Nga Jay Van Bavel

Përballë krizave të tmerrshme, mund të duket e drejtë t’i trondisësh njerëzit për t’i shtyrë në veprim. Po sikur kjo të ketë efektin e kundërt?

Këto ditë, është e lehtë t’i dorëzohesh mungesës së shpresës. Qoftë duke menduar për krizën klimatike, perspektivën e apokalipsit nga Inteligjenca Artificiale (IA), luftën apo trazirat politike, lista e sfidave, me të cilat përballet njerëzimi mund të duket e pakapërcyeshme.

Sigurisht që duket e pashembullt, dhe pjesa më e madhe e saj mund të jetë e tillë. Ndjenja e dënimit të afërt, nga ana tjetër, nuk është aspak e re. Dhe ajo që kemi mësuar nga e kaluara është se fatalizmi mund të çojë në paralizë. Nëse të gjithë ngrijnë, atëherë asgjë nuk ndryshon – por nëse duam të kemi një shans për të zbutur disa nga kërcënimet që përmenda, atëherë veprimi është ai që kërkohet.

Në vitin 1947, Buletini i Shkencëtarëve Atomikë, krijoi një kopertinë famëkeqe reviste me një “Orë të Ditës së Kiametit”. Akrepat afrohen më shumë drejt mesnatës sa herë që ngjarjet e shtyjnë njerëzimin pak më afër katastrofës. Ata kthehen pas kur e bëjmë botën pak më të sigurt. Vendosja origjinale ishte shtatë minuta deri në mesnatë, dhe akrepat tani janë vetëm 85 sekonda larg.

Ora e Ditës së Kiametit ishte një formë veçanërisht e paharrueshme e komunikimit të krizës. Ideja ishte të zgjojë njerëzit nga rutina e tyre e përditshme dhe t’i ndihmojë të kuptojnë rreziqet e mëdha që na kanosen. Si e tillë, ajo qëndron në një traditë të gjatë debati se si të informohen, paralajmërohen dhe inspirohen anëtarët e publikut për të ndërmarrë veprime.

Në njërën anë të spektrit janë fatalistët. Këta janë shpesh aktivistë dhe sinjalizues që ndiejnë një ndjenjë të vërtetë tmerri për një katastrofë të afërt dhe duan të frymëzojnë të njëjtin alarm tek të tjerët. Së fundmi, ish-kërkuesi i Anthropik, Jacob Coxon, bëri bujë duke argumentuar se modelet më të avancuara të IA paraqesin një rrezik ekzistencial për njerëzimin.

Në anën tjetër janë kritikët që priren t’i hedhin poshtë këto thirrje si të ekzagjeruara ose vetëshërbyese. Këta njerëz argumentojnë se pretendimet hiperbolike ose çojnë në panik të panevojshëm ose shpërqendrojnë nga çështje më të rëndësishme.

Unë e gjej veten në një kamp të tretë njerëzish që kanë shqetësime të sinqerta për problemet me të cilat përballet njerëzimi, por shqetësohen se ndjenjat e tmerrit do t’i paralizojnë njerëzit. Mosveprimi është një përgjigje e arsyeshme nëse të bëjnë të besosh se kemi kaluar pikën pa kthim, ose se shtrirja e problemit është aq e madhe saqë çdo gjë që bën nuk do të sjellë ndryshim.

Problemi me fatalizmin nuk është domosdoshmërisht se rreziqet janë të ekzagjeruara, por se mund të krijojë një profeci vetë-përmbushëse – duke ngjallur pafuqi, në vend që të mobilizojë njerëzit.

Ky aspekt i psikologjisë njerëzore është i njohur prej shumë vitesh nga ekspertët e bindjes. Kur njerëzit dëgjojnë mesazhe të krijuara për t’iu drejtuar frikës sonë, ata mund të shtyhen të ndërmarrin veprime. Por kjo ka tendencë të funksionojë vetëm si një rast i vetëm, dhe vetëm atëherë kur mesazhet përcjellin një ndjenjë efikasiteti – një besim se është ende e mundur të bësh një ndryshim. Në të kundërt, nëse njerëzit mbushen me histori të frikshme dhe dërrmuese për klimën ose IA, ata shkëputen. Ashtu si djali që bërtiti “ujku”, ata që mbartin këto mesazhe mund të gjejnë shpejt veten të injoruar.

Një problem i madh për ne tani, pra, është se ekosistemi modern i informacionit tenton të përforcojë negativitetin. Për dekada, një parim thelbësor në biznesin e lajmeve ka qenë “nëse rrjedh gjak, kryeson”. Kjo erdhi nga kuptimi mes gazetarëve se njerëzit tërhiqen nga lajmet e këqija. Ky parim tani dominon atë që shihni online.

