Raoul Jaeggi, ish deputet i kantonit të Jures, Zvicër

Aktgjykimi kundër Hashim Thaçit dhe ish-udhëheqësve të tjerë të UÇK-së pretendon se bazohet në përgjegjësinë individuale të të akuzuarve. Në shikim të parë, kjo qasje duket ligjërisht logjike. Por preambula e tij zbulon një dobësi të madhe… duke pretenduar se çështja nuk ka të bëjë me legjitimitetin e UÇK-së apo me krimet e kryera nga forcat serbe kundër shqiptarëve në Kosovë. Gjykata jep përshtypjen se dëshiron t’i gjykojë faktet jashtë historisë që i prodhoi ato!

Megjithatë, është e pamundur të kuptohet një luftë pa marrë parasysh kontekstin e saj. Kosova nuk ishte një territor paqësor në të cilin një organizatë e armatosur do të vendoste papritur të kryente krime. Popullsia shqiptare kishte vuajtur represion, diskriminim, dëbime dhe dhunë nga forcat serbe dhe jugosllave. Kjo nuk justifikon asnjë krim të kryer nga anëtarët e UÇK-së, por shpjegon situatën në të cilën vepruan të akuzuarit. Shpjegimi nuk është justifikim.

Problemi qendror i aktgjykimit është rreziku i fajësisë për shkak të lidhjes. Hashim Thaçi mund të kritikohet politikisht, por ai nuk mund të dënohet thjesht sepse ishte themelues ose udhëheqës i UÇK-së. Përgjegjësia penale nuk bartet përmes një titulli, përkatësie ose reputacioni. Ajo duhet të përcaktohet përmes provave të sakta: një urdhri, një udhëzimi, një kontributi të vetëdijshëm, dijenisë për krimet ose kontrollit real mbi kryerësit e tyre.

Mbrojtja e Thaçit pikërisht dëshmoi se nuk u paraqit asnjë urdhër i drejtpërdrejtë kriminal, se asnjë raport nga kryerësit nuk iu adresua atij dhe se UÇK-ja nuk funksiononte si një ushtri klasike, e cila i nënshtrohej një zinxhiri të centralizuar komandues.
Në një organizatë klandestine dhe kryesisht të decentralizuar, veprimet e kryera nga grupet lokale nuk mund t’i atribuohen automatikisht udhëheqjes politike. Në mungesë të një lidhjeje konkrete ndërmjet Thaçit dhe krimeve për të cilat akuzohet, aktgjykimi rrezikon ta shndërrojë përgjegjësinë individuale në përgjegjësi kolektive.

Objektivi politik i UÇK-së duhet gjithashtu të dallohet nga krimet e kryera nga disa prej anëtarëve të saj. Mbrojtja e pavarësisë nuk është projekt kriminal. Fakti që një organizatë e armatosur ndjek një objektiv politik dhe se disa prej anëtarëve të saj kanë kryer krime nuk mjafton për të provuar ekzistencën e një ndërmarrjeje të përbashkët kriminale. Një përfundim i tillë kërkon prova se udhëheqësit ndanin një qëllim të caktuar kriminal.

Vendimi i Trupit Gjykues për të mos i mbajtur akuzat për krime kundër njerëzimit është, në fakt, domethënës. Gjyqtarët përfunduan se akuza nuk kishte provuar përtej dyshimit të arsyeshëm ekzistencën e një sulmi të përhapur ose sistematik kundër një popullsie civile. Ky përfundim e dobëson imazhin e një sistemi kriminal të centralizuar dhe të organizuar. Ai, besoj, duhet gjithashtu të nxisë kujdesin më të madh kur bëhet fjalë për atribuimin e krimeve të kryera në terren udhëheqjes së UÇK-së.

Aktgjykimi, në fund, ngre një pyetje thelbësore morale. Një baba nga Shqipëria, fëmijët e të cilit u vranë, një popullsi e dëbuar nga shtëpitë e saj dhe një njeri që i bashkohet rezistencës nuk mund të vendosen në të njëjtin nivel me atë që vret qëllimisht një civil. Të gjitha viktimat duhet të njihen, përfshirë viktimat serbe dhe rome të krimeve. Por njohja e këtyre viktimave nuk duhet të çojë në fshirjen e krimeve të kryera kundër shqiptarëve në Kosovë, dhe as në kriminalizimin e kauzës për të cilën luftoi UÇK-ja.

Drejtësia nuk ka të bëjë me vendosjen e vuajtjeve të dy popujve në një peshore politike. Ajo ka të bëjë me përcaktimin e fakteve, dëgjimin e çdo viktime dhe mosdënimin e një personi vetëm për aktet e provuara kundër tij. Nëse aktgjykimi bazohet më shumë në qëndrimin politik të Hashim Thaçit, përkatësinë e tij në UÇK dhe sjelljen e përgjithshme të disa prej anëtarëve të saj sesa në një lidhje të drejtpërdrejtë kriminale me krimet, atëherë ai nuk është më vërtet drejtësi individuale!

Unë e kritikoj këtë aktgjykim jo sepse ndjek krimet e kryera nga anëtarët e UÇK-së, por sepse ngatërron tri realitete të ndryshme: krimet e kryera nga disa luftëtarë, përgjegjësinë politike të udhëheqësve dhe përgjegjësinë penale personale të Hashim Thaçit. Dy të parat nuk mjaftojnë për të përcaktuar të tretën.