Samuel Taylor Coleridge

Kubla Khan

Në Xanadu ngriti Kubla Khani

një madhështor shtëpi – pallat lart përpjetë:

Aty ku rridhte i shenjti lumë, Alfi,

nëpër shpellat e pamatura nga njeri përposh zymtiplotit det.

Dhjetë mijë miljeve të një toke pjellore

me mure e kulla iu ndërtua një rrethore:

e kish dhe kopshte vezullonjës me prroska gjarpërore

ku lulëzonin aq shumë pemë të mëdha temjani,

e kish dhe pyje të moçëm e kodra në trajtë kurore

që përqafonin skërkat plot diell të mbytura nga blerimi.

Por ah! Ajo e ngritura humnerë e thellë romantike

seç ia shqyente së blertës kodër vellon e çedrit me lëngim!

Troje të egra! Aq të shenjta e aq magjike

e aq shumë t’pëlqyera nën hënën e ngrënë prej një vajze

që për demonin e dashurisë së saj do të ofshajë me gjëmim!

E prej k’saj humnere, në t’parreshturin trazim të vluar,

sikur toka n’gulçime të forta e të shpejta t’ish duke frymuar,

Një shatërvan madhështor përnjëherë shpërtheu gjithë fuqi:

E në mes pëlcitjeve sa të shuara e sa me furi

blloqe të tërë viganë u vërvitën tej si kokrra breshëri,

apo si kokrra byku përposh rrotës së një shirrësi drithi:

E për një grimë, n’mes atyre gurëve që kërcisnin gjithë zallahi

Nisi të rridhte i shenjti lumë për të vazhduar gjer në përjetësi.

E për plot pesë milje i endur në një rrjedhje të qetë

I shenjti lumë përmes kodrave e luginave kaloi,

gjer kur arriti në shpellat e pamatura nga njeri,

e gjithë zallahinë e derdhi në detin ende të pajetë.

E ish mes k’saj zallahie kur Kubla Khan dëgjoi

të parathonin luftë zërat e stërgjyshërve të tij!

Hija e shtëpisë madhështore

notonte në mes të valëve

kur e përzier dëgjohej prore

jehon’ e lumit dhe e shpellave

E ish një mrekulli e rrallë që në përjetësi,

ai pallat madhështor gjithë diell e me shpella akulli!

Kur unë befas pashë në një vegim,

një vashë me një qestë në dorë:

E ish një vashë abisinase

që me qestën e vet po luante

një këngë për malin Aborë.

Oh atë këngën e saj, atë sinfoninë,

brenda meje sikur ta ringjallja dot

me aq rrezëllim do ta përmbytja gjakun tim,

aq sa me at’ muzikë të largët e fuqiplotë,

tërë atë kështjellë unë n’ajër kisha për ta ngritur,

atë kështjellë plot diell! E me gjithë ato shpella akulli!

E gjithë ata që do e dëgjonin do shihnin aty fuqinë e një misteri,

e të gjithë bashkë do ulërinin, Ruhuni! Ruhuni!

Flokët e tij po valëviten, sytë e tij janë duke shkrepëtitur!

Po pasi tri herë qark rreth tij do t’jenë vërtitur,

do t’u mbyllen sytë në të shenjtën ndroje rënë,

se ai mana e ambrozë ka ngrënë,

e qumështin e parajsës ka gëlltitur.

Brymë në mesnatë

Bryma po kryen atë ritmin e saj sekret

pa marrë ndihmë nga era. Britma e kukuvajkës

vjen e fortë – e ja, tek ndihet, ende! Edhe m’e fortë

se më parë. Bujtësit e shtëpisë sime, të gjithë pushojnë.

duke më lënë n’atë vetmi, që aq shumë për mbarë

i shkojnë ato të pakuptueshmet ëndërrime:

Shpëton ndanë meje

veç vogëlushi që, gjihë paqë dremit në djep.

Është qetësi vërtet!Aq qetësi sa t’i shqetëson e t’i trazon

mendimet me atë të çuditshmen heshtje të skajshme.

Deti, kodra e pylli, k’ta fshatra të populluar!

Deti, e kodra, e pylli, me tërë ato zhurmërimat e pafundme

të aq e aq jetëve, të pandjeshme janë, si ëndrrat!

Shkëndijëza e hollë blu veç ravijëzohet mbi zjarrin dritëmekur,

e s’dridhërohet dot. Veç ajo fletë që valëvitet tek hekurat e dritares

ndihet të valëvitet dhe k’tu brenda, si e vetmja gjë e paqetë.

Më duket se ajo lëvizje në gjithë k’të heshtje të natyrës

i jep asaj atë të zymtën simpati për mua që rroj,

e bën një formë të shoqërueshme,

e ato trillet dërdëllitse e lojrat e fjalëve të plogëtin shpirt

n’at mënyrën e vet e interpretojnë, kudo ku një

pasqyrë a një jehonë për vetveten ai kërkon,

duke i sajuar kështu një kukull të mendimit.

