Prof. dr. Sabile Keçmezi-Basha

Sipas përmbajtjes së dokumentacionit gjyqësor, veprimtaria e anëtarëve të organizatës nuk kufizohej vetëm në njohjen pasive me materialet ideologjike dhe propagandistike që qarkullonin në kuadër të saj, por përfshinte një angazhim më të gjerë dhe më të strukturuar në procesin e sigurimit, studimit, shpërndarjes dhe qarkullimit të këtyre materialeve. Në interpretimin e organeve të ndjekjes penale, të gjithë të akuzuarit kishin detyrimin organizativ që jo vetëm të lexonin literaturën dhe materialet që konsideroheshin si propagandë kundër rendit kushtetues jugosllav, por edhe të kontribuonin aktivisht në sigurimin e burimeve të reja informative dhe në shpërndarjen e tyre tek anëtarët e tjerë dhe rrjetet mbështetëse të organizatës.

Sipas aktakuzës, anëtarët e organizatës kishin për detyrë të tregonin interesim të vazhdueshëm për gjetjen dhe furnizimin me materiale të tilla, të cilat përfshinin dokumente programore, broshura, revista, trakte, letra informative dhe forma të tjera të literaturës politike që qarkullonin në mënyrë ilegale. Këto materiale, pasi siguroheshin dhe studioheshin nga anëtarët, shpërndaheshin më tej në hallkat e organizatës dhe tek personat që konsideroheshin të afërt me orientimet e saj politike. Kështu, sipas organeve hetimore, procesi i leximit të literaturës shoqërohej me një detyrim të pashkruar për përhapjen e mëtejshme të saj dhe për zgjerimin e ndikimit ideologjik të organizatës.
Në aspektin organizativ, kjo praktikë paraqitet si pjesë e një mekanizmi të mirëstrukturuar të komunikimit të brendshëm dhe të formimit politik të anëtarëve. Literatura dhe materialet propagandistike shërbenin si instrumente për transmetimin e qëndrimeve politike, për forcimin e bindjeve ideologjike dhe për ruajtjen e kohezionit organizativ. Përmes leximit dhe shpërndarjes së tyre, organizata synonte të krijonte një bazë të përbashkët ideore dhe të siguronte një nivel të caktuar të disiplinës politike ndërmjet anëtarëve të saj.

Sipas të dhënave të paraqitura në mbrojtjen e Ismajl Haradinajt dhe të vlerësuara nga organet e procedurës gjyqësore, konsiderohej e provuar se ai kishte ndërmarrë hapa konkretë për zgjerimin dhe intensifikimin e veprimtarisë së organizatës ilegale, duke vendosur lidhje të drejtpërdrejta me veprimtarë shqiptarë që vepronin në mërgatë. Në këtë kuadër, sipas aktakuzës, një rol të rëndësishëm kishte luajtur Nazmi Selmanaj, i cili shërbente si ndërmjetës në komunikimin ndërmjet Ismajl Haradinajt dhe Jusuf Gërvallës, veprimtar i njohur politik shqiptar që në atë kohë vepronte në Republikën Federale të Gjermanisë.

Nga materialet e procedurës rezulton se përmes këtij kanali komunikimi Ismajl Haradinaj kishte krijuar kontakte të vazhdueshme me Jusuf Gërvallën, me qëllim sigurimin e mbështetjes politike, organizative dhe ideologjike për aktivitetin e organizatës në Kosovë. Sipas interpretimit të organeve të ndjekjes penale, këto kontakte nuk kishin karakter thjesht informues, por ishin të orientuara drejt koordinimit të veprimtarisë dhe sigurimit të udhëzimeve konkrete për funksionimin e mëtejshëm të organizatës.

Nëpërmjet Nazmi Selmanajt, Ismajl Haradinaj ishte furnizuar me dokumente të ndryshme që konsideroheshin me rëndësi themelore për funksionimin e organizatës. Ndër to përmenden veçanërisht “Statuti dhe Programi i Lëvizjes Nacionalçlirimtare të Kosovës”, dokumente që përbënin bazën ideologjike dhe organizative të veprimtarisë së saj. Përveç këtyre materialeve programore, ai kishte siguruar edhe fletushka ilegale, materiale propagandistike dhe dokumente të tjera informative që qarkullonin në rrjetet e veprimtarëve shqiptarë në mërgim.
Sipas dokumentacionit gjyqësor, rëndësi të veçantë kishin edhe udhëzimet dhe porositë verbale që transmetoheshin nga Jusuf Gërvalla përmes Nazmi Selmanajt. Këto udhëzime, sipas aktakuzës, kishin të bënin me organizimin e brendshëm të grupit, zgjerimin e rrjetit të anëtarësisë, mënyrat e komunikimit konspirativ dhe orientimet që duhej të ndiqeshin në veprimtarinë e ardhshme të organizatës. Në këtë kontekst, formimi i “Komitetit të Vendit” paraqitej nga autoritetet si një proces i lidhur ngushtë me këto kontakte dhe me ndikimin organizativ që vinte nga qendrat e veprimit politik shqiptar në mërgim.

Një element tjetër që konsiderohej i rëndësishëm në procedurën gjyqësore lidhej me qëndrimin e Ismajl Haradinajt në Republikën Federale të Gjermanisë gjatë verës së vitit 1980. Sipas deklarimeve të vetë Ismajl Haradinajt dhe të Nazmi Selmanajt, ai kishte udhëtuar në Gjermani dhe kishte qëndruar për një periudhë kohe në ambientet ku vepronte Jusuf Gërvalla. Gjatë kësaj vizite, sipas materialeve të procedurës, ai ishte njohur nga afër me aktivitetin politik të Jusuf Gërvallës dhe të Ibrahim Kelmendit, të cilët konsideroheshin ndër figurat kryesore të veprimtarisë politike shqiptare në diasporë.

Sipas dokumenteve të kohës, gjatë këtyre kontakteve Ismajl Haradinaj kishte zhvilluar biseda të shumta me veprimtarët në fjalë, në të cilat ishin trajtuar çështje që lidhnin me organizimin e lëvizjes, metodat e veprimit dhe perspektivat e zhvillimit të aktivitetit politik. Autoritetet shtetërore pretendonin se gjatë këtyre takimeve ai kishte marrë këshilla dhe orientime të detajuara lidhur me mënyrën e organizimit të veprimtarisë ilegale në Kosovë.