Kolegët e mi dhe unë shikuam trafikun e lajmeve në http://Upworthy.com. Kjo ishte një faqe interneti që u bë e famshme për kryerjen e testeve A/B të titujve për të parë se cili prej tyre nxiste klikime, dhe më pas përdorte titullin më popullor. Ne analizuam 22,743 nga këto mini-eksperimente dhe zbuluam se çdo fjalë shtesë negative në një titull rriste klikimet me 2.3%. Psikologët e quajnë këtë paragjykimi i negativitetit: e keqja tërheq më shumë vëmendjen se e mira.

Pra, si ndikon konsumimi i këtyre historive në sjelljen tonë? Ne testuam ndikimin e mesazheve negative rreth klimës në një studim masiv me 59,440 pjesëmarrës në 63 vende. Kemi bërë që ekspertët e klimës të krijojnë 11 mesazhe të ndryshme për të përcaktuar saktësisht se cili prej tyre ndryshonte besimet dhe mobilizonte njerëzit për të ndërmarrë veprime reale.

*Nëse duam të motivojmë njerëzit përballë kërcënimeve të tmerrshme, duhet t’u japim një arsye për të shpresuar*

Mesazhet përfshinin theksimin e konsensusit shkencor (për shembull, duke vënë në dukje se “99% e shkencëtarëve ekspertë të klimës” bien dakord për faktet), normat sociale (duke deklaruar se shumica e njerëzve në çdo komb ishte e shqetësuar), pasojat për rajonin e dikujt (duke theksuar frekuencën dhe ashpërsinë e shtuar të zjarreve dhe përmbytjeve) ose efektet e ndryshimeve klimatike tek brezat e ardhshëm (duke u kërkuar pjesëmarrësve të imagjinojnë të shkruajnë një letër për veprimet e tyre në lidhje me krizën klimatike që do të lexohej nga njerëzit dekada më vonë).

Ne përfshimë gjithashtu një tekst të ngarkuar me fatalizëm që u thoshte pjesëmarrësve: “Nëse ankthi juaj për ndryshimet klimatike dominohet nga frika e arinjve polarë që vdesin nga uria, akullnajave që shkrihen dhe niveleve të detit që rriten, ju mezi po gërvishtni sipërfaqen e asaj se çfarë tmerresh janë të mundshme, edhe brenda jetës së një të riu sot. E megjithatë detet që fryhen – dhe qytetet që ato do të mbytin – e kanë dominuar aq shumë pamjen e ndryshimeve klimatike/ngrohjes globale saqë na kanë verbuar ndaj kërcënimeve të tjera, shumë më të afërta dhe shumë më katastrofike…”

Ky pasazh i tmerrshëm ishte ai që doli të ishte më efektiv për t’i bërë njerëzit ta shpërndanin në internet ose në rrjete sociale. Por si apelimet e tjera ndaj frikës, ai dështoi në frymëzimin e veprimeve reale: ishte mesazhi i vetëm më i keq për t’i bërë njerëzit të gjenin kohë dhe përpjekje për të zbutur efektet klimatike – duke mbjellë pemë, për shembull. Ai gjithashtu dështoi në rritjen e besimit në emergjencën klimatike ose mbështetjen për politikat klimatike.

Kjo absolutisht nuk do të thotë se duhet të shmangim ndarjen e fakteve rreth krizës klimatike. Mesazhi që theksonte konsensusin dërrmues shkencor vinte në dukje se “Toka po ngrohet dhe ndryshimet klimatike po ndodhin” për shkak të aktivitetit njerëzor. Ishte më efektiv se negativiteti në çdo rezultat që matëm, me përjashtim të shpërndarjes në internet. Ai përcillte faktet në një mënyrë të matur, me mbështetjen e 99% të shkencëtarëve të klimës.

Ajo që tregon kjo është se, në vend që t’i bëjmë njerëzit të ndihen të paaftë dhe të mjerë, ne duhet të marrim qasjen krejtësisht të kundërt. Konsensusi shkencor nuk është i vetmi mesazh fuqishëm motivues. Studentja e doktoraturës Danielle Goldwert ka zbuluar se t’u thuash njerëzve për përfitimet e mundshme emocionale të veprimit klimatik – siç është rritja e shpresës dhe lidhjes – i bën ata dukshëm më të prirur të ndërmarrin veprime, qoftë pjesëmarrje politike, advokim, dhurim parash për kauza klimatike ose ndryshim të stilit të jetesës.

Nëse duam të motivojmë njerëzit përballë kërcënimeve të tmerrshme, duhet t’u japim një arsye për të shpresuar. Pa këtë, ne jemi të destinuar të shfletojmë lajme të këqija pa fund ndërsa bota digjet.

Jay Van Bavel është profesor i psikologjisë dhe shkencës neurore  Universitetin e Nju Jorkut. Artikulli u mor nga The Guardian dhe u përkthye për gazetën Tema.