Libri “Rrugëtimi i gjatë drejt lirisë: nga Kosova në Amerikë dhe rikthimi në vendlindje” i autorit Isuf Hajrizi është një rrëfim autobiografik dhe një dëshmi e rëndësishme historike e përvojës shqiptare në periudha të ndryshme të jetës shoqërore, politike dhe mërgimtare. Përmes këtij libri autori ndërton një narrativë mbi jetën personale, mbi rrugëtimin e një shqiptari nga një fshat i Kosovës drejt botës së madhe dhe mbi përpjekjen për ta ruajtur identitetin dhe lidhjen me atdheun.

Libri hapet me kujtesën e hershme të autorit në fshatin Strellc, ku përshkruhen rrënjët familjare, traditat dhe realiteti i jetës në Kosovën rurale. Këta kapituj nuk janë vetëm përshkrime biografike, por edhe një pasqyrë e jetës shoqërore të kohës, ku nderi, familja dhe solidariteti përbënin boshtin e ekzistencës kolektive. Autori arrin të krijojë një atmosferë të gjallë të vendlindjes, duke e bërë lexuesin ta ndiejë afërsinë me vendin dhe njerëzit që formësuan karakterin e tij.

Një pjesë e rëndësishme e librit lidhet me largimin e autorit nga atdheu dhe përballjen me jetën e mërgimit. Rrugëtimi drejt Nju-Jorkut, më pas drejt qendrave të tjera të jetës shqiptare në diasporë, paraqitet si një kapitull i ri i jetës së autorit, i mbushur me sfida, sakrifica dhe përpjekje për integrim. Në këtë kontekst, libri shpalos edhe rolin e komunitetit shqiptar në Amerikë, duke treguar se mërgata nuk ishte vetëm një vend pune dhe jetese, por edhe një hapësirë e organizimit dhe angazhimit për çështjen kombëtare të Kosovës.

Autori i kushton vëmendje të veçantë përvojës së tij në mes të dy botëve: jetës në Amerikë dhe lidhjes së vazhdueshme me vendlindjen. Kjo gjendje mes dy realiteteve përshkruhet me ndjeshmëri dhe reflektim, duke treguar se mërgimi nuk është vetëm një udhëtim fizik, por edhe një përvojë shpirtërore e identitetit dhe përkatësisë.

Në aspektin stilistik, libri karakterizohet nga një gjuhë e thjeshtë, e drejtpërdrejtë dhe rrëfyese. Autori komunikon me lexuesin përmes rrëfimit. Pikërisht kjo thjeshtësi e bën librin të afërt dhe të besueshëm, duke e kthyer rrëfimin personal në një histori kolektive të shumë shqiptarëve që kanë kaluar nëpër rrugë të ngjashme.

Një tjetër vlerë e rëndësishme e librit është dimensioni dokumentues. Përmes kujtimeve personale, përshkrimeve të ngjarjeve dhe portreteve të njerëzve që kanë qenë pjesë e jetës së autorit, libri shndërrohet në një dëshmi të kohës dhe të përvojës shqiptare në diasporë. Ai ruan kujtesën e një brezi që jetoi mes sfidave të atdheut dhe shpresës për një të ardhme më të mirë.

Në fund, “Rrugëtimi i gjatë drejt lirisë” nuk është vetëm historia e një individi. Është historia e një brezi shqiptarësh që u larguan nga vendlindja, që ndërtuan jetën në mërgim, por që kurrë nuk e humbën lidhjen shpirtërore me vendin e tyre. Në këtë kuptim, libri i Isuf Hajrizit është një rrëfim i rëndësishëm për kujtesën kolektive dhe një kontribut i vlefshëm në literaturën autobiografike shqiptare.