Në veçanti, sipas aktakuzës, diskutimet kishin përfshirë çështje që lidhnin me sigurimin dhe shpërndarjen e materialeve propagandistike, me krijimin dhe zgjerimin e rrjeteve organizative, me ndarjen e detyrave ndërmjet anëtarëve, si dhe me mënyrat e ruajtjes së konspiracionit organizativ. Po ashtu, thuhej se gjatë këtyre kontakteve ishin trajtuar edhe forma të ndryshme të veprimit praktik, duke përfshirë organizimin e aktiviteteve konkrete në terren dhe koordinimin e tyre me rrjetet që vepronin jashtë Kosovës.

Nga këndvështrimi historik, këto dëshmi pasqyrojnë përpjekjet e organizatave ilegale shqiptare për të krijuar dhe ruajtur lidhje të qëndrueshme me qendrat e veprimit politik në diasporë. Kontaktet me veprimtarët shqiptarë në Evropën Perëndimore shërbenin si një burim i rëndësishëm i mbështetjes ideologjike, organizative dhe propagandistike për grupet që vepronin në Kosovë. Dokumentet gjyqësore të periudhës i interpretonin këto lidhje si elemente të një veprimtarie të organizuar kundër rendit kushtetues të Jugosllavisë, ndërsa në analizën historike ato përfaqësojnë një aspekt të rëndësishëm të bashkëveprimit ndërmjet lëvizjes ilegale në Kosovë dhe rrjeteve politike shqiptare në mërgatë gjatë fundviteve të shtatëdhjeta dhe fillimit të viteve tetëdhjeta. Në këtë kuptim, rasti i Ismajl Haradinajt ilustron rolin që kishin kontaktet transnacionale në formësimin e strukturave organizative, në qarkullimin e ideve politike dhe në koordinimin e veprimtarisë së lëvizjes ilegale shqiptare në atë periudhë historike.

Sipas të dhënave të përfshira në materialet e procesit gjyqësor, veçanërisht në deklarimet dhe mbrojtjen e Nimon Mustafajt, konsiderohej e provuar se ai kishte ndërmarrë veprime konkrete për zgjerimin e rrjetit të organizatës ilegale përmes përfshirjes së individëve të rinj në veprimtarinë e saj. Në këtë kuadër, dokumentacioni evidenton përpjekjen e tij për të angazhuar Hafiz Idrizin, i cili në atë periudhë ushtronte detyrën e imamit në një prej xhamive të qytetit të Gjakovës. Kjo përpjekje interpretohej nga organet e ndjekjes penale si pjesë e strategjisë së organizatës për të zgjeruar bazën e saj të mbështetjes dhe për të krijuar lidhje me persona që gëzonin autoritet dhe ndikim në komunitetin lokal.

Sipas materialeve hetimore, Nimon Mustafaj kishte zhvilluar kontakte dhe komunikime me Hafiz Idrizin me synimin që ta afronte atë me orientimet dhe objektivat e organizatës. Përzgjedhja e një figure fetare për një angazhim të tillë nuk konsiderohej rastësore, pasi personat që ushtronin funksione fetare shpesh kishin ndikim të konsiderueshëm në rrethin shoqëror ku vepronin dhe mund të luanin rol në formimin e opinioneve dhe qëndrimeve të komunitetit. Megjithatë, sipas deklarimeve të vetë Nimon Mustafajt dhe konstatimeve të organeve hetimore, kjo përpjekje nuk dha rezultatet e synuara. Hafiz Idrizi nuk pranoi të përfshihej në aktivitetet e organizatës dhe nuk u bë pjesë e rrjetit të saj organizativ, duke bërë që tentativa për rekrutim të mbetej e parealizuar.

Ky element i procedurës gjyqësore ka rëndësi të veçantë, ngase nga ky aspekt, dokumentacioni gjyqësor trajton në mënyrë të veçantë edhe çështjen e formimit dhe funksionimit të të ashtuquajturit “Komitet i Vendit”, i cili paraqitej si struktura kryesore drejtuese e organizatës në territorin ku ajo vepronte. Sipas materialeve të procedurës, rrethanat që lidhen me konstituimin e këtij organi, mënyrën e organizimit të tij, mbledhjet e zhvilluara dhe aktivitetet konkrete të anëtarëve të tij janë konsideruar të vërtetuara kryesisht në bazë të deklarimeve të vetë të akuzuarve.

Në këtë drejtim, një rol të rëndësishëm në ndërtimin e bazës faktike të çështjes kanë luajtur deklaratat e Ismajl Haradinajt, Hasan Ukëhaxhajt, Avdullah Hasanmetajt, Jashar Salihut dhe Shkurte-Drita Kuqit. Sipas vlerësimit të gjykatës, mbrojtjet e tyre kanë ofruar të dhëna të rëndësishme lidhur me mënyrën e krijimit të komitetit, përbërjen e tij, detyrat e anëtarëve dhe aktivitetet që zhvilloheshin në kuadër të organizatës.

Nga këto deklarime rezultonte se “Komiteti i Vendit” funksiononte si organ koordinues dhe drejtues, në të cilin diskutoheshin çështje që lidhnin me organizimin e brendshëm, zgjerimin e rrjetit të anëtarësisë, shpërndarjen e materialeve programore dhe propagandistike, si dhe me përcaktimin e detyrave konkrete për secilin anëtar. Mbledhjet e komitetit paraqiteshin si forumi kryesor ku merreshin vendime organizative dhe ku analizoheshin aktivitetet e kryera dhe planet për veprimtarinë e ardhshme.

Po ashtu, nëpërmjet deklarimeve të të akuzuarve u konsiderua e provuar edhe pjesëmarrja aktive e anëtarëve në aktivitete të ndryshme organizative, përfshirë krijimin e hallkave të reja të veprimit, mbajtjen e kontakteve me individë të tjerë, shpërndarjen e materialeve politike dhe zbatimin e detyrave që rridhnin nga programi dhe statuti i organizatës. Këto dëshmi u përdorën nga organet gjyqësore për të ndërtuar një pasqyrë të përgjithshme të strukturës dhe funksionimit të organizatës, si dhe për të përcaktuar rolin e secilit të akuzuar në kuadër të saj.
Ky segment i dokumentacionit tregon se proceset gjyqësore kundër organizatave ilegale shqiptare mbështeteshin në masë të madhe në deklarimet e pjesëmarrësve dhe në rindërtimin e marrëdhënieve organizative përmes dëshmive të tyre. Këto materiale përbëjnë sot një burim të rëndësishëm për studimin e strukturës së lëvizjeve ilegale shqiptare, mënyrës së organizimit të tyre dhe mekanizmave përmes të cilëve ato synonin të zgjeronin ndikimin dhe të ruanin funksionalitetin e tyre në kushtet e një sistemi politik që i konsideronte si veprimtari të kundërligjshme dhe kundër rendit ekzistues.

