Shkruan: Izmi Zeka

Hanumshahe Abdullahu-Zymberi, e njohur si Nushja, dhe Tefik Zymberi ishin bashkëshortë dhe veprimtarë të çështjes kombëtare, veprimtaria e të cilëve u shtri në një periudhë të gjatë të rezistencës shqiptare në Kosovë.
Rrugëtimi i tyre politik e kombëtar nisi në periudhën e demonstratave të vitit 1981 dhe vazhdoi përmes veprimtarisë organizative, leximit dhe shpërndarjes së literaturës, organizimit në celula, Lëvizjes Popullore të Kosovës, Këshillit të Rrethit për Anamoravën, demonstratave të vitit 1989 dhe veprimtarive të tjera kundër pushtetit serb.
Në vitet 1990, veprimtaria e tyre u shtri edhe në arsim, publicistikë dhe në procese të rëndësishme shoqërore, përfshirë Pajtimin e Gjaqeve. Tefiku ishte kryeredaktor i “Vatrës”, ndërsa të dy u angazhuan në “Bashkimin”.
Me daljen e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, përvoja e tyre e mëparshme organizative u vu në shërbim të luftës. Nushja shërbeu si shefe e Informimit në kuadër të Zonës Operative të Karadakut, ndërsa Tefiku ishte pjesë e strukturimit dhe organizimit të UÇK-së.
Më 15 prill 1999, ata ranë së bashku te Hanet e Zhegocit, në pritë dhe në përballje me forcat serbe.
Historia e tyre është historia e një çifti që e ndau së bashku jetën familjare, veprimtarinë kombëtare, luftën dhe sakrificën përfundimtare.

Hanumshahe Abdullahu-Zymberi – Nushja

Hanumshahe Abdullahu-Zymberi lindi më 12 tetor 1962 në Gjilan.
Shkollimin fillor dhe të mesëm e kreu në Gjilan. Më pas vazhdoi studimet në Universitetin e Prishtinës, në Fakultetin Filologjik, në Degën e Gjuhës dhe Letërsisë Shqipe, të cilat i përfundoi në vitin 1985.
Që në rini u dallua për interesimin e saj për kulturën, arsimin dhe çështjen kombëtare. Ajo merrej me recitim dhe aktrim dhe më vonë u angazhua edhe në arsim.
Veprimtaria e saj politike nisi në periudhën e demonstratave të vitit 1981 dhe vazhdoi në vitet pasuese.

Tefik Zymberi

Tefik Zymberi lindi më 21 dhjetor 1960 në Verbicë të Zhegocit.
Shkollimin fillor e kreu në vendlindje, ndërsa shkollimin e mesëm në Gjilan dhe studimet në Prishtinë. Ai u angazhua në arsim, publicistikë dhe në veprimtarinë kombëtare. Që nga periudha e demonstratave të vitit 1981 u përfshi në veprimtarinë e organizimit ilegal.
Tefiku ishte i lidhur edhe me veprimtarinë letrare e publicistike. Në vitin 1992, së bashku me bashkëveprimtarë të tjerë, u angazhua në nxjerrjen e revistës “Vatra” në Gjilan, ku shërbeu si kryeredaktor. Më vonë ishte edhe pjesë e redaksisë së “Bashkimit”.

Demonstratat e vitit 1981

Demonstratat e vitit 1981 shënuan një kthesë të rëndësishme në jetën politike të Kosovës dhe ndikuan në formimin e një brezi të ri veprimtarësh.
Nushja, atëherë studente, u angazhua në veprimtarinë që lidhej me demonstratat dhe me organizimin politik të periudhës pas tyre.
Ajo lexonte dhe shpërndante literaturë politike e kombëtare dhe vepronte së bashku me studente dhe aktivistë të tjerë. Ndër të tjera lexonte dhe shpërndante botimet ilegale të kohës, përfshirë “Liria”, “Lajmëtari i Lirisë” dhe “Zëri i Kosovës” dhe libra që silleshin nga shqipëria me karakter patriotik.
Edhe Tefiku, që nga pranvera e vitit 1981, u përfshi në veprimtarinë e organizimit ilegal.
Kjo periudhë shënoi fillimin e një angazhimi që për të dy do të vazhdonte për shumë vite.

