Analizë nga Ejup Qerimi

Shpallja e aktgjykimit të shkallës së parë më 16 shtator 2026 në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë—ku u dënuan Hashim Thaçi (25 vjet), Jakup Krasniqi (25 vjet), Kadri Veseli (18 vjet) dhe Rexhep Selimi (13 vjet)—rihapi debatin thelbësor mbi zanafillën e këtij institucioni: faktin se pretendimet për “trafikim organesh”, mbi të cilat u trondit bota në vitin 2011, u rrëzuan plotësisht dhe nuk ekzistuan fare në sallën e gjyqit.

Ky kontrast nxjerr në dritë operacionin e viteve 2008–2011 në Këshillin e Evropës: një nismë e orkestruar nga Moska dhe Beogradi, e cila u jetësua përmes figurave politike evropiane që më pas përfunduan nën sanksione, të shkarkuara apo të dënuara me burgim për korrupsion masiv dhe lidhje me shërbimet sekrete.

1. Inxhinieria procedurale: Nismëtarët e dyshimtë të Mocionit 11574
Rruga drejt Gjykatës Speciale nuk nisi nga një hetim i mirëfilltë gjyqësor, por nga një manovër e pastër politike në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës (PACE). Në prill të vitit 2008, menjëherë pas shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, kreu i delegacionit rus, Konstantin Kosachev, bashkë me delegatët serbë, paraqitën Mocionin Dok. 11574 për të hapur hetimet ndaj UÇK-së.

Për ta legjitimuar nismën përpara kancelarive perëndimore, kërkoheshin nënshkrime nga deputetë të vendeve anëtare të Evropës Perëndimore dhe Qendrore. Kush ishin figurat që hodhën firmën për ta nisur këtë proces?

Tadeusz Iwiński (Poloni): Një nga nënshkruesit kryesorë që i dha peshë ndërkombëtare mocionit rus. Në vitin 2018, Hetimi i Pavarur Korrupsioni i Këshillit të Evropës (IBAC) provoi se Iwiński kishte kryer shkelje të rënda etike dhe konflikt interesi në shërbim të lobimeve jotransparente, duke u ndëshkuar me heqje të të drejtave dhe mandateve brenda asamblesë.

Mike Hancock (Mbretëri e Bashkuar): Nënshkrues kyç i nismës. Pikërisht në kohën kur po finalizohej raporti i Dick Marty-t, shërbimi sekret britanik (MI5) arrestoi ndihmësen e tij parlamentare si agjente të fshehtë të inteligjencës ruse. Hetimet e mëvonshme dëshmuan se Hancock kishte shërbyer me vite si kanal i drejtpërdrejtë për parashtrimin e nismave dhe pyetjeve parlamentare të diktuara nga Moska.

Tiny Kox (Holandë): Mbështetës procedural i rregullt i delegacionit rus në Strasburg, i cili hodhi firmën mbi mocion. Më vonë, investigimet e rrjeteve gazetareske evropiane (The Insider, Dossier Center) zbuluan se Kox mbante komunikime dhe takime të fshehta me oficerë të shërbimit sekret rus (FSB) për të orientuar vendimmarrjet brenda Këshillit të Evropës.

2. Blerja e votave: Krerët e grupeve që kaluan Rezolutën 1782
Për ta shndërruar raportin e Dick Marty-t në Rezolutën 1782 në janar të vitit 2011, nevojitej koordinim dhe disiplinim i votave nga krerët e fraksioneve më të mëdha politike në Strasburg.

Figurat qendrore që drejtuan dhe mundësuan kalimin e kësaj rezolute dolën më vonë si kokat kryesore të skandalit historik të korrupsionit të quajtur “Diplomacia e Havjarit”:

Pedro Agramunt (Spanjë): Udhëheqësi i grupit konservator në PACE, i cili mbrojti vijën e nismës ruso-serbe. Pas hetimeve të trupit të pavarur të Këshillit të Evropës, u provua se Agramunt kishte përfituar shuma financiare dhe favore të paligjshme. Ai u detyrua të jepte dorëheqjen si President i Asamblesë dhe u dënua me 10 vjet përjashtim nga Këshilli i Evropës.

Luca Volontè (Itali): Kryetari i grupit të Partive Popullore Evropiane (EPP) gjatë periudhës kur raporti i Dick Marty-t po kthehej në rezolutë obligative. Prokuroria e Milanos zbuloi se Volontè kishte pranuar miliona euro ryshfet përmes kompanive guackë për të manipuluar votimet dhe qëndrimet politike brenda Këshillit të Evropës. Në vitin 2021, drejtësia italiane e dënoi përfundimisht Volontè-n me katër vjet burgim efektiv për korrupsion.

3. Pastrimi i dosjeve të Beogradit dhe skandali i sigurimit serb
Përballë një Perëndimi që nuk do t’i pranonte kurrë dosjet e drejtpërdrejta të Beogradit, shërbimet e sigurisë serbe (BIA) dhe Prokuroria për Krime Lufte në Serbi përdorën raportuesin Dick Marty si mburojë morale. Ata e furnizuan komisionin e tij me qindra faqe dëshmi të përzgjedhura, pa u kryer verifikime forenzike të pavarura në terren.

Prapaskenat e këtij bashkëpunimi morën një kthesë drastike në fund të vitit 2020, kur Policia Federale Zvicerane (Fedpol) u detyrua ta vendoste vetë Dick Marty-n nën masa të rrepta mbrojtjeje ushtarake. Hetimet e inteligjencës zvicerane zbuluan se qarqe të caktuara të nëntokës dhe shërbimeve sekrete serbe po planifikonin vrasjen e Marty-t në Zvicër, me qëllim që atentati t’u faturohej strukturave shqiptare të Kosovës për të paragjykuar përfundimisht proceset gjyqësore në Hagë.

4. Nga shantazhi gjeopolitik te verdikti i 16 shtatorit 2026
Presioni mbi Kosovën për ndryshimin e Kushtetutës në vitin 2015 u realizua përmes shantazhit diplomatik të Moskës në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, ku Rusia kërcënoi me krijimin e një tribunali nën Kapitullin VII nëse Prishtina nuk miratonte krijimin e Dhomave të Specializuara.

Epilogu i shkallës së parë i shpallur më 16 shtator 2026 e vulosi plotësisht manipulimin:

Akuza fillestare u zhduk: Asnjë dëshmi, asnjë provë dhe asnjë pikë e vetme lidhur me pretendimet për “trafikim organesh” në “Shtëpinë e Verdhë”—preteksti i vetëm mbi të cilin u ngrit e gjithë histeria ndërkombëtare—nuk u vërtetua dhe as nuk u përfshi në aktgjykim.

Krime kundër njerëzimit u rrëzuan: Trupi gjykues i liroi të akuzuarit nga akuzat për krime kundër njerëzimit, duke e kufizuar vendimin vetëm te përgjegjësia komanduese për ndalime dhe keqtrajtime lokale gjatë luftës.

Historiku i Dhomave të Specializuara dëshmon se si një mekanizëm ndërkombëtar i drejtësisë mund të iniciohet përmes një fushate gjeopolitike, të shtyhet përpara nga zyrtarë të korruptuar e të komprometuar brenda institucioneve evropiane, dhe në fund të prodhojë një proces gjyqësor ku pretendimet e bujshme origjinale shpërbëhen plotësisht përballë fakteve ligjore.