Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Një analizë kritike për opinionin publik dhe kontekstin institucional

Aderimi i një pjese të konsiderueshme të diasporës dhe qytetarëve të Kosovës në Lëvizjen Vetëvendosje nuk ka qenë produkt i një projekti të konsoliduar shtetëror apo i një platforme të thelluar programore. Ky fenomen është kryesisht rezultat i mobilizimit emocional, populizmit politik dhe retorikës protestuese. Në shumë raste, mbështetja ndaj Vetëvendosjes është e ndërtuar mbi ndjenja zhgënjimi, revoltë dhe antipati ndaj elitave tradicionale, dhe jo mbi analizë racionale të kapaciteteve reale institucionale dhe qeverisëse.

1. Diaspora si instrument mobilizimi, jo si partner strategjik

Diaspora kosovare – historikisht një faktor kyç në financimin, lobimin dhe promovimin e çështjes shtetërore – është trajtuar nga Vetëvendosje kryesisht si masë votuese, jo si kapital intelektual dhe strategjik. Profesionistë të afirmuar nga diaspora, përfshirë juristë, ekonomistë, akademikë dhe diplomatë, nuk kanë pasur hapësirë reale për ndikim në vendimmarrje apo në formulimin e politikave.

Ky fenomen ka rezultuar në largimin gradual të figurave intelektuale dhe aktivistëve të hershëm të lëvizjes, të cilët kontribuan në fazën ideore dhe konceptuale. Ky proces u intensifikua kur u bë e qartë se mendimi kritik, debati i brendshëm dhe pluralizmi intelektual nuk konsideroheshin më vlera të mirëpritura. Zëvendësimi i tyre nuk u realizua me ekspertë të rinj me peshë intelektuale të krahasueshme, por me individë të përzgjedhur mbi bazën e lojalitetit personal dhe bindjes politike.

2. Elektorati me bazë emocionale dhe implikimet për qeverisjen

Një pjesë e konsiderueshme e elektoratit të Vetëvendosjes, brenda dhe jashtë Kosovës, përbëhet nga individë me nivel të kufizuar formimi politik, institucional dhe akademik, të cilët perceptojnë subjektin më shumë si instrument vetëidentifikimi emocional sesa si platformë të ndërtimit institucional.

Ky raport problematik lidership – masë ka krijuar një kulturë politike ku retorika emocionale zëvendëson argumentin racional dhe analizën e politikave publike. Diskursi i Vetëvendosjes është shpesh i fokusuar në etiketime, sulme personale dhe narrativën konfliktuale “ne kundër atyre”, duke mbajtur elektoratin në një gjendje mobilizimi të vazhdueshëm emocional, pa krijuar rezultate strukturore dhe afatgjata për shtetin.

3. Narcizmi politik dhe centralizimi i pushtetit

Një nga shkaqet themelore të largimit të elitës intelektuale është narcizmi politik i udhëheqësit, i reflektuar në centralizimin ekstrem të vendimmarrjes dhe kultivimin e figurës së liderit si autoritet absolut. Në këtë mjedis, mendimi i pavarur perceptohet si kërcënim, ndërsa kritika konstruktive stigmatizohet si devijim apo tradhti politike.

Kjo qasje ka pasqyruar ndikimin e saj mbi çështjet strategjike shtetërore, përfshirë dialogun me Serbinë, raportet me aleatët ndërkombëtarë dhe menaxhimin e krizave institucionale. Injorimi i ekspertizës dhe mungesa e konsultimit profesional kanë krijuar tensione me partnerët ndërkombëtarë dhe kanë dobësuar pozicionin strategjik të Kosovës në arenën globale.

4. Nga lëvizje reformuese në strukturë të mbyllur

Vetëvendosje, e cila fillimisht u shfaq si lëvizje e emancipuar dhe reformuese, ka evoluar në një strukturë të mbyllur politike. Në këtë konfiguracion, avancimi politik nuk varet nga dija, integriteti profesional apo përvoja, por nga bindja, konformizmi dhe nënshtrimi ndaj udhëheqësit. Ky transformim ka çuar në varfërim të kapaciteteve qeverisëse dhe degradim të diskursit publik.

Emërimet në pozita kyçe publike shpesh kanë reflektuar mungesën e kritereve meritore dhe profesionale, duke ekspozuar institucionet ndaj paaftësisë administrative dhe duke dobësuar besimin qytetar në funksionimin e shtetit.

5. Shkëputja nga elita intelektuale – pasojë logjike

Shkëputja e Vetëvendosjes nga elita intelektuale dhe profesionale nuk është rastësore, por rezultat i një modeli udhëheqës përjashtues dhe centralizues. Një subjekt politik që nuk toleron pluralizëm intelektual dhe kritikë konstruktive mbetet i varur nga mobilizimi emocional i masave, duke sakrifikuar ekspertizën dhe mendimin racional për përfitime elektorale afatshkurtra.

Në thelb, Vetëvendosje ka privilegjuar mobilizimin emocional mbi ekspertizën profesionale, duke krijuar një hendek ndërmjet kapaciteteve institucionale dhe pritshmërive të qytetarëve, dhe duke rrezikuar stabilitetin politik dhe pozicionin strategjik të Kosovës në arenën ndërkombëtare.