Sipas materialeve të përfshira në dosjen gjyqësore, një nga elementet që autoritetet e kohës e konsideronin si dëshmi të rëndësishme për ekzistencën e lidhjeve organizative ndërmjet strukturave ilegale në Kosovë dhe veprimtarëve shqiptarë në mërgatë ishte korrespondenca e zhvilluar ndërmjet Jusuf Gërvallës dhe Ismajl Haradinajt. Në këtë kontekst, një rëndësi të veçantë i është kushtuar një letre që, sipas dokumentacionit të procedurës, Jusuf Gërvalla ia kishte dërguar Ismajl Haradinajt, duke përdorur pseudonimin konspirativ “Merturi” (në disa dokumente të kohës i evidentuar edhe në forma të tjera të ngjashme). Autoritetet hetimore dhe gjyqësore e trajtonin këtë letër si një provë materiale që dëshmonte ekzistencën e komunikimit të drejtpërdrejtë ndërmjet tyre dhe, rrjedhimisht, si një tregues të bashkëpunimit dhe koordinimit të aktiviteteve ndërmjet organizatës që vepronte në Kosovë dhe rrjeteve të veprimtarëve politikë shqiptarë në diasporë.
Nga këndvështrimi i organeve të ndjekjes penale, përmbajtja, mënyra e komunikimit dhe identifikimi përmes pseudonimeve përforconin bindjen se kontaktet nuk kishin karakter të rastësishëm apo personal, por ishin pjesë e një forme të organizuar komunikimi që synonte ruajtjen e lidhjeve ndërmjet veprimtarëve që vepronin në mjedise të ndryshme gjeografike. Në këtë mënyrë, letra interpretohej si dëshmi e ekzistencës së një rrjeti komunikimi që tejkalonte kufijtë e Kosovës dhe që shtrihej deri te veprimtarët shqiptarë të vendosur në Evropën Perëndimore.

Përveç korrespondencës, një burim tjetër i rëndësishëm provues për organet hetimore ishin evidencat financiare të organizatës, të cilat sipas dokumentacionit mbaheshin nga Avdullah Hasanmetaj. Këto evidenca përmbanin të dhëna mbi pagesat e anëtarësisë që kryheshin nga pjesëtarët e organizatës dhe paraqisnin një element të rëndësishëm të administrimit të brendshëm të saj. Sipas interpretimit të autoriteteve, ekzistenca e këtyre shënimeve dëshmonte jo vetëm funksionimin e një sistemi të organizuar financiar, por edhe shkallën e disiplinës dhe strukturimit të organizatës.

Nëpërmjet analizës së këtyre listave, organet hetimore pretendonin se kishin arritur të identifikonin një numër të konsiderueshëm pjesëmarrësish në aktivitetet e organizatës. Evidencat e pagesave konsideroheshin si dëshmi që lidhnin individë të caktuar me organizatën dhe me aktivitetet e saj, duke shërbyer si bazë për verifikimin e rolit dhe përfshirjes së tyre në strukturat e grupit. Në këtë aspekt, listat financiare nuk trajtoheshin vetëm si dokumente kontabël, por si materiale që mundësonin rindërtimin e rrjetit organizativ dhe të marrëdhënieve ndërmjet anëtarëve.

Një rëndësi të veçantë në këto dokumente kishte përdorimi i pseudonimeve. Sipas materialeve gjyqësore, në evidencat e mbajtura nga Avdullah Hasanmetaj anëtarët identifikoheshin shpesh përmes emrave konspirativë dhe jo me identitetin e tyre të vërtetë. Kjo praktikë konsiderohej karakteristikë e organizatave ilegale dhe kishte për qëllim ruajtjen e fshehtësisë organizative, mbrojtjen e identitetit të pjesëmarrësve dhe zvogëlimin e rrezikut nga zbulimi i rrjetit nga organet e sigurisë. Për autoritetet hetimore, pikërisht këto pseudonime përbënin një element të rëndësishëm e të frikshëm për të kuptuar strukturën e organizatës dhe për të identifikuar lidhjet ndërmjet anëtarëve të saj.

Dokumente e tilla – si korrespondenca private, evidencat financiare dhe listat e anëtarësisë – përbëjnë burime me vlerë të veçantë për studimin e mënyrës së organizimit të lëvizjeve ilegale shqiptare gjatë fundviteve të shtatëdhjeta dhe fillimit të viteve tetëdhjeta. Ato dëshmojnë ekzistencën e një sistemi të organizuar komunikimi, të një strukture të brendshme administrative dhe të mekanizmave përmes të cilëve sigurohej funksionimi i organizatës në kushtet e veprimit ilegal.

Në këtë kuptim, letra e Jusuf Gërvallës dhe evidencat e mbajtura nga Avdullah Hasanmetaj u konsideruan si prova që vërtetonin ekzistencën e lidhjeve organizative, pjesëmarrjen e individëve të ndryshëm në aktivitetet e grupit dhe përdorimin e metodave konspirative për ruajtjen e fshehtësisë së veprimtarisë. Ndërsa në interpretimin zyrtar të kohës këto elemente paraqiteshin si dëshmi të një aktiviteti të organizuar kundër rendit shtetëror, në studimet historike ato shërbejnë si burime të rëndësishme për të kuptuar strukturën, funksionimin dhe kulturën organizative të lëvizjes ilegale shqiptare në Kosovë gjatë kësaj periudhe.

Sa i përket natyrës ideologjike, politike dhe organizative të organizatës ilegale, si dhe strukturës së saj drejtuese të njohur si “Komiteti i Vendit”, organet hetimore dhe gjyqësore konsideronin se karakteri dhe objektivat e saj ishin të përcaktuara qartë në dokumentet themelore programore të organizatës, veçanërisht në Statutin dhe Programin e saj politik. Sipas interpretimit zyrtar të autoriteteve jugosllave, këto dokumente përmbanin elemente që e përkufizonin organizatën si një strukturë me orientim nacionalist, irredentist dhe kundër rendit kushtetues ekzistues, për shkak se synimet e saj politike tejkalonin kornizat juridike dhe territoriale të Federatës Socialiste të Jugosllavisë.
Në analizën e bërë nga organet e ndjekjes penale, theksohej se qëllimi themelor i organizatës ishte i lidhur me konceptin e vetëvendosjes kombëtare të shqiptarëve në Jugosllavi dhe me ndryshimin e statusit politik e territorial të Kosovës dhe të viseve të tjera të banuara me shqiptarë. Në këtë kontekst, dokumentet programore të organizatës interpretoheshin si dëshmi se synimi kryesor i saj ishte shkëputja e Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës dhe e zonave të tjera me shumicë shqiptare nga përbërja e Federatës Jugosllave dhe bashkimi i tyre me Republikën Popullore Socialiste të Shqipërisë.

