Shkruan: Ethem Çeku

Ballkani mbetet një nga hapësirat më të ndjeshme gjeopolitike të Evropës, ku ndër shekuj janë ndërthurur interesat strategjike të fuqive të mëdha me aspiratat kombëtare të popujve të rajonit. Përvoja historike dëshmon se paqja dhe stabiliteti nuk janë arritur vetëm përmes diplomacisë, por edhe përmes ndërtimit të institucioneve të forta shtetërore, aleancave të besueshme dhe kapaciteteve mbrojtëse. Në marrëdhëniet ndërkombëtare, paqja nuk është thjesht mungesë konflikti, por rezultat i një ekuilibri të qëndrueshëm ndërmjet fuqisë, besueshmërisë dhe bashkëpunimit.

Në historinë moderne të Ballkanit, politika shtetërore serbe është mbështetur në periudha të ndryshme në dokumente dhe koncepte strategjike, si Naçertania (1844), koncepti i Serbisë së Madhe, projektet e Vaso Çubrilloviqit, memorandumi i Akademisë Serbe të Shkencave dhe Arteve (SANU) dhe platforma të tjera politike që kanë ndikuar në mendimin strategjik serb dhe në zhvillimet politike të rajonit. Këto koncepte vazhdojnë të zënë një vend të rëndësishëm në analizat bashkëkohore të sigurisë në Ballkan.

Ndryshimet e thella në rendin ndërkombëtar të sigurisë, lufta në Ukrainë, rivaliteti në rritje ndërmjet fuqive të mëdha dhe procesi i ri i militarizimit në Evropë kanë rikthyer mbrojtjen kombëtare në qendër të politikave shtetërore. Si rrjedhojë, pothuajse të gjitha shtetet e Ballkanit po rrisin investimet në mbrojtje dhe po modernizojnë forcat e tyre të armatosura. Serbia, Greqia, Kroacia dhe Maqedonia e Veriut po zhvillojnë kapacitete të reja ushtarake, duke investuar në mbrojtjen ajrore, sistemet e zbulimit, teknologjitë pa pilot, mbrojtjen kibernetike dhe rritjen e gatishmërisë operacionale.

Në këtë realitet të ri strategjik, Shqipëria, si anëtare e NATO-s, duhet ta konsiderojë mbrojtjen kombëtare si një investim afatgjatë në sovranitetin, sigurinë dhe zhvillimin e shtetit. Modernizimi i Forcave të Armatosura nuk është vetëm një detyrim që buron nga angazhimet në Aleancën Atlantike, por një domosdoshmëri strategjike për garantimin e interesave kombëtare dhe për forcimin e rolit të Shqipërisë si faktor stabiliteti në Ballkan.

Në këtë drejtim, Qeveria Rama ka ndërmarrë hapa të rëndësishëm në rritjen e investimeve në mbrojtje, në zhvillimin e projekteve strategjike në bashkëpunim me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe aleatët e NATO-s, si dhe në modernizimin e kapaciteteve ajrore, infrastrukturës ushtarake, bazave strategjike dhe sistemeve bashkëkohore të mbrojtjes. Këto investime rrisin aftësitë mbrojtëse të Shqipërisë dhe forcojnë kontributin e saj në arkitekturën e sigurisë së Adriatikut dhe Ballkanit Perëndimor.

Njëkohësisht, bashkëpunimi strategjik ndërmjet Shqipërisë dhe Kosovës në fushën e mbrojtjes duhet të hyjë në një fazë të re zhvillimi. Bashkërendimi i politikave të sigurisë, planifikimi i përbashkët mbrojtës, edukimi dhe trajnimi i kuadrove ushtarake, organizimi i stërvitjeve të përbashkëta, koordinimi në mbrojtjen kibernetike, inteligjencë, logjistikë dhe industri të mbrojtjes do të krijonin një hapësirë më të sigurt strategjike shqiptare dhe do të forconin kontributin e të dy shteteve në sigurinë euroatlantike.

Historia ka dëshmuar se shtetet që kanë investuar në mbrojtje, teknologji, dije dhe institucione kanë qenë më të afta të ruajnë sovranitetin, të parandalojnë krizat dhe të garantojnë zhvillimin afatgjatë. Fuqia mbrojtëse nuk është kundër paqes; përkundrazi, ajo është një nga garancitë themelore të saj. Një shtet me institucione të konsoliduara, ekonomi të qëndrueshme, diplomaci aktive dhe ushtri moderne është më pak i ekspozuar ndaj kërcënimeve dhe më i aftë të kontribuojë në stabilitetin rajonal.

Prandaj, forcimi i kapaciteteve ushtarake të Shqipërisë dhe ndërtimi i një partneriteti strategjik të institucionalizuar me Kosovën në fushën e mbrojtjes duhet të shihen si pjesë e një vizioni afatgjatë për garantimin e sigurisë kombëtare dhe rajonale. Ky vizion nuk synon konfrontimin me askënd, por krijimin e një sistemi të besueshëm parandalues, në përputhje me parimet e NATO-s, të drejtën ndërkombëtare dhe interesin e përbashkët për paqe, stabilitet dhe zhvillim të qëndrueshëm në Ballkan.