Prof. dr. Sabile Keçmezi-Basha

Sipas të dhënave të paraqitura në aktgjykim, procesi i konsolidimit organizativ të Komitetit të Vendit vazhdoi edhe gjatë muajit tetor të vitit 1980, kur u mbajt mbledhja e tretë e strukturës drejtuese të organizatës. Kjo mbledhje, sipas dokumenteve gjyqësore, u zhvillua në shtëpinë e Ismail Haradinajt në Gllogjan dhe konsiderohej si një vazhdimësi e përpjekjeve për forcimin e organizimit të brendshëm, zgjerimin e rrjetit të anëtarësisë dhe përcaktimin e detyrave të reja për veprimtarinë e ardhshme.
Në këtë takim morën pjesë Ismail Haradinaj, Hasan Ukëhaxhaj dhe Abdullah Hasanmetaj, të cilët përbënin bërthamën aktive të udhëheqjes së organizatës në atë periudhë. Dy anëtarët e tjerë të komitetit nuk ishin të pranishëm: Jashar Salihu, për shkak se ndodhej në shërbimin e detyrueshëm ushtarak, dhe Shkurte-Drita Kuçi, e cila mungonte në këtë mbledhje për arsye që nuk specifikohen në dokumentacionin gjyqësor.
Ashtu si në mbledhjet e mëparshme, një nga temat qendrore të diskutimit ishte analiza e punës së deriatëhershme të organizatës. Sipas aktgjykimit, pjesëmarrësit shqyrtuan rezultatet e arritura në zgjerimin e rrjetit organizativ, kontaktet e vendosura me simpatizantët dhe shkallën e përmbushjes së detyrave që u ishin caktuar anëtarëve në mbledhjet e mëhershme. Kjo tregon se organizata po përpiqej të funksiononte sipas një logjike të planifikimit dhe kontrollit të brendshëm, ku aktivitetet vlerësoheshin periodikisht dhe përshtateshin sipas nevojave të momentit.
Një çështje me rëndësi të veçantë që u trajtua në këtë takim ishte zgjerimi i mëtejshëm i rrjetit të anëtarësisë. Në këtë kuadër, sipas gjykatës, u vendos që në strukturën e organizatës të përfshihej edhe Xhavit Hoxha, i cili do të vepronte si hallkë organizative e lidhur me Jashar Salihun. Dokumentet e procesit theksojnë se përfshirja e tij ishte paraprirë nga një sërë bisedash dhe kontaktesh, përmes të cilave ai ishte njohur me qëllimet dhe programin e organizatës.
Sipas arsyetimit të gjykatës, pas pranimit në organizatë, Xhavit Hoxha kishte marrë pseudonimin konspirativ “Pushka”, duke u bërë pjesë e sistemit të fshehtësisë që karakterizonte veprimtarinë e grupit. Përdorimi i pseudonimeve, siç vërehet edhe në rastet e tjera të përmendura në aktgjykim, përbënte një praktikë tipike të organizatave ilegale, e cila synonte mbrojtjen e identitetit të anëtarëve dhe kufizimin e mundësive të zbulimit nga organet e sigurisë.
Dokumentet gjyqësore theksojnë gjithashtu se Xhavit Hoxha kishte paguar kuotën e anëtarësisë për pesë muaj rresht. Ky detaj është domethënës nga pikëpamja organizative, pasi dëshmon se organizata kishte filluar të krijonte një sistem relativisht të rregullt financimi dhe administrimi të mjeteve materiale. Në literaturën shkencore mbi organizatat ilegale, pagesa e anëtarësisë konsiderohet një tregues i institucionalizimit të strukturës dhe i përfshirjes aktive të individëve në jetën organizative.
Për shkak të mungesës së Jashar Salihut, i cili ndodhej në ushtri, aktgjykimi thekson se përgjegjësia për mbajtjen e kontakteve me Xhavit Hoxhën iu besua Ismail Haradinajt dhe Hasan Ukëhaxhajt. Ky detaj tregon se organizata përpiqej të ruante vazhdimësinë e komunikimit dhe të kontrollit mbi hallkat e saj edhe në rastet kur njëri nga anëtarët kryesorë mungonte për periudha të caktuara.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm i diskutuar në këtë mbledhje lidhej me detyrat konkrete që iu ngarkuan anëtarëve të rinj. Sipas aktgjykimit, Xhavit Hoxhës iu caktua detyra të mblidhte sa më shumë informacione dhe të dhëna mbi rastet e paraburgimeve dhe ndjekjeve penale ndaj shqiptarëve, veçanërisht ndaj atyre që akuzoheshin për veprimtari patriotike e politike. Gjykata e interpreton këtë aktivitet si pjesë të një strategjie më të gjerë të organizatës për grumbullimin e materialeve që mund të përdoreshin në botimet ilegale të emigracionit politik shqiptar.