Sipas dispozitave të cituara nga Statuti, organizata e definonte misionin e saj politik si një proces të “çlirimit shoqëror dhe kombëtar” të Kosovës dhe të viseve të tjera shqiptare në Jugosllavi, duke e lidhur këtë proces me bashkimin e tyre me shtetin shqiptar. Në dokumentet programore kjo paraqitej si objektivi kryesor dhe përfundimtar i organizatës. Për këtë arsye, organet shtetërore jugosllave e interpretonin këtë platformë si një formë të irredentizmit politik, pasi ajo synonte ndryshimin e kufijve ekzistues shtetërorë dhe krijimin e një njësie të përbashkët kombëtare shqiptare jashtë kornizës kushtetuese të federatës.

Po ashtu, në Statut organizata e përkufizonte veten si një forcë pararojë në luftën për realizimin e këtyre objektivave. Në këtë mënyrë, ajo i atribuonte vetes një rol politik dhe ideologjik në organizimin e veprimtarisë që synonte transformimin e statusit politik të shqiptarëve në Jugosllavi dhe realizimin e bashkimit kombëtar. Pikërisht ky aspekt u përdor nga organet e ndjekjes si argument për të vlerësuar se organizata kishte karakter të qartë politik dhe se aktiviteti i saj nuk kufizohej në diskutime teorike apo kulturore, por synonte realizimin e qëllimeve konkrete politike.

Përveç përcaktimit të objektivave strategjike, Statuti përmbante edhe dispozita që rregullonin mënyrën e organizimit të brendshëm të organizatës. Në të përcaktoheshin kushtet e anëtarësimit, detyrimet e anëtarëve, format e organizimit të hallkave të veprimit, mënyrat e komunikimit dhe mekanizmat për realizimin e objektivave programore. Këto dispozita, sipas interpretimit të organeve hetimore, dëshmonin ekzistencën e një strukture të organizuar me rregulla të përcaktuara dhe me një sistem të brendshëm disipline.
Një element tjetër i rëndësishëm që evidentohej në Statut ishte aspekti financiar i organizatës. Dokumenti parashihte forma të mbledhjes së mjeteve materiale, pagesën e anëtarësisë dhe administrimin e fondeve të nevojshme për funksionimin e organizatës. Sipas autoriteteve, këto dispozita tregonin se organizata kishte krijuar mekanizma të qëndrueshëm për sigurimin e burimeve financiare dhe për mbështetjen e aktiviteteve të saj organizative dhe propagandistike.

Në të njëjtën kohë, edhe Programi politik i organizatës konsiderohej nga organet shtetërore si dokument që pasqyronte orientimin ideologjik dhe objektivat afatgjata të saj. Sipas vlerësimit të autoriteteve jugosllave, ky program kishte përmbajtje nacionaliste dhe irredentiste, pasi promovonte idenë e bashkimit të të gjitha territoreve të banuara me shqiptarë në një tërësi të vetme politike. Për më tepër, programi interpretohej sipas organeve hetuese si kundërvënie ndaj konceptit të bashkëjetesës dhe unitetit të popujve dhe kombësive në kuadër të Federatës Jugosllave.

Nga perspektiva e autoriteteve jugosllave, fakti që programi synonte ndryshime territoriale dhe politike në dëm të integritetit të federatës mjaftonte për ta karakterizuar organizatën si kundërrevolucionare. Në diskursin juridik dhe politik të kohës, termi “kundërrevolucionar” përdorej për të përshkruar organizatat dhe lëvizjet që konsideroheshin se synonin përmbysjen ose ndryshimin e rendit kushtetues socialist dhe të strukturës federative të shtetit.

Nga një këndvështrim historik dhe shkencor, këto dokumente programore paraqesin burime me vlerë të veçantë për studimin e ideologjisë dhe objektivave politike të lëvizjeve ilegale shqiptare në Kosovë gjatë fundviteve të shtatëdhjeta dhe fillimit të viteve tetëdhjeta. Ato dëshmojnë ekzistencën e një platforme politike që mbështetej në konceptin e vetëvendosjes kombëtare dhe të bashkimit kombëtar shqiptar, ndërsa njëkohësisht tregojnë mënyrën se si autoritetet jugosllave i interpretonin këto kërkesa si kërcënim ndaj integritetit territorial dhe rendit kushtetues të federatës. Për këtë arsye, Statuti dhe Programi i organizatës u shndërruan në elemente qendrore të argumentimit juridik dhe politik në proceset gjyqësore të zhvilluara kundër pjesëtarëve të lëvizjes ilegale shqiptare në Kosovë.

Sipas dokumentacionit të përfshirë në procedurën hetimore dhe gjyqësore, një pjesë e rëndësishme e bazës provuese mbi të cilën autoritetet mbështetën konkluzionet e tyre për veprimtarinë e organizatës ilegale përbëhej nga procesverbalet e hartuara gjatë kontrolleve të banesave të disa prej të akuzuarve. Në veçanti, rëndësi të veçantë iu kushtua kontrolleve të realizuara në shtëpitë e Ismajl Haradinajt dhe Avdullah Hasanmetajt, ku organet e sigurisë pretendonin se kishin zbuluar materiale dhe dokumente që lidhnin drejtpërdrejt me aktivitetin organizativ dhe propagandistik të grupit.

Procesverbalet e përpiluara gjatë këtyre veprimeve hetimore përmbanin të dhëna të hollësishme mbi materialet e gjetura, mënyrën e sekuestrimit të tyre dhe rrethanat në të cilat ato ishin identifikuar. Sipas interpretimit të organeve të ndjekjes penale, këto materiale përbënin prova të rëndësishme që dëshmonin jo vetëm posedimin e literaturës së konsideruar të ndaluar, por edhe ekzistencën e një procesi të organizuar furnizimi me dokumente dhe mjete të nevojshme për zhvillimin e veprimtarisë së organizatës.

