Ragip Shala

Në 37 vjetorin e grevave të minatorëve të Trepçës dhe studentëve 1989

Në historinë botërore të grevave të minatorëve , greva e minatorëve të Trepçës , është ndër grevat me qendrim më të gjatë në zgafellë.
Për dallim prej grevave gjithandej botës, të cilat karakterizoheshin për shkaqe sociale , greva e minatorëve të Trepçës ka pasur karakter politik .
Janë një varg rrethanash politike që nga viti 1981 , që ndikuan që minatorët e Trepçës të përfshiheshin në politikë .
Ndër rrethanat politike janë : Pranvera Republikane e 81-tës , për Kosovën Republikë , përndjekjet e shqiptarëve , ndryshimi i flamurit Kombëtar shqiptar , ndryshimet kushtetuse etj.
Pas Pranverës Republikane 1981 , Kosova u ngujua me masa represive politike , ekonomike , arësimire , shëndetësore etj.
E tër zezona mbi Kosovën , filloi , kur Azem Vllasi , në mbledhjën e aktivit politik të Prishtinës në prill 1981 , demonstratat për Kosovën Republikë , i vlerësoi si nacionaliste dhe kundërrevolucionare që cënonin sistemin politik të RSFJ .
Pikërisht nga ky vlerësim, pastaj Kryesia e RSFJ , hartoi Platëformën Politike të RSFJ për Kosovën , që në thelb kishte luftën kundër nacionalizmit dhe irredentizmit shqiptarë , që ka rezulltuar me burgosjën e 5 mijë shqiptarëve , dhe ndalimin dhe torturimin e 800 mijë shqiptarëve në stanica të milicisë .
Komisarët politik të Beogradit : Ali Shukriu , Azem Vllasi , Agim Zatriqi , Veli Deva , Sinan Hasani , Kolë Shiroka , Rrahman Morina , Isa Mustafa etj , nuk u mjaftuan me vetëm kaç tirani ndaj shqiptarëve të Kosovës .
Këta komisar politik me kerkes të Beogradit shfuqizuan Rezolutën e Konferencën së Bujanit , ndryshuan pamjën e flamurit kombëtar shqiptar dhe i hapën rrugë degradimit të pozitës juridiko- politik të KSA Kosovës .
Kështu në shtatorë 1989 , Komiteti Krahinorë i LK , dhe Kryesia e KSA Kosovës , propozuan ndryshimet e Kushtetutës së vitit 1974 .
Propozimi për ndryshime kushtetuse shkaktoi revolta të mëdha në tër Kosovën .Ndër të parët që ngritën zërin , qen minatorët e Trepçës duke marshuar në këmbë për në Prishtinë , që pastaj pasoi me tubime të 500 mijë shqiptarëve në sheshe të Prishtinës në nëntor 1988 .
Në Janar 1989 , Komiteti Krahinorë i Lidhjës Komuniste të Kosovës dhe Kryesia e KSA Kosovës , përkundër vullnetit të popullit shqiptarë , miratuan propozimin e komisionit për ndryshime kushtetuse të kryesuar nga Prof. Habib Hashani , me arsyetim se Kosova nuk humbë asgjë.
Në shkurt 1989 , e tër Kosova u ngujua me masa të gjendjes së jashtëzakonshme të regjimit të kriminal të Beogradit .Në ato rrethana të rëndë politike për Kosovën , të revoltuar , minatorët e Trepçës marrin vendim që të ngujoheshin nën tokë . Pikërisht më 20 shkurt 1989 , në horizontin e nëntë të minières së Trepçës në Stantërg , u ngujuan 1300 minatorë .Greva e minatorëve të Trepçës , si një kundërvënje ndaj nacionalizmit dhe hegjemonizmit serb , bëri jehonë jo vetëm në Jugosllavi , por dhe përtej Atlantikut.
Vendosmëria e minatorëve për sakrifica , ndikoi në solidarizimin e tër Kosovës , sidomos në mesin e studentëve, të cilët u barrikaduan mëse 15 mijë student në palestren sportive të qendrës së studentëve në Prishtinë .
Ngujimi i 1300 minatorëve në zgafellë dhe 15 mijë studentëve në palestrën sportive hapi një betejë politike në mes Lidhjës Komuniste dhe LPK-së , për statusin e Kosovës në RSFJ .
Gjatë procesit të ndryshimëve kushtetuse , LK e Kosovës u nda në dy banda : njëra bandë ishte për disa ndryshime të Kushtetutës së vitit 1974 , kurse banda tjetêr që autonomia e Kosovës të këthehej sipas Kushtetutës së vitit 1963 .
Në fakt të dy bandât jo vetëm që nuk e përkrahën Kosovën Republikë , por duke luftuar atë , Republikën , krijuan rrethana politike për degradim të autonomisë përmes ndryshimëve kushtetuse.
Nuk kushtetuse nuk do bëheshin pse më 1981 u kërkua Republikë , por sepse Republika nuk u përkrah nga udhëheqësit e Kosovës , të cilët gjatë rrethanave politike 1989 nuk e kishin hallin e Kosovës , por hallin e tyre të karrierës poltike në kuadêr të regjimit të Millosheviqit .
Gjatë së minatorëve , zgafella në horizontin e nëntë dhe palestra sportive e qendres së studentëve u bën një bosht magnetik nga ku rrotulloheshin tre opsione politike .
Opsioni i par dhe i dytë ishin për autonomi të Kosovës , kurse opsioni i tretë ishte për Kosovën Republikë , që përfaqësohej nga LPK .
