pa asnjë përpjekje serioze për ta kontestuar atë në plan institucional, publik apo mediatik, përfaqëson një formë të kapitullimit të heshtur përpara se gara të fillonte.
Ky veprim – ose më saktë, kjo mungesë veprimi – e zhvesh opozitën nga roli i saj themelor në një demokraci funksionale: garantimin e konkurrencës së barabartë. Në vend që të kërkonte një datë alternative më neutrale, opozita u tregua e paaftë të ndërtojë një qëndrim të përbashkët, duke reflektuar fragmentim të brendshëm, mungesë lidershipi dhe frikë nga konfrontimi politik. Kjo sjellje nuk është thjesht gabim taktik; ajo është simptomë e një krize më të thellë strukturore brenda opozitës kosovare.
Edhe më problematik është fakti se opozita dështoi të artikulojë publikisht pasojat e këtij vendimi. Në një kontekst ku mbi 100.000, e sipas vlerësimeve deri në 140.000 votues nga diaspora ishin të pranishëm në Kosovë dhe ku shumica dërrmuese e tyre votoi për një subjekt të vetëm politik, heshtja e opozitës përbën një formë të vetëpërjashtimit nga debati politik. Duke mos e problematizuar këtë realitet para elektoratit, opozita humbi edhe mundësinë minimale për ta sensibilizuar opinionin publik mbi pabarazinë faktike të garës.
Për më tepër, opozita nuk arriti të kompensojë këtë disavantazh as përmes mobilizimit të elektoratit vendor. Periudha festive, e njohur për uljen e interesimit politik dhe pjesëmarrjes kritike, kërkonte strategji të jashtëzakonshme mobilizimi dhe komunikimi. Në vend të kësaj, partitë opozitare u shfaqën me fushata të zbehta, mesazhe të paqarta dhe mungesë narrative politike bindëse, duke e lënë terrenin elektoral pothuajse të lirë për partinë në pushtet.
Në literaturën mbi konkurrencën demokratike, një opozitë e tillë përkufizohet si “reaktive” dhe jo “strategjike”: ajo reagon ndaj rrethanave pasi ato kanë prodhuar efektin, por nuk arrin t’i parandalojë apo t’i formësojë ato. Rasti i zgjedhjeve të 28 dhjetorit e konfirmon këtë përkufizim. Opozita jo vetëm që humbi zgjedhjet, por dështoi edhe ta sfidojë mënyrën se si ato u dizajnuan.
Në këtë kuptim, humbja elektorale e opozitës nuk mund t’i atribuohet vetëm epërsisë së kundërshtarit, por mbi të gjitha paaftësisë së saj për të kuptuar se politika moderne nuk zhvillohet vetëm në fletën e votimit, por edhe në kontrollin e kohës, rregullave dhe kontekstit të garës. Pranimi i datës 28 dhjetor ishte jo thjesht një gabim, por një akt vetë-dëmtues strategjik, pasojat e të cilit u reflektuan drejtpërdrejt në rezultatin final.
Për më tepër, periudha festive ndikoi edhe në cilësinë e debatit publik, duke e zhvendosur fokusin nga garat programore drejt mobilizimit emocional dhe identitar. Në literaturën mbi pjesëmarrjen elektorale, këto kushte zakonisht favorizojnë partitë me bazë të gjerë mbështetëse dhe me narrativë të konsoliduar politike, çka në rastin konkret e forcoi edhe më shumë pozitën e VV-së.
Në përfundim, zgjedhjet e 28 dhjetorit dëshmojnë se dimensioni kohor i procesit zgjedhor, i kombinuar me strukturën e elektoratit, mund të prodhojë efekte vendimtare në rezultat. Prania e mbi 100.000 votuesve nga diaspora dhe orientimi i tyre i qartë politik nuk ishte thjesht një faktor dytësor, por elementi kyç që e ndryshoi balancën zgjedhore. Ky rast përbën një mësim të rëndësishëm për aktorët politikë në Kosovë: në një demokraci konkurruese, koha, numrat dhe njohja e elektoratit janë po aq të rëndësishme sa programet politike.