Materialet e sekuestruara, të cilat në dokumentacionin zyrtar cilësoheshin si materiale me përmbajtje armiqësore, përfshinin dokumente programore, literaturë politike, fletushka, shënime të ndryshme dhe materiale të tjera që, sipas autoriteteve, ishin të lidhura me orientimet ideologjike dhe objektivat politike të organizatës. Prania e tyre në banesat e Ismajl Haradinajt dhe Avdullah Hasanmetajt u konsiderua nga organet hetimore si tregues i drejtpërdrejtë i përfshirjes së tyre në aktivitetet e organizatës dhe i rolit që ata luanin në ruajtjen, shpërndarjen dhe qarkullimin e kësaj literature.

Në analizën e bërë nga autoritetet e hetuesisë, fakti që këto materiale gjendeshin në posedim të të akuzuarve interpretohej si dëshmi e ekzistencës së kanaleve të organizuara të furnizimit me literaturë politike dhe dokumente programore. Sipas këtij interpretimi, sigurimi i materialeve të tilla nuk shihej si një veprim i izoluar individual, por si pjesë e një procesi më të gjerë organizativ që kishte për qëllim mbështetjen e veprimtarisë së organizatës dhe realizimin e objektivave të saj politike.

Autoritetet gjyqësore argumentonin se literatura e sekuestruar shërbente si instrument ideologjik dhe organizativ për anëtarët e grupit. Përmes saj, sipas aktakuzës, transmetoheshin orientimet politike, përforcoheshin bindjet ideologjike të anëtarëve dhe sigurohej njohja me dokumentet themelore të organizatës, veçanërisht me Statutin dhe Programin e saj. Në këtë mënyrë, materialet e gjetura konsideroheshin si mjete që kontribuonin në zbatimin praktik të objektivave të përcaktuara në dokumentet programore të organizatës.

Nga këndvështrimi i procedurës gjyqësore, procesverbalet e kontrolleve dhe materialet e sekuestruara përdoreshin si prova materiale për të vërtetuar se të akuzuarit kishin pasur qasje në literaturën e organizatës, se ishin furnizuar me të në mënyrë të vazhdueshme dhe se kishin luajtur rol në ruajtjen dhe shpërndarjen e saj. Kjo rrethanë konsiderohej e rëndësishme për të argumentuar ekzistencën e lidhjeve ndërmjet anëtarëve të organizatës dhe për të dëshmuar funksionimin e mekanizmave të saj të brendshëm.

Këto dokumente dëshmojnë edhe rëndësinë që organizatat ilegale shqiptare i kushtonin qarkullimit të literaturës politike si mjet për formimin ideologjik, komunikimin e brendshëm dhe ruajtjen e identitetit organizativ. Në të njëjtën kohë, ato tregojnë mënyrën se si organet e sigurisë dhe institucionet gjyqësore të Jugosllavisë i interpretonin dokumentet, broshurat dhe materialet e tjera të shkruara si elemente provuese të aktivitetit politik ilegal. Për këtë arsye, procesverbalet e kontrolleve të banesave dhe materialet e sekuestruara zënë një vend të rëndësishëm në dokumentacionin e proceseve gjyqësore të zhvilluara kundër veprimtarëve atdhetar të lëvizjes ilegale shqiptare gjatë fillimit të viteve tetëdhjeta, duke ofruar një pasqyrë të qartë mbi marrëdhënien ndërmjet aktivitetit organizativ, literaturës politike dhe mekanizmave të represionit shtetëror.

Sipas vlerësimit të bërë nga organet gjyqësore, pretendimet e paraqitura në mbrojtjet e të akuzuarve lidhur me motivet dhe arsyet që, sipas tyre, kishin ndikuar në përfshirjen e tyre në veprimtarinë e organizatës ilegale, nuk u konsideruan të qëndrueshme dhe nuk u pranuan si argumente bindëse për përjashtimin apo zvogëlimin e përgjegjësisë së tyre penale.

Sipas arsyetimit të vendimit, këto pretendime nuk përputheshin me gjendjen faktike të konstatuar gjatë procedurës hetimore dhe gjyqësore. Gjykata vlerësoi se deklarime të tilla kishin karakter mbrojtës dhe ishin të orientuara kryesisht drejt zbutjes së pasojave juridiko-penale që mund të rridhnin nga pjesëmarrja e tyre në organizatë. Në këtë kuptim, ato u interpretuan si përpjekje për të relativizuar shkallën e përfshirjes dhe përgjegjësisë së secilit të akuzuar në aktivitetet e organizatës, më shumë sesa si pasqyrim i saktë i rrethanave reale në të cilat ishte zhvilluar veprimtaria e tyre.

Gjykata argumentoi se një qëndrim i tillë ishte i papajtueshëm me provat e administruara gjatë procesit. Sipas konstatimeve të saj, ishte vërtetuar në mënyrë të qartë se të gjithë personat që ishin përfshirë në organizatë, e veçanërisht anëtarët e “Komitetit të Vendit”, kishin qenë të njohur paraprakisht me dokumentet themelore të organizatës, përkatësisht me Statutin dhe Programin e saj. Para pranimit në organizatë, secili prej tyre kishte pasur mundësi të njihte përmbajtjen e këtyre dokumenteve, objektivat politike që ato parashtronin, si dhe mënyrat e veprimit të organizatës.

Në këtë kontekst, gjykata theksoi se anëtarësimi në organizatë nuk kishte qenë rezultat i rastësisë apo i mungesës së informacionit. Përkundrazi, sipas interpretimit të saj, pranimi në organizatë ishte bërë vetëm pasi individët e interesuar kishin lexuar ose ishin informuar për Statutin dhe Programin dhe më pas kishin shprehur pëlqimin për t’u bërë pjesë e saj. Sipas materialeve të procedurës, nuk rezultonte që ndonjëri prej të akuzuarve të kishte paraqitur kundërshtime, rezerva apo mospajtime lidhur me përmbajtjen e dokumenteve programore para se të pranonte anëtarësimin.

Një element tjetër që gjykata e konsideroi me rëndësi në vlerësimin e këtyre pretendimeve ishte niveli arsimor i të akuzuarve. Në arsyetimin e saj theksohej se shumica dërrmuese e të pandehurve zotëronin formim të lartë arsimor dhe profesional. Sipas të dhënave të paraqitura në vendim, nëntë prej tyre ishin të angazhuar në sektorin e arsimit dhe posedonin kualifikime të larta profesionale, ndërsa dy të tjerë ishin studentë në institucione të arsimit të lartë. Ky nivel arsimor, sipas gjykatës, përjashtonte mundësinë që ata të mos kishin qenë në gjendje të kuptonin përmbajtjen e dokumenteve programore ose domethënien politike të objektivave të organizatës.