Grevat e minatorëve u bënë arenë betejash politike jo vetëm në mes LPK dhe Lidhjës Komuniste , por dhe në mes centralizmit hegjemonist serb dhe decentralizmit kroato- slloven në federatën jugosllave .
Prandaj në zgafellë te minatorët zbriti Stipe Shuvari , kryetar i K.Q të LK të RSFJ , icili pat deklaruar se ,, ovde se brani Jugosllavia ‘’ , këtu mbrohet Jugosllavia .
Në zgafellë ka zbritur edhe Azem Vllasi , icili duke manipuluar me minatorêt grevist, mjeshtërisht arriti të distancohej prej Rrahman Morinës duke ia ,, lënë kopilin te dera ‘’ .
Në zgafellë ka zbritur edhe LPK-ja , për tu kerkuar minatorëve që të parashtronin vetëm një kerkes : Kosovën Republikë .
Gjatë ditës së pestë të barrikadumit të studentëve në palestrën sportive, janë paraqitur Fadil Vata dhe shoqërusi i tij Afrim Zhitia , që të udhëheqës të LPK-së , meq me Fadilin njiheshim që nga Gjimnazi ,, Jeta e Re ‘’ në Suharekë , prandaj pa ngurrim na sugjeruan që ka ardhur koha të kërkohet Republikë.
Pikërisht me sugjerim të Fadil Vatës dhe shoqërusit të tij Afrim Zhitisë , icili u prezentua me një emër tjetër , do të udhëtonim për Stani Tërg : Durak Kabashi , Sinan Jryeziu dhe Ragip Shala .
Gjatë udhëtinit kemi qen me fat , pasi binte rrebesh shiu i përcjellur me vetëtima , prandaj nuk na ndaloi as një patrollë milicësh , gjatë rrugës deri në StanTërg .
Kur kemi arritur në hyrje të zgafellës ku shkruante Me Fat , na ka pritur Mursel Haziri i cili na shoqëroi deri te hirizonti i nëntë ku qendronin të ngujuar minatorët , ulur të mbështetur njëri pas tjetrit .
Murseli pasi na prezantoi si delegacioni të studentëve, fjalën do ta merrte Durak Kabashi , i cili me njjë fjalim mbase epik , të zjarrët , kumbusë dhe rrënqethës i bëri ca minatorë të shpërthenin në vaj .
Mbas përfundoi fjalimin Duraku , pastaj kemi hyrë në mesin e minatorëve dhe kemi biseduar gjatë për rrethanat politike , qfar po ndodhte mbi sipërfaqe të tokës , përkrhjen e popullit , sidomos të studentëve .
Ata gjatë bisedës na pohuan njëzëri se janë të gatshëm për sakrifica deri në vetëflijim .
Pikêrishtë në këtë stadë të bisedave, kemi shfrytëzuar rastin t’u kerkonim minatorëve që të parashtronin vetëm një kerkesë : Kosovën Republikë .
Me darkordim të për vetëm një kerkesë , pasi jemi përshendetur me minatorët , jemi këthyer në palestrën sporive të studentëve në Prishtinë.
Pa humbur kohë , janë mobilizuar djelmoshtat të shumtë , duke vendosur shirita të kuç në krahun e djathtë , për ta zotëruar palestrën sportive që deri atëher zotërohej mbase nga LRS me shirita të kaltër .
Kështu djelmosha të lëvizjes klandestine si : Ahmet Gashi , Asllan kastrati , Blerim Dervishaj , Mejdi Gega , Nesim Morina , Fehmi Mujota , Sinan Kryeziu , Selim Zeqa , Shaqir Kryeziu , Ruzhdi Kolgeci , Ruzhdi Cikaqi , Ragip Shala etj , janë mobilizuar si një trup në pritje të paraqitjeve të rea nga minatorët .
Në kohën kur ne prisnim që minatorët të shfaqesh vetëm me një kerkesë , në palestrën sportive , para studentëve na është paraqitur Zekeria Cana , i përcjellur nga disa persona me syza të errëta , duke njiftuar se kërkesat e minatorëve për dorëheqje të Rrahman Morinës dhe të tjerëve janë plotêsuar, prandaj minatorët kanë pêrfunduar grevës , dhe pastaj u kerkoi edhe studentëve që ta përfundonin grevën .
Minatorët me fotografinë e satrapit Tito , po filmin nga zgafella në sipërfaqe të tokës të mashtruar dhe tradhëtuar eunukët e Lidhjës Komuniste të Kosovês .Bashk me minatorët , në sipërfaqe doli edhe po ajo autonomi e Kosovës , që ishte shkakëtare, që ngujoi minatorët pêr një javë në zgafellë.
Nga zgafella nuk doli Republika , ajo mbeti e ngujuar për disa vite , derisa u themelua UÇK-ja , prej LPK-së , me luftën e të cilës , Republika e Kosovês arriti të çlirohej prej Serbisë pas një shekulli okupim.
Tani Republika e Kosovës , është shtet i pavarur dhe i njohur ndêrkombëtarisht .

Përfundim:
Sikur Azem Vllasi , të ngujohej së bashku me minatorêt gjatë grevave 1989 , dhe të kerkonte Republikë , mbase Kosova do të kishte pêrkrahje prej Sllovenisë , Kroacisë etj , pastaj ndryshe do të rridhnin ngjarjet në dobi të Kosovës , gjatë shpërbërjes së RSFJ .
Por ai nuk e bëri këtë, zgjidhi statusin e një qyqani që tani konsumon Republikën e Kosovës ditë për ditë e javë për javë , Republikën të cilën e arriti ta finalizoi LPK-ja me luftën çlirimtare të UÇK-së .