Shkruan: NAZMI JUSUFI

Samiti i katërt i diasporës në Tirana u prezantua si një akt i madh i unitetit kombëtar dhe si një platformë strategjike për mobilizimin e potencialit global shqiptar. Por në thelb, ai mbetet një pasqyrë e një kontradikte të thellë. Një kontradiktë mes vizionit shtetëror dhe realitetit institucional. Mes ambicies për përfshirje globale dhe kapacitetit të kufizuar për ta realizuar atë në mënyrë transparente dhe meritokratike.

Në teori, një samit i tillë është i domosdoshëm. Shqipëria ka një diasporë të madhe dhe të suksesshme. Në praktikë, rreziku është i qartë. Ai mund të shndërrohet në një skenë të kontrolluar politikisht. Ku forma ceremoniale mbizotëron mbi përmbajtjen strategjike.

Diaspora shqiptare është një kapital i jashtëzakonshëm kombëtar. Ajo është e integruar në ekonomi të zhvilluara dhe e pranishme në nivele të larta në biznes, shkencë, teknologji, ekonomi, administratë dhe në vendimmarrje. Ky realitet e bën çdo përpjekje për institucionalizimin e saj jo një zgjedhje politike, por një domosdoshmëri historike.

Në këtë kuadër, roli i Qeveria e Shqipërisë dhe Agjencia Kombëtare e Diasporës është i rëndësishëm. Ai sinjalizon përpjekje për ta vendosur diasporën në qendër të politikës shtetërore.
Por këtu lind problemi kryesor. Mungesa e transparencës në përzgjedhje. Procesi i ftesave mbetet i paqartë. Dhe shpesh i perceptuar si selektiv. Kjo e dëmton drejtpërdrejt legjitimitetin e samitit.

Çështja nuk është vetëm kush është brenda. Por kush mbetet jashtë. Dhe pse. Kur figura të rëndësishme ndërkombëtare nuk përfshihen, krijohet një boshllëk përfaqësimi. Dhe një dyshim i natyrshëm mbi kriteret.

Kështu krijohet një dualitet i qartë. Nga njëra anë, samiti është simbol i rëndësishëm i lidhjes me diasporën. Nga ana tjetër, ai shndërrohet në instrument politik. Ku diaspora përdoret për legjitimitet, por pa ndikim real në vendimmarrje.

Problemi kryesor nuk është ideja e samitit. Por mungesa e një strukture funksionale. Nuk ka mekanizma të qartë ndjekjeje. Nuk ka indikatorë matës të rezultateve. Dhe nuk ka strategji të qëndrueshme integrimi.
Pa këto elemente, çdo samit rrezikon të mbetet vetëm retorikë. Një event me deklarata. Por pa ndikim real në ekonomi apo politika publike.

Një qasje serioze kërkon ndryshim modeli. Përfaqësimi duhet të jetë i bazuar në komunitete. Jo në emërime nga lart. Përzgjedhja duhet të bazohet në meritë dhe ndikim real. Jo në afërsi institucionale apo politike.
Vetë samiti duhet të ketë më shumë autonomi. Dhe përfshirje reale nga bota akademike dhe profesionale. Vetëm kështu rritet besueshmëria dhe efektiviteti i tij.

Në fund, samiti i diasporës mbetet një projekt i madh në koncept. Por ende i papërfunduar në praktikë. Ai qëndron mes simbolikës dhe funksionalitetit.

Sfida e vërtetë është e qartë. Të kalohet nga përfaqësimi ceremonial në ndikim real. Nga retorika në rezultate. Nga ftesa politike në partneritet strategjik.

Pyetja themelore mbetet hapur. A është diaspora një partner i barabartë në zhvillimin kombëtar. Apo një instrument që aktivizohet sipas nevojës politike të momentit.