Për këtë arsye, gjykata arriti në përfundimin se të akuzuarit jo vetëm që kishin kuptuar përmbajtjen e Statutit dhe Programit, por edhe kishin qenë të vetëdijshëm për qëllimet dhe orientimet politike që ato përmbanin. Sipas këtij interpretimi, fakti që ata kishin pranuar të bëheshin anëtarë të organizatës dhe kishin marrë pjesë në aktivitetet e saj konsiderohej si dëshmi e pajtimit të tyre me objektivat e përcaktuara në dokumentet themelore të organizatës.

Në analizën juridike të gjykatës, anëtarësimi nuk shihej thjesht si një akt formal, por si shprehje e vullnetit të lirë dhe e gatishmërisë për të kontribuar në realizimin e qëllimeve të organizatës. Për këtë arsye, vetë pranimi në organizatë interpretohej si tregues i mbështetjes së programit dhe i pajtimit me synimet që ai përmbante. Në këtë logjikë, pjesëmarrja në strukturat organizative, marrja e detyrave konkrete, përdorimi i pseudonimeve, shpërndarja e materialeve dhe aktivitetet e tjera të evidentuara gjatë procedurës konsideroheshin si manifestime praktike të këtij angazhimi.

Ky arsyetim pasqyronte mënyrën se si organet gjyqësore jugosllave e konceptonin përgjegjësinë individuale në rastet e veprimtarisë politike ilegale. Në praktikën gjyqësore të asaj kohe, njohja paraprake me dokumentet programore të një organizate dhe pranimi vullnetar në radhët e saj konsideroheshin elemente të mjaftueshme për të dëshmuar vetëdijen politike dhe pajtimin me objektivat e organizatës. Për këtë arsye, pretendimet e disa nga të akuzuarit se nuk i kishin kuptuar plotësisht qëllimet e organizatës ose se nuk ishin pajtuar me to, u vlerësuan nga gjykata si të pabazuara dhe të papajtueshme me provat e administruara gjatë procesit, duke mos u marrë parasysh si argumente që mund të ndikonin në vlerësimin e përgjegjësisë së tyre penale.

Duke u mbështetur në tërësinë e rrethanave të konstatuara gjatë procedurës hetimore dhe gjyqësore, gjykata ndërtoi vlerësimin e saj juridik mbi natyrën, strukturën dhe objektivat e organizatës ilegale në fjalë, si dhe mbi rolin dhe veprimtarinë e secilit prej të akuzuarve brenda saj. Në arsyetimin e vendimit theksohej se organizata kishte një strukturë të organizuar, me hierarki të brendshme, me dokumente programore dhe statutore të përcaktuara qartë, me mekanizma të anëtarësimit, financimit dhe komunikimit konspirativ, gjë që, sipas gjykatës, dëshmonte për ekzistencën e një veprimtarie të planifikuar dhe të koordinuar.

Në këtë kontekst, gjykata i kushtoi rëndësi të veçantë përmbajtjes së Statutit dhe Programit të organizatës, të cilat, sipas interpretimit zyrtar të kohës, pasqyronin një platformë politike me karakter nacionalist, irredentist dhe kundër rendit kushtetues të Federatës Socialiste të Jugosllavisë. Sipas këtij interpretimi, synimi kryesor i organizatës ishte ndryshimi i statusit politik dhe territorial të Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës dhe i viseve të tjera të banuara me shqiptarë në Jugosllavi, përmes shkëputjes së tyre nga federata dhe bashkimit me Republikën Popullore Socialiste të Shqipërisë. Kjo platformë, sipas gjykatës, paraqiste një kundërshtim të drejtpërdrejtë ndaj parimeve kushtetuese mbi të cilat ishte ndërtuar sistemi federativ jugosllav.

Në arsyetimin e saj, gjykata e lidhi veprimtarinë e organizatës edhe me kontekstin më të gjerë politik të vitit 1981. Veçanërisht u theksua fakti se gjatë muajve mars, prill dhe maj të atij viti në Kosovë kishin shpërthyer demonstrata masive, të cilat autoritetet jugosllave i cilësonin si demonstrata armiqësore dhe kundërrevolucionare edhe pse ishin paqësore dhe për vetëvendosje të popullit shqiptar. Në interpretimin zyrtar të kohës, këto ngjarje nuk shiheshin si protesta spontane ose si shprehje e pakënaqësive sociale dhe politike, por si pjesë e një veprimtarie të organizuar nga ajo që pushteti e quante “armiku i brendshëm dhe i jashtëm”, i frymëzuar nga nacionalizmi dhe irredentizmi shqiptar.

Brenda kësaj kornize interpretuese, gjykata vlerësoi se veprimtaria e organizatës dhe e anëtarëve të saj nuk mund të analizohej e shkëputur nga zhvillimet politike të asaj periudhe. Përkundrazi, sipas saj, ekzistonte një lidhje ndërmjet objektivave të organizatës dhe kërkesave politike që u artikuluan gjatë demonstratave të vitit 1981. Në këtë mënyrë, aktivitetet e organizatës – përfshirë rekrutimin e anëtarëve, shpërndarjen e materialeve propagandistike, mbajtjen e mbledhjeve konspirative, sigurimin e dokumenteve programore dhe mbajtjen e kontakteve me veprimtarët shqiptarë në mërgim – interpretoheshin si pjesë e një projekti më të gjerë politik që synonte ndryshimin e rendit ekzistues shtetëror.

Sipas gjykatës, qëllimi final i organizatës dhe i veprimtarisë së të akuzuarve ishte cenimi i rendit kushtetues të Federatës Socialiste të Jugosllavisë, rrezikimi i integritetit territorial të saj dhe dobësimi i sovranitetit shtetëror. Ky qëllim, sipas arsyetimit të vendimit, shprehej përmes synimit për shkëputjen e Kosovës dhe të territoreve të tjera të banuara me shqiptarë nga përbërja federative jugosllave dhe për bashkimin e tyre me shtetin shqiptar. Pikërisht ky objektiv konsiderohej nga organet gjyqësore si elementi thelbësor që e karakterizonte organizatën si irredentiste dhe kundërrevolucionare.

