MUSA RAMADANI

Dimër.

Acar. Acar.

Ngrica. Ngrica. Ngrica.

Treni i shpejtë çan hapësirën dhe natën.

Në kupeun numër 3 të vagonit 7 dy pasagjerë.

Pranë dritares, ose më drejt: pranë radiatorit. Të kthyer me fytyrë nga njëri-tjetri.

Rrallë vështrojnë peizazhet që tretin si dele të bardha.

Më shpesh fërkojnë duart.

I hukasin.

Mërdhijnë.

– Për ku? – pyeti njeriu i moshuar me kapelë.

– Larg, larg – u përgjigj njeriu mesatar në çdo pikëpamje.

– Sigurisht për në kryeqendër?

–  Po, nëpër kryeqendër. Dhe pakëz më larg.

– Sigurisht me ndonjë punë?

– Sigurisht.

– Urgjente?

– Urdhëroni?

– A është urgjente?

– Më falni s’po kuptoj.

– Mendoja: a është e ngutshme? A, e mora vesh: jo hiç.

-?

– !

– Domethënë do të qëndrosh ndonjë ditë?

– Më duket se po.

– Ke ndonjë pushim mjekësor apo jo?

– Jo.

– Por…

– … Pushim vjetor.

Njeriu i moshuar me kapelë ia plasi gazit.

Kur e veneroi se bashkudhëtari mbeti i pandryshuar, foli:

– Më falni: vetvetiu më doli gazi. Më bëre të qesh, mik i panjohur në këtë të ftohtë.

– Vështirë ndikoj tek të tjerët… ndoshta.

– Ja, radiatori zë të lëshojë nxehtësinë.

– Mendoj se është koha më.

– Si e di ti këtë?

– S’e di, vetëm se ka gjysmë ore që kur është nisur treni.

– Ani?

– Ani asgjë – është koha të na ngrohin pakëz.

– Ashtu është. Dhe ta dish: radiatori premton se do të ngrohemi.

– Duhet besuar.

(Kryhen disa veprime të vogla, të domosdoshme, të parëndësishme, më në fund).

Duke mos ia vënë veshin njëri-tjetrit).

– Të ndezim nga një cigare duhan? propozoi njeriu i moshuar me kapelë.

– Mundemi, pse jo – pranoi njeriu mesatar në çdo pikëpamje.

– Tani që po ngrohemi, edhe duhani shkon më mirë.

– Me siguri. Më parë as më kishte rënë ndër mend për të.

– Ashtu është.

– Ashtu, ashtu.

(Fjollat e tymit përhapen nëpër kupe. Mësyjnë kën­deve, në trajta tërheqëse. Pastaj zhdavariten dhe hum­bin çdo trajtë.)

– Mjegull e madhe, – tha njeriu li moshuar me kapelë.

– Shumë e madhe, pohoi njeriu mesatar në çdo pikë­pamje.

– Kah qielli, po mendoj.

– Mbi tokë, mendova unë.

– E dendur si qilimi.

– E rrastë si cerga.

– Tym.

– Tym.

– Thuajse e tërë toka është kallur dhe tymon si oxhak i madh.

– Thuajse krejt nën tokë është kallur e tani mbi tokë i del tymi.

– A sheh: nuk duket fare qielli.

– Qe besa, vende-vende s’duket as toka.

– Hëm, interesant është qielli…

– Interesant?…

– … vetëm për ta shikuar.

– Ashtu….

– … E jo më për të gjurmuar më shumë.

– Mundet, mundet.

(Bashkëbiseduesit shtypën duqat e cigareve. Shikuan orën pothuaj përnjëherësh sikurse të bënin ushtrime. Papritmas secili për vete ndezën edhe nga një cigare duhan. Ja, lëshuan edhe tymin e parë, të trashë e të bërë lëmsh.)

– Ç’di ti për qiellin…?

– Pak…

… Dhe ç’t’intereson.

… Nga pak.

–  A di, fjala vjen, për fshehtësirat e kësaj bote?

– Di dhe mësoj çdo ditë.

– Më shkurt: a di për fshehtësirat e qiellit e të trupave të tjerë qiellorë?

– Më falni, ju jeni…?

– Unë, jam, unë. Më falni… unë jam njëfarë shken­cëtari.

– E përse s’jeni shkencëtar?

– Sepse s’kam kushte e mjete për të bërë hulumtime.

– Pa vegla nuk punohet gjëkundi.

– Nejse a e di që një qiell do të duhej të ketë gjallesa?

– Kam dëgjuar.

– A ke dëgjuar që nëse kjo vërtetohet qind për qind, një ditë, njeriu mund të shkojë në Hënë, Mars e në planetë të tjerë?

– Kam lexuar diçka në shtypin e përditshëm.

