Shkruan: Bedri Halimi

Ekziston një kategori intelektualësh që të krijojnë përshtypjen se historia e shqiptarëve do të kishte qenë shumë më e qetë, shumë më elegante dhe shumë më e pranueshme… po të mos kishte pasur shqiptarë.
Sa herë ky popull ka lëvizur, ata kanë tundur kokën me keqardhje.
Sa herë ky popull ka ngritur zërin, ata kanë gjetur arsyet pse nuk është dashur ta ngrinte.
Sa herë ky popull ka kërkuar liri, ata kanë gjetur shpjegimin pse liria duhej të priste.
Nëse i mbledh të gjitha këto mendime në një libër, del një përfundim i vetëm:
Gabimi më i madh historik i shqiptarëve është se kanë bërë histori.
Në këtë kor vazhdon të dëgjohet edhe zëri i Veton Surroit. Edhe kësaj radhe ai përsërit se demonstratat e vitit 1981 qenë të panevojshme. Madje, sipas tij, ato rikthyen ndikimin e ideve të Dobrica Ćosićit.
Sa e thjeshtë duket historia kur reduktohet në një emër!
Sikur para Dobrica Ćosićit të mos kishte ekzistuar politika shtetërore serbe.
Sikur para tij të mos kishte ekzistuar propaganda antishqiptare.
Sikur para tij të mos kishte ekzistuar Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve.
Sikur para tij të mos kishte ekzistuar Kisha Ortodokse Serbe.
Sikur para tij të mos kishte ekzistuar projekti i vazhdueshëm për nënshtrimin politik, ekonomik dhe kombëtar të shqiptarëve.
Dobrica Ćosić nuk ishte fillimi.
Ai ishte vetëm një hallkë në një zinxhir shumë më të gjatë.
Por problemi nuk është vetëm këtu.
Problemi është një logjikë që përsëritet prej dekadash.
Sipas kësaj logjike, sa herë Serbia bënte një padrejtësi, shqiptarët duhej të ruanin qetësinë.
Kur u mohua statusi i republikes, duhej durim.
Kur ekonomia e Kosovës mbeti në fund të federatës, duhej mirëkuptim.
Kur investimet shpërndaheshin sipas një logjike që e mbante Kosovën gjithmonë pas të tjerëve, duhej maturi.
Kur të rinjtë kërkonin barazi, duhej heshtje.
Sepse, sipas kësaj filozofie, problemi nuk ishte padrejtësia.
Problemi ishte reagimi ndaj padrejtësisë.
Kjo është një teori e çuditshme.
Është sikur dikush të akuzojë pasqyrën pse tregon plagën.
Ose termometrin pse shënon temperaturën.
Demonstratat e vitit 1981 nuk krijuan krizën jugosllave.
Ato treguan se kriza kishte hyrë thellë në themelet e saj.
Nuk e krijuan nacionalizmin serb.
Ai kishte kohë që ushqehej në akademi, në politikë, në media, në kishë dhe në qarqet intelektuale të Beogradit.
Demonstratat vetëm ia hoqën maskën.
Shpesh dëgjojmë edhe një argument tjetër.
Thuhet se para vitit 1981 Kosova po zhvillohej ekonomikisht.
Kjo është e vërteta e parë.
Por jo e tëra.
Edhe një pacient mund të ketë temperaturë normale në mëngjes dhe të bjerë në koma në mbrëmje.
Statistikat nuk i shpjegojnë gjithmonë shpërthimet historike.
Nëse gjithçka ishte aq mirë, atëherë lind një pyetje e thjeshtë.
Pse dolën në rrugë mijëra studentë?
Pse protesta nuk mbeti vetëm në mensën e studentëve?
Pse u përhap në qytete?
Pse u solidarizuan punëtorët?
Pse aparati shtetëror reagoi me tanke, me burgje dhe me dënime shumëvjeçare?
Mos vallë një shtet i sigurt nga drejtësia e vet u frikësua nga disa pankarta studentësh?
Historia nuk njeh shembuj të tillë.
Ajo që më habit më shumë është diçka tjetër.
Ata që sot i quajnë demonstratat gabim, jetojnë pikërisht në realitetin politik që lindi nga proceset që ato demonstrata i vunë në lëvizje.
Është njësoj sikur dikush të ulet nën hijen e një lisi dhe të mallkojë farën prej së cilës ai lis ka mbirë.
Pa vitin 1981 nuk do të kuptohej viti 1989.
Pa vitin 1989 nuk do të kuptohej rezistenca gjithëpopullore.
Pa atë rezistencë nuk do të kuptohej lufta çlirimtare.
Pa luftën nuk do të kishte shtetin që sot u garanton të gjithëve të drejtën të flasin lirshëm, madje edhe kundër vitit 1981.
Paradoksi arrin kulmin pikërisht këtu.
Liria e tyre për ta quajtur vitin 1981 gabim është një nga pasojat historike të vitit 1981.
Ndoshta kjo është ironia më e bukur që di të prodhojë historia.
Ajo nuk hakmerret.
Ajo vetëm buzëqesh.
Dhe vazhdon rrugën e saj, pa kërkuar leje nga ata që gjithmonë do të donin ta ndalonin.