Besnik R. BERISHA, avokat

Ka kohë që dua ta ngre publikisht një shqetësim që, sa herë e mendoj, më duket edhe më i rëndë.

Në Kosovë, pirja e duhanit në hapësirat publike të mbyllura është e ndaluar me ligj. Megjithatë, në shumë lokale e ambiente ku njerëzit punojnë, shërbejnë apo kalojnë kohën e tyre, tymi vazhdon të jetë pjesë e përditshmërisë.

Ajo që më shqetëson nuk është vetëm tymi. Është mënyra se si jemi mësuar ta pranojmë shkeljen e ligjit si diçka krejt të zakonshme.

Kemi ardhur në një pikë ku qytetari që kërkon të respektohet ligji mund të ndihet më në siklet sesa ai që e shkel.

Kjo, për mua, është shumë më tepër se një çështje duhani.

Është çështje e autoritetit të ligjit, e përgjegjësisë së institucioneve dhe, mbi të gjitha, e respektit për jetën e njeriut.

Nuk kam asgjë kundër atyre që pinë duhan. Është zgjedhje personale, me pasoja që secili duhet t’i njohë. Por askush nuk ka të drejtë që zgjedhjen e vet t’ia imponojë dikujt tjetër.

Një fëmijë nuk zgjedh ta thithë tymin e të rriturve. Një kamerier nuk duhet të zgjedhë ndërmjet vendit të punës dhe shëndetit. Një grua shtatzënë apo një person me probleme të frymëmarrjes nuk duhet të kërkojë mirëkuptim për një të drejtë që ligji tashmë ia garanton.

E drejta ime për të bërë diçka nuk mund të jetë më e madhe se e drejta jote për të mos pësuar pasojat e saj.

Ndërkohë, gjithnjë e më shpesh dëgjojmë për njerëz që përballen me diagnoza të rënda. Për familje që për një natë e shohin jetën t’u ndryshojë. Për prindër që kërkojnë çdo mundësi trajtimi për fëmijët e tyre dhe për të rinj e të reja që, në vend se të mendojnë për të ardhmen, detyrohen të luftojnë për shëndetin dhe jetën.

Kushdo që e ka parë nga afër vuajtjen e një familjeje përballë kancerit, e di se çfarë vlere marrin papritur gjërat që deri dje i konsideronim të zakonshme.

Një mëngjes pa dhimbje. Një analizë e mirë. Një telefonatë me lajmin se trajtimi po jep rezultat. Edhe vetëm një ditë tjetër pranë njerëzve që duam.

Natyrisht, jo çdo kancer lidhet me duhanin dhe as çdo sëmundje mund të parandalohet. Por shkenca e ka vërtetuar prej kohësh se duhani dhe ekspozimi ndaj tymit të tij shkaktojnë sëmundje të rënda, përfshirë kancerin.

Prandaj nuk arrij ta kuptoj këtë kundërthënie.

Si mund të shpenzojmë aq shumë për të trajtuar sëmundjet dhe njëkohësisht të tregojmë kaq pak vendosmëri për të zvogëluar rreziqet që mund t’i parandalojmë?

Si mund të flasim për reforma në shëndetësi, për spitale më të mira e barna më të shtrenjta, ndërsa vazhdojmë ta tolerojmë shkeljen e një ligji që synon pikërisht mbrojtjen e shëndetit?

Nuk pretendoj se zbatimi i Ligjit për Kontrollin e Duhanit do ta zgjidhte problemin e kancerit në Kosovë. Do të ishte e pasaktë dhe e papërgjegjshme ta thosha këtë.

Por jam i bindur se një shtet që nuk merr seriozisht parandalimin nuk mund të pretendojë se e ka vendosur shëndetin e qytetarit në krye të përparësive të veta.

Pikërisht këtu përgjegjësia nuk mund të mbetet pa adresë.

Inspektorati nuk është krijuar për të ekzistuar vetëm në organograme. Ligji nuk është miratuar për t’u kujtuar vetëm gjatë fushatave ndërgjegjësuese. As gjobat nuk janë parashikuar për të mbetur kërcënime në letër.

Institucionet përgjegjëse duhet të tregojnë se çfarë kanë bërë, sa kanë kontrolluar, sa shkelje kanë konstatuar dhe çfarë masash kanë marrë për të garantuar respektimin e ligjit.

Nuk na duhen aksione njëditore që prodhojnë fotografi për publikun. Na duhet një rend ku respektimi i ligjit është normalitet dhe shkelja e tij ka pasoja.

Mbi të gjitha, duhet ta ndryshojmë bindjen se shëndeti publik është përgjegjësi vetëm e mjekut dhe e spitalit.

Jo. Shëndeti mbrohet edhe jashtë spitaleve. Në shkolla, në vende pune, në lokale, në institucione dhe kudo ku një vendim i përgjegjshëm mund ta kursejë një njeri nga një rrezik i panevojshëm.

Unë e di se sa e vështirë është ta kthesh shpresën te një familje që sapo ka marrë një diagnozë të rëndë. E di gjithashtu se nuk ekziston ligj që mund ta largojë çdo sëmundje apo çdo dhimbje.

Pikërisht për këtë arsye, shteti nuk ka të drejtë të jetë indiferent ndaj atyre rreziqeve për të cilat ka njohuri, kompetencë dhe detyrim ligjor të veprojë.

Nuk është detyrë e qytetarit t’i lutet shtetit që ta zbatojë ligjin. Është detyrë e shtetit që qytetarit të mos ia bëjë të nevojshme këtë lutje.

Do të doja që për këtë çështje të flisnim më shumë, jo vetëm kur shënojmë ndonjë ditë ndërkombëtare, jo vetëm kur humbim dikë dhe jo vetëm kur sëmundja na troket në derën tonë.

Për fat të keq, shpesh mësohemi ta kuptojmë vlerën e shëndetit vetëm kur fillojmë ta humbim.

Atëherë, ajo që dje na dukej një pakujdesi e vogël, mund të marrë një kuptim krejt tjetër.

Shteti nuk mund të na premtojë se nuk do të sëmuremi. Por e ka për detyrë të mos na lërë të pambrojtur përballë rreziqeve që ligji ia ka ngarkuar t’i parandalojë.

Në fund, dua ta shtroj vetëm një pyetje.

Nëse sot nuk e zbatojmë një ligj që mbron shëndetin, me çfarë të drejte do t’u flasim nesër për përgjegjësi familjeve që po luftojnë për jetën e më të dashurve të tyre?