Isuf Sherifi

Shkrimtari zviceran Max Frisch ishte një nga figurat më të rëndësishme të letërsisë zvicerane të shekullit XX. Përveçse shkrimtar, ai ishte edhe arkitekt dhe gjatë jetës së tij shpesh u përball me një konflikt të brendshëm mes profesionit dhe dëshirës për të shkruar.

Në vitin 1937, Frisch kaloi një periudhë të vështirë në marrëdhënien e tij me letërsinë. Ai vendosi të hiqte dorë nga krijimtaria letrare dhe dogji pothuajse të gjitha dorëshkrimet që kishte shkruar deri atëherë. Me këtë veprim, ai përpiqej të shkëputej nga letërsia dhe nga shtysa e brendshme që e kishte bërë të shkruante, por edhe të vuante vazhdimisht.

Frisch dëshironte të fillonte një jetë tjetër, larg shkrimit. Ai donte t’i përkushtohej profesionit të tij si arkitekt dhe të ndërtonte një të ardhme të ndryshme për veten. Për një kohë, dukej se kishte vendosur përfundimisht të largohej nga letërsia.

Megjithatë, ky vendim nuk zgjati përgjithmonë. Pas rreth dy vitesh, ai filloi të shkruante përsëri. Shtysa e brendshme për të shkruar, nga e cila ishte përpjekur të çlirohej duke djegur dorëshkrimet, u rikthye edhe më e fuqishme. Kështu, Frisch vazhdoi rrugën e tij si shkrimtar dhe gradualisht u bë një nga autorët më të njohur të letërsisë në gjuhën gjermane.

Në veprat e tij, Frisch trajtoi tema të rëndësishme si identiteti, liria, përgjegjësia, marrëdhëniet njerëzore, vetmia dhe kërkimi i kuptimit të jetës. Ai shpesh paraqiste personazhe që përpiqeshin të kuptonin se kush ishin në të vërtetë dhe çfarë vendi zinin në shoqëri.

Ndër veprat e tij më të njohura janë „Stiller“ (1954), një roman ku trajtohet fuqishëm tema e identitetit; „Homo Faber“ (1957), një nga romanet e tij më të famshme, që tregon historinë e një njeriu racional, i cili përballet me ngjarje që e detyrojnë të rivlerësojë bindjet e tij; si dhe dramat „Biedermann und die Brandstifter“ (1958) dhe „Andorra“ (1961), ku Frisch trajton përgjegjësinë e individit, paragjykimet dhe ndikimin e shoqërisë mbi njeriun.

Për Frischin, shkrimi nuk ishte thjesht një profesion. Ai ishte një nevojë e thellë e brendshme, prej së cilës, pavarësisht përpjekjeve për t’u larguar, nuk mundi të shkëputej. Edhe pse në një moment dogji dorëshkrimet e tij dhe u përpoq t’i përkushtohej vetëm arkitekturës, letërsia u rikthye në jetën e tij dhe u bë një pjesë e pandashme e identitetit të tij.

Historia e Max Frischit tregon se krijimtaria mund të jetë një forcë shumë e fuqishme në jetën e një artisti. Përpjekja e tij për t’i dhënë fund shkrimit nuk ishte përfundimtare, sepse shtysa e brendshme për të krijuar dhe për të shprehur mendimet përmes letërsisë ishte më e fortë se vendimi për t’u larguar prej saj.

Pikërisht kjo e bëri Frischin jo vetëm një arkitekt të suksesshëm, por edhe një nga shkrimtarët më të rëndësishëm zviceranë të shekullit XX.

St. Gallen, 24.08.2026