Shkencëtarët thonë se zbulimi është “shumë shqetësues”, pasi kolapsi do të ishte katastrofik për Europën, Afrikën dhe Amerikën.

Ka një moment në çdo krizë të madhe globale kur pasiguria zhduket – jo sepse situata përmirësohet, por sepse të dhënat fillojnë të bien dakord për skenarin më të keq.

Kjo është pikërisht ajo që po ndodh me Atlantic Meridional Overturning Circulation – sistemin e rrymave të Atlantikut që funksionon si një motor i padukshëm i klimës globale.

Për vite me radhë, shkencëtarët kanë debatuar sa shpejt po dobësohet. Tani, për herë të parë, përgjigjja po bëhet më e qartë. Dhe më e frikshme.

Modelet klimatike kanë qenë gjithmonë të ndara. Disa sugjeronin një ngadalësim të moderuar deri në fund të shekullit. Të tjerat paralajmëronin një rënie drastike.

Problemi ishte: cilat duhej të besoheshin?

Studimi i ri nuk shton një tjetër opinion në këtë debat. Ai e ngushton atë. Duke kombinuar të dhëna reale nga oqeanet me simulimet, studiuesit arritën në një përfundim që ndryshon gjithë narrativën: modelet “pesimiste” janë ato që përputhen më mirë me realitetin.

Kjo do të thotë se një ngadalësim prej 42% deri në 58% deri në vitin 2100 nuk është më një skenar ekstrem. Është skenari më i mundshëm.

Dhe në këtë sistem, një dobësim i tillë nuk është thjesht një rënie. Është prag kolapsi.

Si funksionon një sistem që mund të ndalet

Atlantic Meridional Overturning Circulation transporton ujë të ngrohtë nga tropikët drejt Evropës dhe Arktikut. Atje, uji ftohet, bëhet më i dendur dhe zhytet në thellësi, duke krijuar një cikël që rregullon temperaturat globale.

Është një ekuilibër delikat – dhe pikërisht aty po prishet.

Ngrohja globale po e prish këtë mekanizëm në disa mënyra njëkohësisht:

-Uji në veri nuk ftohet më aq shpejt;

-Shkrirja e akujve dhe reshjet shtojnë ujë të ëmbël, duke ulur kripësinë;

-Uji bëhet më pak i dendur, pra nuk zhytet si më parë.

Rezultati është një rreth përsëritës: sa më shumë dobësohet sistemi, aq më shumë krijohen kushtet që ta dobësojnë edhe më tej.

Një pikë pa kthim, më afër se sa mendohej

Sipas Stefan Rahmstorf, një nga studiuesit më të njohur të këtij sistemi, probabiliteti i kolapsit nuk është më margjinal. Ka kaluar nga një rrezik teorik në një mundësi reale – mbi 50%.

Dhe më shqetësuese: momenti kur ky kolaps bëhet i pashmangshëm mund të vijë brenda këtij shekulli, ndoshta edhe në mes të tij.

Kjo është një ndryshim thelbësor. Nuk po flasim më për një problem të brezave të ardhshëm. Po flasim për një proces që mund të fillojë brenda jetës së sotme.

Çfarë do të thotë një kolaps

Pasojat nuk janë abstrakte. Janë konkrete dhe të menjëhershme.

Evropa Perëndimore përballet me dimra shumë më të ashpër dhe vera të thata. Rripi tropikal i reshjeve zhvendoset, duke kërcënuar bujqësinë për miliona njerëz në Afrikë dhe Amerikë Latine. Niveli i detit në Atlantik rritet me 50 deri në 100 cm shtesë.

Pra, ndërkohë që planeti në tërësi ngrohet, disa rajone – veçanërisht Evropa – mund të përjetojnë ftohje ekstreme. Një paradoks klimatik që tregon sa i ndërlikuar është sistemi.

Por problemi që mund të jetë edhe më i madh.

Ka një detaj që e bën këtë situatë edhe më alarmante: shumë modele nuk përfshijnë një faktor kritik – shkrirjen e akullnajave të Groenlandës.

Ky ujë i ëmbël shtesë e dobëson edhe më shumë sistemin.

Me fjalë të tjera, edhe këto parashikime “pesimiste” mund të jenë ende konservatore.

Kur shkenca ndalon së debatuari

Për dekada, ndryshimet klimatike janë shoqëruar me debate, pasiguri dhe margjina interpretimi. Por në raste të rralla, konsensusi fillon të formohet rreth skenarit më të keq.

Ky është një nga ato raste.

Atlantic Meridional Overturning Circulation nuk është thjesht një rrymë oqeanike. Është një nga shtyllat që mban stabilitetin klimatik të planetit.

Dhe për herë të parë, shkenca po thotë qartë: ajo shtyllë nuk po lëkundet më – po afrohet drejt thyerjes.

Nëse probabiliteti i kolapsit është real dhe afër, atëherë pyetja nuk është më “a do të ndodhë?”, por: A ka ende kohë për ta parandaluar?

Sepse në historinë e Tokës, kur ky sistem është ndalur, ndryshimet që kanë pasuar nuk kanë qenë graduale.

Kanë qenë të menjëhershme. Dhe të pakthyeshme.