Lëvizja Popullore e Kosovës

Nushja dhe Tefiku u angazhuan në Lëvizjen Popullore të Kosovës.
Në kuadër të organizimit të LPK-së në Anamoravë, ata ishin pjesë e strukturave dhe vepruan së bashku me aktivistë të tjerë.
LPK-ja kishte Këshillin e Rrethit për Anamoravën. Organizimi përfshinte celula dhe struktura të tjera të lidhura me veprimtarinë politike.
Kjo veprimtari përbënte vazhdim të drejtpërdrejtë të angazhimit të nisur pas vitit 1981. Angazhimi i tyre në Lëvizjen popullore fillon në vitet 1987 per të vazhduar deri në fillimin e luftës së Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës

Demonstratat e vitit 1989

Në vitin 1989, organizimi politik në Anamoravë u përfshi në përgatitjen dhe zhvillimin e demonstratave kundër pushtetit serb. Kërkesat ishin të qarta Kosova Republikë. Demonstratat e vitit 1989 ishin të parat pas vitit 1981. Nushja dhe Tefiku ishin pjesë e këtij organizimi. Përgatitja e demonstratave kërkonte bashkërendim ndërmjet aktivistëve, komunikim dhe veprim të organizuar.Nushi e tefiku së bashk me veprimtarë të tjerë të LPK-së nga Anamorava si Xhevat Qerimi, Irfan Musmurati, Ismet Sylejmani, Izmi Zeka, Mujedin Zylfiu, Fekrije Berisha, Zenun Pajaziti, Tefik Zymberi, Hanumshahe Abdullahu, Ismet Tafili, Ahmet Aliu, Ahmet Demiri, Ibrahim Salihu, Mexhid Beqiri, Skender Hajdari, Xhelal Rexhepi, Hajrush e Bejtush Ramabaja, Gani Shala,Shaban Klaiqi, Ekrem Qerimi, Njazi Azemi, Emrush Azemi, Avni Zejnullahu, Magribe Ismajli-Kamberi, Izija Rexhepi, Ruzhdi e Sadik Berisha, Rashit Ymeri, Mirsad Krasniqi, Naim Demi, Sadulla Basha, Qemajl Qerimi, Isa Musmurati, Sami Hoxha, Nazim Zylfiu arritën që qendrën e Gjilanit dhe Dardanin(ish Gavrani) ta kthejnë në arenë të kerkesave per kosoven Republikë.
Pas vitit 1989, të dy vazhduan veprimtarinë politike dhe organizative dhe morën pjesë në veprimtari të tjera kundër pushtetit serb, deri në periudhën e daljes së UÇK-së.

Martesa dhe familja

Në vitin 1993, Hanumshahja u martua me Tefik Zymberin. Martesa e tyre bashkoi edhe në jetën familjare dy njerëz që kishin ndarë tashmë të njëjtën rrugë të veprimtarisë kombëtare.
Ata patën dy fëmijë, Diellën dhe Atdheun. Jeta familjare u zhvillua krahas angazhimit të tyre politik e kombëtar.

Arsimi dhe veprimtaria intelektuale

Nushja dhe Tefiku ishin të lidhur ngushtë me arsimin. Ajo vetëm pas viteve 90-ta arriti të punsohet si mësimdhënse në shkollën fillore ne Pasjak.Pushteti Serb nuk e lejoi të ushtronte profesionin e shenjtë të mësimdhensit edhe pse ishte e diplomuar qysh në vitin 1985.
Në kushtet e okupimit klasik kur edhe shkollat u mbyllen pë shqiptaret pas viteve 90-ta filloi funksionimi i sistemit parallel i Arsimit, vetëm në këtë kohë Nushi dhe Tefiku filluan të punojnë ne arsim
Nushi pati rol në formimin dhe funksionalizimin e një shkolle të plotë fillore në Gjilan, e cila u emërtua me emrin e atdhetarit dhe poetit Rexhep Elmazi. Në këtë shkollë ajo mbajti pozicionin e dejtoreshës.
Tefiku punoi si mësimdhënës në disa vendbanime të Anamoravës, përfshirë Verbicën e Zhegocit, Livoçin e Poshtëm dhe Pasjakun.

Pajtimi i Gjaqeve

Në vitet 1990, Nushja u angazhua edhe në Pajtimin e Gjaqeve së bashku me Ahmet Isufin, Zenun Pajazitin e shumë të tjerë.
Ky proces synonte shuarjen e hasmërive dhe forcimin e unitetit të shoqërisë shqiptare në Kosovë.
Pjesëmarrja e saj në këtë veprimtari ishte pjesë e angazhimit të saj më të gjerë shoqëror dhe kombëtar.