– Dhe merre me mend: do të vinim lidhje me një botë tjetër, të panjohur deri tani, të imagjinuar?

– Po, dhe çfarë?

– Do të shkonim në vizitë, sikurse vizitojmë qytetet e shtetet e tjera në tokë.

– Me çfarë se?

– Paj, me, fluturake, me anije, me aeroplanë.

– Ti shpreson shumë në këtë gjë?

– Fort e fort madje. Pse a thoshin pleqtë përpara se s’është e mundur të fluturojë aeroplani. – Dhe – ja se ajo ëndërr u bë zhgjëndërr.

– U bë, por kjo…

– Më fal, a ke udhëtuar ndonjëherë me aeroplan?

– Jo.

– Asnjëherë?

– Fare. As këmbën s’e kam vënë në të.

– Pseee?

– Thonë se është shumë shtrenjtë dhe…

– Është, po jo edhe aq.

– …. t’ju them (të drejtën: më të sigurt e ndiej veten kur ec përtokë, ndaj edhe në tren dhe në autobus.

– Varet prej vetë njeriut. Ndonjëherë edhe kur pushon në kokërr të shpinës mund të mos e ndiej veten të sigurt.

– Çka s’ka në këtë botë!

– Nejse… ku e pata fjalën më parë… Hë, m’u kujtua. Me fluturake do të mundeshim të kalojmë edhe pushimin e vjetër në ndonjë trup qiellor.

– Pushimin vjetor, thoni!

– Pse jo. Si në det, në liqe a gjetkë. Njësoj do të ishte.

– Njësoj?!

– Po, vetëm varet prej kushteve të atjeshme klimatike.

– Ndoshta, ndoshta.

– A s’do ishte kjo një gjë e mrekullueshme?

– Ndoshta.

– Teknika ka përparuar shumë.

– Ka përparuar.

– Edhe shkencat përgjithësisht.

– Ashtu po thonë.

– Ashtu është. Kush ka ëndërruar më parë radion, telefonin apo televizorin.

– Pothuaj askush.

– Ashtu, pra.

– Ashtu qoftë!

– Jo ashtu qoftë, po duhet besuar.

– Po, një plak më ka pasë thënë një fjalë: në kohën e sotshme çdo gjë që të ndodhë, mos u çudit, vetëm se përgëzoje! S’i harroj këto fjalë, ai ka qenë plak shumë i urtë.

– Ndoshta ai e ka pasur me tallje po, sidoqoftë, mirë e paska pasur dhe mirë e paska thënë.

(Treni zuri të shkërryhet nëpër binarë. Përmes qelqit dallohej mbishkrimi i ri i një stacioni të madh. Ata u ngrehën në këmbë. Dolën në korridor t’i shpinin gjymtyrët. Mjegulla tregonte sendet si në ëndërr.).

– Përnjëmend qielli është një fshehtësi e madhe.

– Është, është, ju e dini më mirë.

– Duket se jeni i dhënë pas hulumtimeve?

– Kjo më preokupon natë e ditë.

– Shumë kohë harxhoni duke menduar?

– Shumë. I tëri jam kthyer me fytyrë kah qielli.

– Çudi.

– Si çuditeni, a s’ju thashë se qielli është fshehtësi e madhe.

– Dhe toka.

– Toka, thoni?

– Toka, madje ndoshta edhe shumë më e madhe.

– Po në qiell vlen të gjurmohet. Rezultatet e tanishme jo vetëm se inkurajojnë, po edhe obligojnë njeriun.

– Njësoj mund të thuhet edhe për tokën.

– Më falni, ju jeni…?

– Unë jam, unë. Më falni… unë jam xehetar.

– Xehetar thoni?

– Xehetar.

– Xehetar i vërtetë.

– Më duket se po.

– Sigurisht s’keni shumë përvojë?

– Nja njëzet vjet, jo më shumë.

– O, ju po ia njohkeni shpirtin tokës.

–  Mundohemi, ditë për ditë më tepër.

– Më vjen mirë, besomë, kam pasur qejf të takohem më një xehetar.

– Ja, keni rastin, pra.

– Si është jeta atje poshtë, pashë nderin?

– Në galeri, mendon?

– Ashtu de, poshtë, nën tokë?

– Jetë, çdo tjetër, ku punohet e derdhet djersa.

– Ju futeni shumë thellë?

– Deri në paralelen e pesëmbëdhjetë.

– Ashtu a-po? Dhe – gërmoni tokën.

– Gërmojmë, gërmojmë.

– Në zemër të tokës?

– Ndoshta edhe në zemër.

– Prekni nëpër damarët e saj.

– Prekim dhe i presim.

– S’keni dhembshuri par të?

– S’kemi, e as mendojmë për dhembshuri.