Por ah! Sa shpesh, sa shpesh, në shkollë, me mendjen

të mbushur top, me të thellën parandjenjë, kundroja ngultas përmes hekurave

se mos shihja atë të panjohurin në të valëvitur!

E sa shpesh,

qepallë pa mbyllur, nisja t’ëndërroja vendin tim

të ëmbël të lindjes, atë kullën e vjetër të kishës,

këmbanat e së cilës, e të mjerit njeri e vetmja muzikë,

kumbonin prej agimit gjer në muzg, e përgjatë gjithë ditës

së nxehtë, aq ëmbëlsisht, duke bërë që ato të vinin

e të faniteshin para meje me një kënaqësi mizore, e të ndiheshin

në veshët e mi si ata tingujt e kuptueshëm të atyre gjërave

që do të vijnë! Ja kështu unë rrija e kundroja gjer kur ato t’ëmblat

gjëra t’ëndërruara t’më nanurisnin për në gjumë,

e k’shtu gjumi t’ma zgjaste ëndërrimin!

E po të njëjtat ëndrra

bluaja në mëndje dhe mëngjesin tjetër, e të tmerruar prej fytyrës

së egër të mësonjësit sytë e mi nguliteshin me një shikim

qesëndisës mbi librat marramendës: mjaftonte që dera

të qe e hapur përgjysëm, e unë vjedhurazi hidhja një shikim të shpejtë,

e zemra ime brofte përpjetë, që me aq shpresë të

shihte fytyrën e atij të panjohuri, të një bashkëqytetari tim,

a të një tezeje, a të një motre shumë të dashur,

apo të shokut tim të lojës, aherë kur visheshim njësoj.

Oh, i dashuri vogëlush, që ndanë meje fle në djep,

e që me atë frymim të butë ndjerë qetësisë së thellë,

plot e përplot m’i mbush ato pushimet e shkujdesura

e ato rreshtjet momentale të mendimit!

O vogëlushi im kaq i bukur! Më dridhërohet zemra

me më t’ëmblën hare, sapo të kundroj,

e se ti duhet të mësohesh me të tjera dije, në të tjera troje,

aq të ndryshme nga tonat, menjëherë nis e mendoj!

Se unë veten e rrita qyteteve të mëdhenj, ndrydhur

prej mugëtisë, pa parë asgjë më t’këndshme se yjet në qiell.

Po ti vogëlushi im, ti duhet t’endesh si një puhizë

mbi liqej e nëpër brigje detesh, përposh shkrepeve

të maleve, shkrepeve të moçëm, e përposh reve,

që shëmbëllejnë me stërmadhësinë e tyre gjithë liqejtë,

malet e detet të marra tok: Ja, veç kështu ti do të shohësh

Troje të mrekullueshme e do dëgjosh ata tingujt aq të kuptueshëm

t’asaj gjuhe të përjetshme, që Zoti yt atje lart shqipton,

e që prej përjetësisë vetveten përfshin në gjithçka, e të gjitha gjërat brenda tij.

Mësonjësi i madh i përbotshëm! Ai do ta brumosë

shpirtin tënd, e do të të mësojë duke ta dhënë përsëri.

Ndaj të gjitha stinët që aherë për ty do t’jenë të ëmbla,

qoftë kur vera do ta veshë tokën mbarë me blerim,

apo dhe kur gushkuqi do ulet e do këndojë

mes pirgjeve të dëborës në degët e zhveshura

të trungut plot myshk të mollës, ndërsa aty pranë kashta

do nisë të tymojë tharë prej diellit, qoftë edhe kur

pikat e rëna strehës së çatisë do dëgjohen veç në dalldinë

e shkulmeve të erës, apo dhe kur riti sekret i brymës

do t’i ketë varur ato në hellet e heshtur t’akullit,

ashtu qetësisht e të shndritur hënës së qetë.

Shqipëroi: Dritan Thomollari

Epitaf

Ndalu, o njeri i mirë, këtu ku rritet bari,

Dhe lexo me vëmendje. Poshtë këtij varri

Dergjet një poet, ose kështu e quanin dikur…

Thuaj një lutje për të që s’kthehet më kurrë…

Për shumë vite, ai gjeti, në punë e përpjekje,

Vdekjen në jetë; këtu le të gjejë jetën në vdekje:

Mëshirë për lëvdatat dhe famën që shpresoi

Dhe Krishtit ia kërkoi. Të njëjtën gjë edhe ty ta uroj.

Shqipëroi: Rudi Bobrati

Marrë nga numri 26 i revistës “Akademia”.