“Vatra” dhe “Bashkimi”

Në vitin 1992, Tefiku u angazhua në nxjerrjen e revistës “Vatra” në Gjilan.
Ai ishte kryeredaktor i saj. Veprimtaria në “Vatrën” lidhej me angazhimin e tij publicistik dhe kombëtar dhe paraqet një nga dimensionet e rëndësishme të veprimtarisë së tij gjatë viteve 1990.Pas vetëm disa numrave pushteti serb nuk lejon daljen e mëtutjeshme të kësaj gazete.
Rreth mesit të vitit 1998, në kushtet e luftës, filloi të botohej gazeta “Bashkimi”. Në redaksinë e saj u angazhuan edhe Nushja dhe Tefiku.
Përvoja e tyre e mëparshme në organizim, komunikim dhe publicistikë u vu në shërbim të informimit në kushtet e luftës.

Bazat e organizimit

Veprimtaria e LPK-së dhe më vonë e UÇK-së kërkonte hapësira të sigurta për takime dhe organizim. Shtëpia e Nushes dhe Tefikut në Dardani, si dhe shtëpia e familjes së Nushes nga prindërit, shërbyen si baza të veprimtarisë së LPK-së dhe UÇK-së. Këto hapësira familjare u vunë në shërbim të organizimit në kushtet e ilegalitetit dhe të luftës.

Roli në UÇK

Me daljen dhe forcimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës, përvoja e krijuar gjatë viteve të organizimit politik u vu në shërbim të luftës. Nushja dhe Tefiku ishin ndër të parët që u përfshinë dhe ndihmuan në strukturimin dhe organizmin e UÇK-së në Karadak.
Tefiku ishte pjesë e strukturimit dhe organizimit të UÇK-së, ndërsa Nushja mori përgjegjësi në kuadër të Zonës Operative të Karadakut.
13. Nushja, shefe e Informimit në Z. Operarive të Karadakuy kurse Tefiku në strukturimin e UÇK-së
Në kuadër të Zonës Operative të Karadakut, Hanumshahe Abdullahu-Zymberi shërbeu si shefe e Informimit. Kjo detyrë përbënte një përgjegjësi konkrete në strukturën e luftës. Përvoja e saj e mëparshme në organizim, komunikim, arsim dhe publicistikë u ndërthur me angazhimin në strukturat e UÇK-së.
Tefik Zymberi ishte pjesë e strukturimit dhe organizimit të UÇK-së.
Përvoja e tij në LPK, në celula, në organizimin politik dhe në publicistikë u vu në shërbim të organizimit të luftës. Kështu, kalimi i tij në UÇK përbënte vazhdimësi të një angazhimi të nisur shumë më herët.

Misioni i fundit

Më 12 prill 1999, Nushja dhe Tefiku u nisën nga baza e logjistikës së UÇK-së në lagjen Gavran të Gjilanit drejt Zhegovcit, ku ndodhej shtabi i Zonës Operative të Karadakut. Në Zhegovc kryen detyrat e ngarkuara dhe morën detyra të reja. Pas kësaj, rruga e tyre vazhdoi në drejtim të zonës së luftës. Ky do të ishte misioni i tyre i fundit.

15 prill 1999 – rënia në Zhegoc

Më 15 prill 1999, Nushja dhe Tefiku u zunë në pritë nga forcat serbe në zonën e Zhegocit. Në përballjen që pasoi, ata u ballafaquan me forcat serbe dhe ranë në luftim.
Të dy humbën jetën në të njëjtën ditë. Hanumshahe Abdullahu-Zymberi dhe Tefik Zymberi ranë së bashku më 15 prill 1999 bshkë me kusherinjet Ramadan Hyseni dhe Shaban Hyseni
Ky fakt përbën edhe elementin më të veçantë të historisë së tyre: dy bashkëshortë që e ndanë jetën dhe veprimtarinë kombëtare dhe që ranë së bashku në luftën për lirinë e Kosovës.

Rënia si çift bashkëshortor

Rënia e Nushes dhe Tefikut nuk mund të kuptohet vetëm si dy ngjarje të ndara biografike.
Ata kishin qenë bashkë në veprimtarinë politike, në organizim, në jetën familjare dhe në angazhimin në luftë. Në fund, ata u gjendën së bashku edhe në përballjen e fundit.
Prandaj historia e tyre përbën një nga rastet e veçanta të një çifti bashkëshortor që ra së bashku në të njëjtën betejë, në të njëjtën ditë dhe në të njëjtën përballje me forcat serbe.

Rëndësia historike

Rëndësia e tyre historike qëndron në vazhdimësinë e veprimtarisë së tyre nga rezistenca politike drejt luftës së armatosur.
Për më shumë se një dekadë e gjysmë, ata kaluan nëpër etapa të ndryshme të organizimit kombëtar, duke ruajtur lidhjen me njëri-tjetrin dhe me strukturat ku vepronin.
Në periudhën e luftës, përvoja e tyre u vu në shërbim të UÇK-së.
Nushja në detyrën e saj të shefes së Informimit në ZOK, ndërsa Tefiku në strukturimin dhe organizimin e UÇK-së, përfaqësojnë dy role të ndryshme brenda të njëjtit proces çlirimi.