– S’ndieni gjë të keqe që e lëndoni?

– Si, pse, ç’mendoni me këtë?

– Paj, ashtu, pyes.

–  Ke dhembshuri për tokën?

– Paj… si t’ju them.

– Dhembshuri?

– Dhembshuri de!

– Për tokën?

– Për tokën, për çfarë – vallë!

– Ndoshta në një mënyrë e ndiejmë.

– Ja, re në fjalën time.

– Por, kur është në të mirë të njeriut?

– Për njeriun?

– Për njeriun, pra!

(Në çast dera e kupeut u hap. Një udhëtar pyeti nëse kishte vend të lirë. Dhe ende pa marrë përgjigjen e saktë, u zmbraps papritmas. Dera kërciti më fort sesa pak më parë kur u mbyll.)

– Është interesante – foli njeriu mesatar në çdo pikë­pamje.

– Çfarë, çfarë? – thuajse mezi priti njeriu i moshuar me kapelë.

– Fakti, mendova.

– Fakti, e cili fakt?

– Ai i qëndrimit të vetë njeriut.

– Ndaj?

– Ndaj punës që kryen e bën.

– Me siguri se nuk duhet të jetë edhe jointeresante.

– Më ka lënë dikush një fjalë…

-… Ashtu…?

-… e cila më kujtohet gjithmonë.

– Kush është ai?

– Nuk di: plak apo i ri, i pashkollë apo i shkolluar.

– Nejse, me rëndësi është se çfarë ka thënë.

– Më pat thënë kështu: i lumtur është ai njeri që gjen kënaqësi në punën e vet!

Dhe?

– Dhe asgjë më tepër.

– Jo, mendova: i beson ti kësaj fjale?

– E përse të dyshoj në të!

– ?

– Eh, si është puna e xehetarit.

– !

– Futesh çdo mëngjes herët nën tokë dhe del mbas mesdite.

– Po.

– Çdo ditë thuajse kërkon diçka të re.

– Po.

– Dhe çdo ditë ke nga një fitore të re.

– Fitore?

– Po, xehetarët prore duhet të fitojnë.

– Është kjo luftë?

– Mund të merret edhe luftë. Lufta juaj, pra është interesante.

– Shumë. Gërmojmë e gërmojmë.

– Dhe e dimë se fund s’ka.

– Sepse toka ka qindra, mijëra, miliona shtresa.

– Sa më thellë futesh, fitorja është më e ëmbël.

– A do ta kishte ndërruar këtë punë me ndonjë tjetër?

– Jo kurrë.

– Ashtu?

– Tamam ashtu. Jam mësuar të gërmoj. Edhe në gjumë, në ëndërr, gërmoj e gërmoj.

– Si e ndieni veten atje në thellësi?

-Si në fund të botës.

– Frikoheni?

– Në fillim po, po tani as mendoj në të.

– Asnjëherë?

– Asnjëherë! Fundi i fundit, s’mund bëhet secili xehetar!

– Xehetari duhet të jetë trim!

– Çfarë trimi?

– Trim i nëntokës, që e do po s’i frikohet.

– A mendon se aty do ta presësh pensionin?

– Po, dhe jam krenar!

– Krenar!

– Krenar, se jam mësuar me tokën!

– E di se si merr frymë, ia njoh erën, ngjyrat, fsheh­tësitë dhe çdo gjë më duket.

– Edhe toka ka fshehtësitë e veta.

– Të shumta, të panumërta, të pashpaluara.

– Cilat çaste janë më interesante?

– Refrenet e përditshme: me fat!

– Me siguri edhe ato e kanë bukurinë e vet.

– Paj, a ka gjë më të bukur se kur xehetari lëshohet në galeri dhe kur del prej saj pas punës.

– Njëmend flitni?

– Më se përnjëmend. Po këto gjëra s’mund përshkru­hen.

– Vetëm mund të ndihen e të përjetohen.

– Ju qenkeni njeri tokës.

– Kam qenë dhe do të jem.

– Ia njihni edhe palcën.

– Përditë e më shumë.

– Qenkeni lidhur ngushtë me të.

– Që nga fëmijëria.

– Do t’i qëndroni besnik deri…

– Deri në vdekje.

(Fishkëllimat paralajmëruan se treni po hynte në kryeqendër. Bashkudhëtarët shikuan përmes dritares së djersitur. Në tren u ndie një lëvizje njerëzish. U ngrehën në këmbë, u shtrënguan dhe morën sendet në dorë.)

Dimër.

Acar. Acar.

Ngrica.

Jeta është e gjatë, po pas përshëndetjes reciproke ndoshta kurrë s’do të takohen më në jetë!

Marrë nga numri 25 i revistës “Akademia”