Edhe 24 orë pasi u publikua lajmi për tërheqjen nga posti i përfaqësuesit të lartë ndërkombëtar në Bosnje dhe Hercegovinë, arsyet e këtij vendimi të Christian Schmidtit nuk janë ende të qarta.

Megjithëse në mesazhin e tij ai theksoi se bëhet fjalë për një “vendim personal”, mediat spekulojnë se kjo mund të ketë ndodhur për shkak të presioneve politike, duke e lidhur largimin e tij me çështjen e pronës shtetërore, përkatësisht me ndërtimin e gazsjellësit Interkoneksioni Jugor.

Përfaqësuesi i lartë ndërkombëtar në Bosnje dhe Hercegovinë e ka për detyrë të mbikëqyrë zbatimin e Marrëveshjes së Dejtonit për Paqe dhe të sigurojë që institucionet shtetërore funksionojnë sipas saj.

Nga Departamenti amerikan i Shtetit nuk iu përgjigjën kërkesës së Radios Evropa e Lirë për koment lidhur me dorëheqjen e Schmidtit.

Përgjigje nuk kthyen as ambasadat e Gjermanisë dhe Mbretërisë së Bashkuar në Sarajevë, të cilat janë anëtare të Këshillit për Zbatimin e Paqes (PIC) në Bosnje dhe Hercegovinë, e të cilat Schmidt i njoftoi për largimin nga detyra.

Përndryshe, përdorimi i pronës shtetërore në Bosnje dhe Hercegovinë është i ndaluar prej më shumë se 20 vjetësh, që kur ish-përfaqësuesi i lartë, Paddy Ashdown, krijoi ligj për këtë çështje.

Ky ligj mbetet në fuqi derisa Parlamenti shtetëror të miratojë një ligj të ri, që do të përcaktojë se çfarë është pronë shtetërore dhe kush e si mund ta administrojë atë – një proces që për vite me radhë është bllokuar nga përfaqësuesit politikë të entitetit Republika Sërpska.

A mund të ketë lidhje mes Uashingtonit zyrtar dhe largimit të Schmidtit?

Analistja politike nga Sarajeva, Ivana Mariq, vlerëson për Radion Evropa e Lirë se “politika amerikane ndaj Bosnje dhe Hercegovinës është vendimtare”.

“Ajo politikë e re, që në plan të parë vendos interesat ekonomike dhe gjeopolitike të SHBA-së, mendoj se ka ndikuar në masë të madhe në largimin e Schmidtit, i cili nuk ishte partner për një lloj të tillë bashkëpunimi”, thotë Mariq.

Sipas saj, Schmidt nuk është detyruar të japë dorëheqje, por ka ndjerë mungesë mbështetjeje nga Bashkimi Evropian dhe Gjermania.

“Prandaj, u tërhoq vetë, sepse është e qartë që amerikanët në atë pozitë do të preferojnë dikë që i përmbush kërkesat e tyre, e jo dikë që vepron sipas ideve të veta pa konsultime”, thotë Mariq.

Vedran Xhihiq nga Fakulteti i Shkencave Politike në Vjenë vlerëson për Radion Evropa e Lirë se ndryshimet në Shtëpinë e Bardhë, kanë sjellë edhe ndryshime në nivel global dhe se bota ndodhet në një fazë të “pasigurisë gjeopolitike”.

“Këtu është mjaft e qartë se nuk ka më një politikë parimore të SHBA-së ndaj Bosnje dhe Hercegovinës dhe rajonit, por ajo është zëvendësuar me një qasje shumë pragmatike, të bazuar në interesa ekonomike dhe energjetike – pra një lloj transaksionalizmi”, thotë Xhihiq.

Cila është e ardhmja e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë në Bosnje dhe Hercegovinë (OHR)?

Xhihiq vlerëson se e ardhmja e Zyrës së Përfaqësuesit të Lartë në Bosnje dhe Hercegovinë (OHR) varet nga Bashkimi Evropian.

“Sot, Evropa ndodhet në një situatë shumë të vështirë dhe nuk ka shumë hapësirë, vullnet, gatishmëri apo edhe njohuri për t’u marrë seriozisht me Bosnje dhe Hercegovinën, sidomos për shkak të Ukrainës, Lindjes së Mesme dhe problemeve të brendshme”, thotë ai.

Mariq, në anën tjetër, vlerëson se në procesin e integrimeve evropiane do të jetë i pashmangshëm zvogëlimi i rolit të përfaqësuesit të lartë, por nuk pret që kjo të ndodhë në një afat të shkurtër.

Sipas saj, edhe përfaqësuesi i ri i lartë do të punojë më shumë në përputhje me dëshirat e administratës së re amerikane.

Debati në Kombet e Bashkuara

Një ditë pasi OHR-ja konfirmoi dorëheqjen e Schmidtit, raporti i tij për gjendjen në Bosnje dhe Hercegovinë do të prezantohet në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, më 12 maj.

Në raport, ndër të tjera, përfaqësuesi i lartë paralajmëron se bllokadat politike, veçanërisht nga Republika Sërpska, janë duke penguar punën e institucioneve dhe rrugën evropiane të Bosnje dhe Hercegovinës.

Po ashtu, theksohet se nuk ka progres në reformat kyç, ndërsa retorika nacionaliste, kontestimi i integritetit territorial dhe korrupsioni janë duke thelluar më tej ndarjet politike dhe etnike në vend.

Në të njëjtin dokument thuhet se Këshilli i Sigurimit i OKB-së mund të kërkojë një opinion ligjor të Kombeve të Bashkuara për të sqaruar nëse emërimi i Schmidtit si përfaqësues i lartë në vitin 2021 është bërë në përputhje me Marrëveshjen e Dejtonit.

Qëllimi është të sqarohet nëse për emërim nevojitet miratimi i Këshillit të Sigurimit të OKB-së, një vendim unanim i Këshillit për Zbatimin e Paqes (PIC) apo pëlqimi i palëve vendore.

Analisti për Ballkanin Perëndimor në Iniciativën Evropiane për Stabilitet (ESI) me seli në Berlin, Adi Qerimagiq, thotë për Radion Evropa e Lirë se OKB-ja, me gjasë, nuk do ta ndryshojë qëndrimin për emërimin e përfaqësuesit të lartë, pasi sekretari i përgjithshëm i OKB-së tashmë ka deklaruar se kjo çështje është në kompetencë të PIC-së dhe jo të OKB-së.

“Ajo që për mua personalisht do të jetë më interesante, është pozicioni i ShBA-së dhe nëse dhe në çfarë mase ka pasur ndonjë ndryshim, krahasuar me deklaratën më të detajuar që dëgjuam në fund të tetorit të vitit të kaluar, kur përfaqësuesja e ShBA-së tha shumë qartë se ShBA-ja mbetet e përkushtuar ndaj Marrëveshjes së Dejtonit dhe integritetit territorial e sovranitetit të Bosnje dhe Hercegovinës”, thotë Qerimagiq.

Herën e fundit kur Këshilli i Sigurimit i OKB-së diskutoi për Bosnje dhe Hercegovinën, tetorin e kaluar, përfaqësuesja amerikane, Dorothy Shea, deklaroi se ShBA-ja mbetet e përkushtuar ndaj Marrëveshjes së Dejtonit, por se nuk e ndjek më “politikën e ndërtimit të shteteve dhe ndërhyrjes ndërkombëtare”.

Atëkohë, ajo nuk e përmendi OHR-në, por tha se ka ardhur koha për zgjidhje lokale, të cilat duhet të gjenden nga përfaqësuesit e tre popujve konstituivë të Bosnje dhe Hercegovinës.