Përfundimi

Hanumshahe Abdullahu-Zymberi – Nushja dhe Tefik Zymberi ishin bashkëshortë dhe veprimtarë të çështjes kombëtare, të cilët e lidhën jetën e tyre me rezistencën politike dhe luftën për lirinë e Kosovës. Nga demonstratat e vitit 1981, organizimi në celula të LPK-së në Këshillin e Rrethit për Anamoravën, demonstratat e vitit 1989 dhe veprimtaritë e mëvonshme, ata ndërtuan një përvojë të gjatë organizative.
Gjatë viteve 1990 u angazhuan në arsim, publicistikë dhe veprimtari tjera. Tefiku ishte kryeredaktor i “Vatrës”, ndërsa të dy u angazhuan në “Bashkimin”. Nushja mori pjesë edhe në Pajtimin e Gjaqeve.
Me daljen e UÇK-së, ata u angazhuan në strukturat e luftës. Nushja shërbeu si shefe e Informimit në kuadër të Zonës Operative të Karadakut, ndërsa Tefiku ishte pjesë e strukturimit dhe organizimit të UÇK-së.
Më 15 prill 1999, në Zhegoc, ata ranë në pritë në përballje me forcat serbe bashkë edhe me kusherinjët Ramadan e Shaban Hyseni. Ata ranë bashkë, ashtu siç kishin vepruar bashkë.
Pikërisht kjo e bën historinë e Hanumshahes dhe Tefikut të veçantë në kujtesën e luftës së Kosovës: një çift bashkëshortor që e ndau jetën, idealin, veprimtarinë, luftën dhe sakrificën e fundit.

Kujtesa dhe nderimi

Kujtimi për Nushen dhe Tefikun është ruajtur nga familja, bashkëveprimtarët, bashkëluftëtarët dhe institucionet.
Në vitin 2009, në dhjetëvjetorin e rënies së tyre, shkolla fillore e Pasjakut u emërtua “Nushi dhe Tefiku”, në nderim të dy dëshmorëve bashkëshortë. Dokumenti i Komunës së Gjilanit i cilëson ata si dy mësimdhënës të shkollës dhe thekson se të dy ranë bashkë në Zhegoc.

Dokumentet e nderimit

Në dokumentacionin e ruajtur për Nushen dhe Tefikun bëjnë pjesë mirënjohje dhe dokumente të ndryshme institucionale.
Ndër dokumentet kryesore që disponohen është Vendimi i Presidentit të Republikës së Kosovës nr. 291/2019, datë 27.11.2019, që lidhet me dekorimin e Hanumshahe Abdullahu-Zymberit e po ashtu edhe të Tefik Zymberit me titullin Heronj të Kosovës.
Në materialet e mbledhura gjatë punës përfshihen edhe mirënjohje të institucioneve, të Shoqatës së Familjeve të Dëshmorëve të UÇK-së etj.
Këto dokumente përbëjnë pjesë të rëndësishme të aparatit dokumentar të këtij punimi.

21. BIBLIOGRAFIA

Libra dhe monografi
Keçmezi-Basha, Sabile. Hanumshahe Abdullahu-Zymberi – Nushja (12.10.1962–15.4.1999). Radio Kosova
Zeka, Izmi. Shtatë Emra Piramidë. 2002.
* “Mos më kjani nëse vdes për atdhe”, f. 142–149.
* Morina Halime, “Hanumshahe Abdullahu-Zymberi – Nushja”, sipas materialit bibliografik të evidentuar.
Tafili Ismet, Tefiku e Nushi dy figura emblematike që vepruan guximshëm
22 dhjetor 2019, 2lonline
Shala Gani, “Tefik Zymberi me bashkëshorten e tij Nushen janë të pavdekshëm”
Epoka e re. 15 prill 2022
Mustafa, Salih. Gjilani me rrethinë. Grup autorësh 2012
Burime dokumentare
Republika e Kosovës – Presidenti i Republikës. Vendimi nr. 291/2019, 27 nëntor 2019.
Republika e Kosovës-Presidenti I Republikës. Vendimi nr. 292/2019, 27 nëntor 2019
Komuna e Gjilanit. Dokumentacioni për emërtimin e Shkollës Fillore të Pasjakut me emrin “Nushi dhe Tefiku”, 15 prill 2009.
Dëshmi gojore
Dëshmi të bashkëveprimtarëve, bashkëluftëtarëve dhe familjarëve të mbledhura dhe të ruajtura për këtë punim.