Fjala e Ismet Sylejmanit është një fjalim politik, historik dhe polemik, i ndërtuar mbi mbrojtjen e një teze kryesore: se përgjegjësia për Masakrën e Tivarit bie mbi strukturat ushtarake dhe politike jugosllave, veçanërisht serbe e malazeze, dhe jo mbi udhëheqjen shqiptare të kohës.
1. Struktura e fjalimit
Fjalimi ndërtohet në katër pjesë kryesore:
Hyrja personale dhe historike, ku autori prezantohet dhe kujton angazhimin e tij në çështjen kombëtare.
Vendosja e Masakrës së Tivarit në kontekstin e krimeve serbe ndaj shqiptarëve, duke e paraqitur si pjesë të një politike të vazhdueshme shtypjeje.
Paraqitja e argumenteve historike, duke u mbështetur kryesisht në dëshmi dhe materiale që ai thotë se i ka marrë nga historiani Hakif Bajrami.
Përfundimi politik dhe kombëtar, ku kërkohet mbrojtja e figurës së Enver Hoxha dhe kundërshtohet interpretimi që e lidh atë me masakrën.
2. Teza qendrore
Thelbi i fjalës është se:
Masakra e Tivarit ishte një krim i organizuar nga udhëheqja jugosllave dhe strukturat ushtarake serbo-malazeze, ndërsa akuzat ndaj Enver Hoxhës janë pjesë e propagandës antishqiptare.
Kjo tezë përsëritet disa herë gjatë fjalimit dhe shërben si boshti kryesor argumentues.
3. Elementet pozitive të fjalimit
a) Theksimi i viktimave shqiptare
Fjalimi rikujton një nga tragjeditë më të dhimbshme të historisë shqiptare në Luftën e Dytë Botërore dhe kërkon që viktimat të mos harrohen.
b) Kërkesa për hulumtime të mëtejshme
Autori kërkon gjetjen e dokumenteve, filmimeve dhe materialeve arkivore që mund të hedhin më shumë dritë mbi ngjarjen.
c) Qëndrimi kundër mohimit të krimeve
Ai kundërshton relativizimin ose fshehjen e përgjegjësive për masakrën dhe kërkon identifikimin e autorëve.
4. Pikat e debatueshme
Nga këndvështrimi akademik, disa pohime kërkojnë verifikim të mëtejshëm dokumentar:
Numri i saktë i viktimave vazhdon të jetë objekt diskutimi mes historianëve.
Pretendimi për marrëveshjen e Vis-it mes Titos dhe delegacionit shqiptar është debatues dhe nuk pranohet njësoj nga të gjithë studiuesit.
Pohimi për dënimin e 11 personave në Titograd dhe amnistimin e tyre nga Tito kërkon dokumentacion arkivor të publikuar.
Pretendimi për ekzistencën e një filmi anglo-amerikan të 1 prillit 1945 mbetet një çështje që kërkon prova konkrete.
Për këtë arsye, historografia kërkon që këto pohime të mbështeten me dokumente arkivore, procesverbale gjyqësore dhe burime të verifikueshme.
5. Gjuha dhe stili
Fjalimi është i ngarkuar emocionalisht dhe përdor shpesh:
gjuhë patriotike;
tone akuzuese;
figura retorike;
kundërvënie të forta politike.
Shprehje si “propaganda e gjakut të zi”, “tradhtar shqiptar”, “gjakpirësat jugosllavë” i japin fjalimit forcë emocionale, por në një analizë akademike konsiderohen formulime polemike më shumë sesa argumente historike.
6. Mesazhi përfundimtar
Mesazhi kryesor i Ismet Sylejmanit është se:
Masakra e Tivarit duhet të kujtohet si një krim i rëndë kundër shqiptarëve.
Përgjegjësia historike duhet kërkuar te strukturat jugosllave që e organizuan atë.
Historia duhet të mbështetet mbi dokumente dhe jo mbi interpretime politike.
Kujtesa për mijëra shqiptarët e vrarë duhet të mbetet pjesë e ndërgjegjes kombëtare.
Në tërësi, fjala e Ismet Sylejmanit është një fjalim me karakter të fortë kombëtar dhe përkujtimor, që synon të mbrojë një interpretim të caktuar historik të Masakrës së Tivarit dhe të nxisë debat mbi përgjegjësitë e saj historike.

Fran Ndue Lasakaj
Lezhë, 30.05 2026