Fotografi amerikan i luftës, Ron Haviv, është autori i një prej fotografive më prekëse nga fillimi i agresionit serb kundër Bosnjës dhe Hercegovinës – një fotografi e Hajrush Ziberit, një shqiptar i ri i cili u vra brutalisht nga anëtarët e “Tigrave të Arkanit” në Bjelinë në maj 1992.

Hajrush Ziberi nuk kishte mbushur ende 24 vjeç. Ai lindi më 19 korrik 1968, në fshatin Lakarc, komuna e Sarajit, pranë Shkupit. Ai kishte shkuar në Bjelinë me stomak të uritur, duke kërkuar punë dhe një jetë të qetë. Ai jetonte në një rrugicë pas Parkut të Qytetit, larg politikës, armëve dhe konflikteve që tashmë kishin përfshirë qytetin ato ditë.

Vrasja e tij ndodhi sapo ishte martuar

Vetëm tre muaj para vdekjes së tij, Hajrushi u martua me Hikmete Elmazin. Atë mëngjes, si çdo mëngjes tjetër, ai shkoi në punë, ku nuk mbërriti kurrë. Së bashku me të u vranë edhe dy të afërmit dhe miqtë e tij të ngushtë, Abdurrahman Pajaziti (1952) dhe Bejtullah Pajaziti (1956), shqiptarë nga fshati Strimnicë afër Tetovës. U vra edhe gruaja e Abdurrahmanit, Hamieta Pajaziti (1953). Hajrushi ishte nipi i saj. Të gjithë u vranë vetëm për shkak të emrit dhe origjinës së tyre. Domethënë vetëm pse ishin shqiptarë.

Fotografi që bënë xhiron e botës

Ekzistojnë dy fotografi të famshme të Hajrush Ziberit të bëra gjatë burgosjes dhe torturës së tij në Bjelinë. Njëra është bërë nga “Associated Press”, ku tregohet duke u spërkatur me ujë nga anëtarët e “Tigrave të Arkanit”, dhe tjetra është bërë nga Ron Haviv, ku tregohet Hajrushi, me duart e ngritura, duke shikuar në kamerë për ndihmë.

Në një intervistë me Klix.ba, Haviv kujtoi atë ditë: “E takova në xhaminë e Bijeljinës. Tigrat më thanë se ishte shqiptar i Kosovës dhe më treguan kartën e tij të identitetit. Pasi vranë katër civilë, ata e nxorën Hajrushin nga xhamia dhe e çuan drejt selisë së tyre.”

Ndërsa e shtynë përtokë, Haviv bëri një fotografi. “Ai ngriti dorën dhe më shikoi – po kërkonte ndihmë. Ushtarët pretenduan se pistoletat që mbanin i përkisnin atij dhe për këtë arsye e arrestuan.”

“Pagëzimi” dhe momentet e fundit

Hajrushi arriti për pak kohë të arratisej përmes dritares së shtëpisë ku po mbahej, por shpejt u kap përsëri. “Ai po qëndronte te këmbët e mia. I hodhën ujë dhe thanë se po e pagëzonin. Pas kësaj, e çuan përsëri në shtëpi”, kujton Haviv. Pas kësaj u vra Hajrush Ziberi.

Trupi u gjet në lumin Sava, i varrosur si NN

Trupi i Hajrushit u gjet më 4 maj 1992, në lumin Sava, pranë Sremska Mitrovicës. Ai u varros si një person i paidentifikuar. Vetëm në vitin 2004, falë analizës së ADN-së të kryer në Visoko, u konfirmua identiteti i tij. Më 19 shtator 2004, eshtrat e tij u transferuan në fshatin e tij të lindjes në Maqedoninë e Veriut, ku më në fund u varros me dinjitet.

Familja doli në publik pas njoftimit

Pas publikimit të kësaj historie, kushëriri i Hajrushit, Blerand Rexhepi, kontaktoi redaksinë e “Jutarnji.ba”, i cili konfirmoi identitetin e të vrarëve dhe e falënderoi atë që ia solli përsëri publikut të vërtetën rreth Hajrushit dhe familjes së tij.

Një krim që nuk duhet harruar

Fotografitë e Ron Haviv të Bjelinës u përdorën si prova para Tribunalit Ndërkombëtar të Hagës dhe mbeten një dokument i përhershëm i spastrimit etnik dhe krimeve kundër civilëve në ditët e para të luftës në Bosnjë dhe Hercegovinë.

Marrë nga portali “Jutarnji.ba”, 18. 1. 2026