Nga Mehdi Hyseni

Shkëlzen, vetëm kur të prek ty, e kupton padrejtësinë. Vetëm kur të lëndon ty, e quan dhimbje.
Vetëm kur të cenohen ty të drejtat, e kupton çfarë është liria.

Deri më tani, gjithçka tjetër për ty ka qenë statistikë – një numër, një realitet që nuk të përkiste. Por e vërteta nuk funksionon kështu.

Dhimbja ekziston edhe kur dikush zgjedh të mos e shohë.

Kur një njeri i ndien të këqijat vetëm kur i ndodhin vetë, por nuk i pranon ato që ua ka shkaktuar të tjerëve, kjo nuk është vetëm tragjedi personale  është tragjedi shoqërore.

Kur fjala bëhet armë kundër viktimës

Sot ankohesh për gjuhën e të tjerëve ndaj teje.
Por për më shumë se dy dekada, gjuha jote ka qenë helm për të tjerët.

Sepse fjala, kur prek plagët e luftës, nuk është më thjesht fjalë.
Ajo bëhet thikë.
Bëhet kripë mbi plagë.
Bëhet përdhosje e kujtimit të të vrarëve.

Dhe mbi të gjitha – bëhet një dënim i dytë për ata që kanë mbetur gjallë.

Nuk ka dhimbje më të rëndë për një familje sesa:
të humbasë më të dashurin,
të mos gjejë trupin,
të mos ketë varr ku ta qajë,
dhe pastaj të përballet me mohimin e kujtesës publike.

Kjo nuk është gabim.
Kjo është fshirje.

Dëmi i parë: plagosja shpirtërore e familjeve

Mungesa e emrit të një viktime në një libër apo ekspozitë që pretendon të dokumentojë krimet në Kosovë nuk është lëshim teknik.

Është goditje në shpirt.

Është sikur t’u thuhet familjeve:
– Dhimbja juaj nuk mjafton për të hyrë në histori.
– Humbja juaj nuk qenka e denjë për t’u kujtuar.

Kjo nuk është vetëm padrejtësi.
Është mizori.

Ka nëna që ende kërkojnë eshtrat e fëmijëve të tyre.
Ka baballarë që kanë vdekur duke pritur një lajm.
Ka familje që jetojnë vetëm me një fotografi.

Dhe mbi këtë dhimbje, u shtohet edhe një tjetër:
mungesa e emrit, mungesa e njohjes, mungesa e së vërtetës.

Kjo është vrasje për së dyti.

Dëmi i dytë: përgjysmimi i së vërtetës

Përgjysmimi i viktimave nuk është statistikë – është përgjysmim i dhimbjes së Kosovës.

Kur përgjysmohet numri i viktimave, nuk përgjysmohen vetëm shifrat.
Përgjysmohen jetë. Përgjysmohet historia.

Sepse viktimat nuk janë numra:
janë fëmijë të vrarë,
janë gra të përdhunuara,
janë pleq të djegur,
janë familje të zhdukura.

T’i zvogëlosh ato do të thotë të zbusësh krimin.
Dhe të zbusësh krimin do të thotë t’i japësh alibi atij.

Dëmi i tretë: shtrembërimi i fakteve – rasti i masakrës së Dubravës

Nuk ka deformim më të rëndë sesa t’i kthesh civilët në ushtarë.

Rasti i masakrës së Dubravës është shembulli më i qartë.

Të burgosur civilë – të paarmatosur, të izoluar, nën kontroll të plotë – u vranë brenda mureve të burgut.
Ata nuk ishin në front.
Nuk ishin në betejë.
Nuk ishin të armatosur.
Ishin të burgosur.

Dhe sot, në një libër dhe në një ekspozitë publike në Prishtinë, ata paraqiten si pjesëtarë të armatosur.

Kjo nuk është pasaktësi.
Kjo është përmbysje e së vërtetës.

Sepse kur një civil shndërrohet në “luftëtar”, krimi ndryshon natyrë:
nga masakër bëhet përplasje,
nga ekzekutim bëhet luftë.

Dhe kështu zbutet krimi dhe fshihet përgjegjësia.

Kjo është narrativa që Serbia ka tentuar gjithmonë të imponojë.
Dhe kur përsëritet nga vetë ne, bëhet rrezik serioz për të vërtetën historike.

Dëmi i katërt: përgjegjësia institucionale

Kjo nuk është vetëm përgjegjësi e autorit.

Institucionet që e kanë financuar dhe promovuar këtë material mbajnë po aq përgjegjësi.

Sepse kujtesa e luftës nuk është projekt kulture.
Nuk është ekspozitë.
Është themel moral i shtetit.

Dhe kur shteti dështon këtu, ai bëhet bashkëpërgjegjës.

Dëmi i pestë: dëmtimi ndërkombëtar i Kosovës

Bota nuk i njeh hollësitë tona.
Ajo beson atë që ne paraqesim.

Kur ne vetë e shtrembërojmë të vërtetën, dëmtojmë kauzën tonë.

Një shifër e gabuar bëhet referencë.
Një fakt i shtrembëruar bëhet argument kundër nesh.

Dhe kështu, ne i bëjmë vetes atë që të tjerët janë përpjekur të na bëjnë për vite.

Kjo nuk është vetëm gabim

Gabimet ndodhin.

Por kur ato janë të njëanshme dhe gjithmonë në dëm të viktimës, ato nuk janë më gabime.
Janë devijim.
Janë qëndrim.

Janë problem me të vërtetën.

Kjo çështje kërkon përgjegjësi

Kjo nuk mbyllet me arsyetime.

Kërkon:
llogari,
përgjegjësi,
hetim,
korrigjim.

Sepse kujtesa e viktimave nuk është pronë private.
Është amanet kombëtar.

Unë nuk jam për linçim.
Nuk jam për urrejtje.

Por jam pa kompromis për:
të vërtetën,
dinjitetin e viktimave,
dhe përgjegjësinë publike.

Sepse:

Kur zhduken emrat – zhduket drejtësia.
Kur zvogëlohen viktimat – zvogëlohet krimi.
Kur civilët bëhen ushtarë – vritet historia.
Kur shteti hesht – bëhet pjesë e fajit.

Dhe kur e vërteta shtrembërohet,
Kosova nuk lëndohet vetëm – ajo gjakoset sërish.

Zgjohuni nga gjumi, prokurorë dhe gjykatës.