Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla Berisha

Viti 2026 po hapet me një klimë të thellë pasigurie politike dhe juridike në raportet ndërmjet Bashkimit Evropian dhe Ballkanit Perëndimor. Deklarata e përfaqësuesit evropian Sørensen, se “uron që viti 2026 të japë atë që nuk e dha viti i shkuar”, përbën më shumë se një shprehje shprese diplomatike. Ajo përfaqëson një pranim të heshtur të dështimit politik dhe normativ të Bashkimit Evropian, veçanërisht në raport me Republikën e Kosovës.

Ky shkrim synon të analizojë këtë realitet nga këndvështrimi i së drejtës ndërkombëtare publike, duke u ndalur te parimet e sovranitetit shtetëror, barazisë juridike të shteteve dhe detyrimit për veprim në mirëbesim.

1. Parimet themelore të së drejtës ndërkombëtare dhe përgjegjësia evropiane
Sipas Kartës së Kombeve të Bashkuara, veçanërisht neneve 1 dhe 2, rendi juridik ndërkombëtar mbështetet mbi parime themelore si barazia sovrane e shteteve, mosndërhyrja në punët e brendshme, respektimi i integritetit territorial dhe zgjidhja paqësore e mosmarrëveshjeve.
Në praktikë, qasja e Bashkimit Evropian ndaj Kosovës ka devijuar nga këto parime, duke u karakterizuar shpesh nga qasje politike selektive dhe pragmatizëm diplomatik, në vend të standardeve juridike objektive. Ky devijim ka prodhuar perceptimin e rrezikshëm të një sovraniteti të kushtëzuar, i papranueshëm në të drejtën ndërkombëtare.

2. Dialogu Kosovë – Serbi dhe parimi i barazisë sovrane
Dialogu Kosovë – Serbi, i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian, vazhdon të mbetet problematik nga perspektiva juridike. Mungesa e barazisë reale ndërmjet palëve, tolerimi i shkeljeve të vazhdueshme nga Serbia ndaj nenit 2(4) të Kartës së OKB-së dhe mungesa e mekanizmave ndëshkues për bllokimin e subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës, e bëjnë këtë proces juridikisht të brishtë dhe politikisht të paqëndrueshëm.
Në të drejtën ndërkombëtare, mosnjohja nuk përbën privilegj absolut, veçanërisht kur përdoret si mjet presioni dhe destabilizimi rajonal.

3. Standardet e dyfishta dhe kriza e besueshmërisë evropiane
Bashkimi Evropian pretendon se vepron si komunitet vlerash dhe normash juridike. Megjithatë, rasti i Kosovës dëshmon një mospërputhje serioze ndërmjet diskursit normativ dhe praktikës konkrete. Ndërhyrjet selektive në proceset e brendshme politike dhe kushtetuese të Kosovës, së bashku me heshtjen ndaj veprimeve destabilizuese të aktorëve rajonalë, e dëmtojnë rëndë besueshmërinë normative të BE-së në Ballkanin Perëndimor.

4. Viti 2026 si provë politike, juridike dhe morale
Nga këndvështrimi i së drejtës ndërkombëtare, viti 2026 duhet të shënojë një kthesë të qartë në qasjen evropiane ndaj Kosovës. Respektimi i sovranitetit, trajtimi i barabartë në proceset ndërkombëtare dhe vendosja e përgjegjësisë për sjelljet destabilizuese nuk janë kërkesa politike, por detyrime juridike ndërkombëtare.
Pa njohjen e qartë dhe të pakushtëzuar të subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës, çdo proces dialogu mbetet i cunguar dhe pa perspektivë të qëndrueshme.

Bashkimi Evropian ndodhet sot përballë një prove serioze të koherencës së tij normative. Nëse synon të mbetet aktor relevant dhe i besueshëm në rendin ndërkombëtar, ai duhet të dëshmojë se parimet e së drejtës ndërkombëtare zbatohen pa përjashtime dhe pa standarde të dyfishta. Kosova nuk kërkon trajtim preferencial. Ajo kërkon vetëm respektimin e së drejtës që i takon si shtet sovran dhe si subjekt i barabartë i rendit juridik ndërkombëtar.