Në vijim të këtij arsyetimi, gjykata analizoi veprimet konkrete të secilit prej të akuzuarve, duke i vlerësuar ato jo si akte të izoluara individuale, por si pjesë të një veprimtarie të përbashkët dhe të koordinuar organizative. Sipas konkluzioneve të saj, pjesëmarrja në mbledhjet e organizatës, pranimi i detyrave të caktuara, rekrutimi i anëtarëve të rinj, përdorimi i pseudonimeve, shpërndarja e materialeve programore dhe propagandistike, mbajtja e evidencave të anëtarësisë dhe komunikimi me rrjetet e veprimit jashtë Kosovës përbënin veprime që dëshmonin përfshirjen aktive të të akuzuarve në realizimin e objektivave të organizatës.

Për rrjedhojë, gjykata arriti në përfundimin se, duke u bazuar në tërësinë e provave të administruara dhe në interpretimin juridik të dokumenteve programore të organizatës, në veprimet e të akuzuarve ishin të pranishme të gjitha elementet përbërëse të veprave penale për të cilat ata ishin akuzuar. Në vlerësimin e saj, ekzistonte një lidhje e qartë ndërmjet qëllimeve të organizatës, aktivitetit të zhvilluar nga anëtarët e saj dhe pasojave që, sipas autoriteteve, mund të kishin këto aktivitete për rendin kushtetues dhe integritetin territorial të shtetit.
Nga këndvështrimi historik, ky arsyetim pasqyron qasjen juridike dhe politike të sistemit gjyqësor jugosllav ndaj organizatave ilegale shqiptare në fillim të viteve tetëdhjeta. Në këtë qasje, kërkesat për vetëvendosje, ndryshimin e statusit politik të Kosovës ose bashkimin kombëtar shqiptar interpretoheshin si veprimtari kundër rendit kushtetues dhe si kërcënim për integritetin territorial të federatës. Për këtë arsye, dokumentet gjyqësore të kësaj periudhe nuk përfaqësojnë vetëm burime juridike, por edhe dëshmi të rëndësishme për mënyrën se si shteti jugosllav konceptonte dhe trajtonte politikisht lëvizjen ilegale shqiptare dhe aspiratat e saj politike në periudhën para dhe pas demonstratave të vitit 1981.

Në procesin e individualizimit të dënimit dhe të përcaktimit të masës konkrete ndëshkuese për secilin prej të akuzuarve, gjykata deklaroi se kishte bërë një analizë të hollësishme të të gjitha rrethanave relevante të parashikuara në nenin 41 të Ligjit Penal të Jugosllavisë (LPJ), të cilat sipas ligjit duhej të merreshin në konsideratë gjatë caktimit të lartësisë së dënimit. Në këtë proces vlerësimi, gjykata shqyrtoi jo vetëm natyrën dhe peshën e veprës penale, por edhe karakteristikat personale të secilit të akuzuar, gjendjen e tyre familjare, biografinë personale, sjelljen e mëparshme dhe rrethana të tjera që mund të ndikonin në zbutjen ose rëndimin e përgjegjësisë penale.
Në rastin e Ismajl Haradinajt, gjykata evidentoi si rrethanë lehtësuese gjendjen e tij familjare, duke theksuar faktin se ai ishte baba i pesë fëmijëve. Kjo rrethanë u konsiderua si element që duhej të merrej në konsideratë gjatë matjes së dënimit, pasi përgjegjësitë familjare dhe ndikimi që ndëshkimi mund të kishte mbi anëtarët e familjes trajtoheshin si faktorë që mund të justifikonin një qasje më të moderuar në përcaktimin e sanksionit penal.

Edhe në rastin e Hasan Ukëhaxhajt, gjykata vlerësoi si rrethanë lehtësuese situatën e tij familjare. Në arsyetimin e vendimit u theksua se edhe ai ishte baba i pesë fëmijëve, çka sipas gjykatës paraqiste një element me rëndësi për vlerësimin e pozitës së tij personale dhe shoqërore. Prania e një familjeje të madhe në ngarkim konsiderohej faktor që duhej të merrej parasysh gjatë individualizimit të dënimit.
Për Avdullah Hasanmetajn, gjykata identifikoi disa rrethana lehtësuese. Përveç faktit se ai ishte baba i tre fëmijëve dhe mbante përgjegjësi familjare, rëndësi iu kushtua edhe faktit se ai nuk kishte qenë më parë i dënuar. Mungesa e precedentëve penalë interpretohej si tregues se veprimi për të cilin gjykohej nuk ishte pjesë e një sjelljeje të vazhdueshme kriminale, por një rast i izoluar në biografinë e tij juridike.
Në rastin e Jashar Salihut, gjykata nuk evidentoi një numër të madh faktorësh lehtësues, por mori në konsideratë faktin se ai nuk kishte qenë më parë subjekt i ndonjë dënimi penal. Kjo rrethanë u vlerësua si dëshmi e një jete të mëparshme pa konflikte me ligjin dhe, rrjedhimisht, si faktor që mund të ndikonte në uljen e masës ndëshkuese.

Për Shkurte-Drita Kuqin, gjykata vlerësoi dy elemente kryesore në favor të saj. Së pari, ajo nuk kishte qenë e dënuar më parë dhe, së dyti, gjykata mori parasysh moshën e saj relativisht të re. Mosha e re interpretohej si një rrethanë që mund të ndikonte në shkallën e pjekurisë politike dhe sociale të personit dhe, për këtë arsye, konsiderohej si faktor me peshë në procesin e matjes së dënimit.

Në rastin e Xhavit Hoxhës, gjykata evidentoi si rrethanë lehtësuese mungesën e dënimeve të mëparshme. Kjo rrethanë konsiderohej tregues i një biografie juridike të pastër dhe, si e tillë, merrej në konsideratë në përcaktimin e masës së dënimit.
Për Dinë Ahmetajn, gjykata identifikoi si rrethana lehtësuese si gjendjen familjare ashtu edhe faktin se ai nuk kishte qenë më parë i dënuar. U theksua se ai ishte baba i dy fëmijëve dhe se përgjegjësitë familjare përbënin një faktor që duhej marrë parasysh. Në të njëjtën kohë, mungesa e precedentëve penalë përforconte vlerësimin se ai nuk kishte histori të mëparshme të shkeljeve ligjore.

Edhe në rastin e Nazmi Selmanajt, gjykata konsideroi si element favorizues mungesën e dënimeve të mëparshme. Ky fakt u interpretua si një tregues pozitiv në vlerësimin e personalitetit të të akuzuarit dhe të mundësive të tij për riintegrim shoqëror.
Për Ali Dervishajn, gjykata evidentoi disa rrethana lehtësuese. Ndër to u përfshinë mosha e tij, gjendja familjare dhe fakti se ishte baba i dy fëmijëve. Gjithashtu, u mor në konsideratë edhe mungesa e dënimeve të mëparshme. Kombinimi i këtyre faktorëve u konsiderua si bazë për një qasje më të butë në përcaktimin e dënimit.

