Një rrëfim i profesor doktor Nuri Bashotës hedh dritë mbi një takim të zhvilluar në tetor të vitit 1973 në zyrën e drejtorit të atëhershëm të Kombinatit XMK “Trepça”, Veli Devës, në Zveçan, ku u diskutua për projektin e Liqenit të Ujmanit dhe të ashtuquajturën “Trepça Komers”, shkruan Mitropol.

Sipas shkrimit të Bashotës, i cili është ripostuar së fundmi, në takim morën pjesë edhe Xhavit Nimani, atëherë kryetar i Kryesisë së KSA-së së Kosovës, si dhe Drazho Markoviq, kryetar i Kryesisë së Serbisë, dhe Petar Kostiq, kryetar i Qeverisë së Serbisë.

Bashota rrëfen se Nimani e kishte ftuar të merrte pjesë në takim, pasi kishte punuar më herët në projektet “Trepça Komers” dhe “Gazivoda” dhe, sipas tij, i njihte çështjet që do të trajtoheshin.

Në takimin e zhvilluar në Zveçan, sipas këtij rrëfimi, Markoviqi parashtroi dy kërkesa.

E para kishte të bënte me rritjen e çmimit të ndërtimit të Liqenit të Ujmanit, atëherë të njohur si “Gazivoda”. Bashota pretendon se Markoviqi kërkoi një rritje prej 120 për qind, duke iu referuar mekanizmit të “shkallës rrëshqitëse”.

Sipas rrëfimit, Bashota i kishte shpjeguar Nimanit se financimi nga Banka Botërore bëhej në raport me shtetin jugosllav dhe jo drejtpërdrejt me republikat apo krahinat autonome. Për këtë arsye, sipas tij, Kosova nuk do ta bartte drejtpërdrejt koston e kësaj rritjeje.

Në këmbim, Bashota thotë se kishte propozuar që në koston e re të përfshihej edhe ndërtimi i një hidrocentrali prej 35 MW në digën e Ujmanit, i cili do të furnizonte me energji elektrike “Trepçën”.

Dokumentet e Bankës Botërore konfirmojnë rëndësinë shumëfunksionale të projektit të Ujmanit. Sipas dokumentacionit të institucionit financiar ndërkombëtar, diga e Gazivodës është ndërtuar për qëllime të furnizimit me ujë të popullsisë, industrisë, termocentraleve, ujitjes, kontrollit të përmbytjeve dhe prodhimit të energjisë elektrike. Hidrocentrali në sistemin e Ujmanit ka kapacitet të instaluar rreth 33.3 MW.

Rrëfimi i Bashotës pretendon gjithashtu se ndërmarrjet nga Beogradi që ishin angazhuar në ndërtimin e digës e kishin zvarritur projektin, ndërsa ai e interpreton këtë si pjesë të kundërshtimit politik ndaj zhvillimit të sistemit ujor Ibër-Lepenc.

Në pjesën e dytë të takimit, sipas Bashotës, Markoviqi kërkoi eliminimin e “Trepça Komers” dhe kthimin e Kombinatit “Trepça” nën “Jugo-Metalin” e Beogradit.

Kjo kërkesë, sipas rrëfimit, u kundërshtua kategorikisht nga Veli Deva. Bashota tregon se Deva e konsideroi vendimin për “Trepça Komers” të marrë në bazë të vendimit të organeve punëtore të Trepçës dhe, për këtë arsye, të papranueshëm për t’u ndryshuar nga jashtë.

Sipas Bashotës, Markoviqi tentoi ta bindte Deven duke e paraqitur Beogradin si një qendër që do ta zhvillonte Trepçën. Përgjigjja e Devës, sipas këtij rrëfimi, ishte e shkurtër:

“Quj Drazho, samo jedna stvar raste u tuđim rukama” – “Dëgjo Drazho, vetëm një gjë rritet në duar të huaja”.

Me këtë fjali, sipas Bashotës, takimi përfundoi.

Liqeni i Ujmanit, i njohur edhe si Gazivoda, është pjesë qendrore e sistemit hidroekonomik Ibër-Lepenc. Ai ndodhet në lumin Ibër, ndërsa nga rezervuari uji përcillet përmes sistemit të kanalit Ibër-Lepenc drejt pjesëve të ndryshme të Kosovës.

Sipas Bankës Botërore, sistemi furnizon me ujë për nevoja të popullsisë, industrisë, energjisë dhe bujqësisë, ndërsa kanali Ibër-Lepenc shtrihet në drejtim të pjesës qendrore të Kosovës.

Rrëfimi i Nuri Bashotës, megjithatë, paraqet një version të rëndësishëm të debatit politik dhe ekonomik që, sipas tij, shoqëroi projektet e Ujmanit dhe Trepçës në vitet ’70. Detajet e takimit dhe deklaratat e atribuuara pjesëmarrësve janë të bazuara në kujtimet e Bashotës./Mitropol/