Në rastin e Muhamet Haklajt, gjykata vlerësoi si rrethana lehtësuese mungesën e precedentëve penalë dhe gjendjen e vështirë ekonomike. Situata e tij materiale u konsiderua një faktor që ndikonte në pozitën e tij shoqërore dhe personale, duke u marrë parasysh si element që mund të justifikonte një trajtim më të favorshëm gjatë matjes së dënimit.

Ndërsa për Nimon Mustafajn, gjykata evidentoi një numër më të madh faktorësh lehtësues. Në radhë të parë u mor në konsideratë gjendja e tij familjare, duke theksuar se ai ishte baba i gjashtë fëmijëve. Krahas kësaj, u vlerësua edhe gjendja e tij e rënduar ekonomike, si dhe fakti se ai nuk kishte qenë më parë i dënuar. Sipas arsyetimit të gjykatës, këto rrethana përbënin elemente të rëndësishme që duhej të ndikonin në individualizimin e dënimit dhe në përcaktimin e një mase ndëshkuese proporcionale me pozitën e tij personale dhe familjare.

Në përputhje me dispozitat e nenit 353, paragrafi 1 të Ligjit për Procedurën Penale (LPP), gjykata vendosi që masa e paraburgimit e caktuar më parë ndaj Ismajl Haradinajt, Hasan Ukëhaxhajt, Avdullah Hasanmetajt, Jashar Salihut, Shkurte-Drita Kuqit dhe Nazmi Selmanajt të mbetej në fuqi edhe pas shpalljes së aktgjykimit. Sipas këtij vendimi, paraburgimi i tyre do të vazhdonte deri në momentin kur aktgjykimi të fitonte formën e prerë juridike, përkatësisht deri në përfundimin e procedurës së rregullt të mjeteve juridike dhe hyrjen e vendimit në fuqi.
Njëkohësisht, duke u mbështetur në nenin 353, paragrafi 2, në lidhje me paragrafin 6 të të njëjtit ligj, gjykata vendosi vazhdimin e paraburgimit edhe për Xhavit Hoxhën, Dinë Ahmetajn, Ali Dërvishajn, Muhamet Haklajn dhe Nimon Mustafajn. Edhe për këta të akuzuar u përcaktua që masa e paraburgimit të zgjaste deri në plotfuqishmërinë e aktgjykimit, me arsyetimin se ende ekzistonin bazat ligjore që e justifikonin kufizimin e lirisë së tyre personale.

Në arsyetimin e vendimit, gjykata iu referua dispozitave të nenit 191, paragrafi 2, pikat 3 dhe 4 të Ligjit për Procedurën Penale, duke vlerësuar se në rastin konkret ishin të pranishme rrethanat që kërkonin vazhdimin e paraburgimit. Sipas interpretimit të gjykatës, ekzistonte rreziku që të akuzuarit, në rast se do të liroheshin para se aktgjykimi të bëhej i formës së prerë, mund të vazhdonin aktivitetet që autoritetet i cilësonin si veprimtari të inkriminuara dhe të drejtuara kundër rendit kushtetues të shtetit.

Gjykata argumentoi se ky vlerësim mbështetej në natyrën e veprave për të cilat të akuzuarit ishin shpallur fajtorë, në shkallën e organizimit të aktivitetit të tyre, si dhe në faktin se veprimtaria e tyre ishte zhvilluar në kuadër të një organizate që autoritetet e konsideronin të organizuar dhe me objektiva politike të kundërta me rendin juridik ekzistues. Për këtë arsye, sipas gjykatës, ekzistonte mundësia reale që, nëse do të gjendeshin në liri, ata të vazhdonin ose të rifillonin veprime të ngjashme me ato për të cilat ishin gjykuar.

Përveç rrezikut të përsëritjes së veprës, gjykata vlerësoi se në rastin konkret ishte i pranishëm edhe një element tjetër i rëndësishëm juridik, ai i mbrojtjes së rendit publik dhe i ruajtjes së besimit të opinionit në sistemin juridik. Në arsyetimin e saj theksohej se mënyra e kryerjes së veprave penale, karakteri i tyre politik sipas interpretimit të autoriteteve dhe rrethanat në të cilat ato ishin zhvilluar, krijonin një situatë të tillë që lirimi i të akuzuarve para përfundimit të procedurës do të mund të shkaktonte shqetësim dhe reagim të konsiderueshëm në opinionin publik.

Në këtë mënyrë, vazhdimi i paraburgimit nuk u arsyetua vetëm me nevojën për të penguar vazhdimin e aktivitetit të cilësuar si kundërligjor, por edhe me konsiderata që lidhnin me ruajtjen e rendit publik dhe të stabilitetit shoqëror. Kjo qasje ishte karakteristike për praktikën gjyqësore të Jugosllavisë në rastet që përfshinin vepra penale me përmbajtje politike, ku masat e sigurimit shpesh justifikoheshin si me rrezikun e përsëritjes së veprës, ashtu edhe me ndikimin që çështja mund të kishte në opinionin publik.
Nga perspektiva historiko-juridike, ky segment i aktgjykimit pasqyron mënyrën se si sistemi gjyqësor jugosllav i fillimit të viteve tetëdhjeta trajtonte çështjet që lidheshin me organizatat ilegale shqiptare. Vlerësimi i rrezikut të vazhdimit të aktivitetit politik, bashkë me argumentin e ruajtjes së rendit publik, përbënte një bazë të zakonshme për vazhdimin e masës së paraburgimit edhe pas shpalljes së aktgjykimit të shkallës së parë.

Vendimi në fjalë u nxor nga Gjykata e Qarkut në Pejë më 6 gusht 1981, në lëndën me numër P. nr. 106/81. Aktgjykimi u nënshkrua nga kryetari i trupit gjykues, Riza Loci, ndërsa procesverbali u mbajt nga Fehime Avdiu, në cilësinë e procesmbajtëses. Ky dokument përbën një burim me rëndësi për studimin e praktikës gjyqësore dhe të politikës penale të autoriteteve jugosllave ndaj veprimtarëve të lëvizjes ilegale shqiptare në periudhën pas demonstratave të vitit 1981. (Vijon)