Nga perspektiva e komunikimit politik, mbledhja e informacioneve mbi arrestimet, proceset gjyqësore dhe masat represive përbënte një praktikë të zakonshme të lëvizjeve opozitare që vepronin në kushte represioni. Këto të dhëna shërbenin si burim informacioni për botimet politike, për sensibilizimin e opinionit publik dhe për dokumentimin e situatës politike në vend.
Sipas interpretimit të organeve jugosllave, informacionet e mbledhura synonin të dërgoheshin jashtë vendit dhe të publikoheshin në organet ilegale të shtypit shqiptar në emigracion. Në dokumentet gjyqësore thuhet se qëllimi i tyre ishte paraqitja kritike e situatës në Kosovë dhe ndikimi në perceptimin ndërkombëtar mbi politikën jugosllave ndaj shqiptarëve. Për këtë arsye, autoritetet i konsideronin këto aktivitete si pjesë të veprimtarisë propagandistike kundër shtetit.
Në planin organizativ, kjo mbledhje dëshmon se Komiteti i Vendit po kalonte gradualisht nga faza e krijimit të strukturave bazë drejt specializimit të detyrave. Anëtarët nuk kufizoheshin më vetëm në zgjerimin e rrjetit të organizatës, por fillonin të angazhoheshin edhe në fusha specifike, si mbledhja e informacionit, sigurimi i materialeve propagandistike, administrimi financiar dhe koordinimi i hallkave të ndryshme organizative.
Në përfundim, mbledhja e tretë e Komitetit të Vendit paraqet një etapë të rëndësishme në evolucionin e organizatës. Ajo dëshmon për përpjekjet e vazhdueshme për zgjerimin e anëtarësisë, forcimin e disiplinës së brendshme, institucionalizimin e mekanizmave financiarë dhe zhvillimin e një rrjeti informativ që synonte të siguronte materiale për veprimtarinë politike dhe propagandistike të organizatës. Këto të dhëna ofrojnë një pasqyrë të vlefshme mbi mënyrën se si grupet ilegale politike të kësaj periudhe organizonin strukturat e tyre dhe përpiqeshin të mbijetonin në kushtet e një kontrolli të fortë shtetëror.
Për shkak të veprimtarisë së cilësuar nga organet shtetërore si propagandë me përmbajtje kundër rendit kushtetues jugosllav, autoritetet ndërmorën masa ndëshkuese ndaj Hasan Ukëhaxhajt, pasi në bibliotekën e Qendrës Arsimore të Mesme të Orientuar (QAMO) “Vëllezërit Frashëri” në Deçan u gjetën revista dhe materiale të konsideruara nga pushteti si anti-jugosllave. Në këtë kontekst, Hasan Ukëhaxhaj, në bazë të një aktvendimi të nxjerrë nga gjyqtari për kundërvajtje, u dënua me heqje lirie dhe e vuajti dënimin në periudhën nga 6 dhjetori 1980 deri më 5 shkurt 1981.

Mbledhja e katërt e “Komitetit të Vendit”

Pas përfundimit të kësaj periudhe ndëshkuese, konkretisht në fund të muajit shkurt të vitit 1981, u organizua dhe u mbajt mbledhja e katërt e të ashtuquajturit “Komitet i Vendit”, një strukturë e cila vepronte në kuadër të organizimit të grupit. Mbledhja u zhvillua në ambientet e një qebaptoreje në qytetin e Gjakovës, çka dëshmon për natyrën konspirative të veprimtarisë së organizatës dhe përpjekjet e anëtarëve të saj për të shmangur vëzhgimin dhe kontrollin e organeve shtetërore.
Në këtë takim morën pjesë Ismajli, Hasani dhe Avdullahu, të cilët sipas dokumentacionit gjyqësor konsideroheshin pjesëtarë aktivë të organizatës. Një pjesë e rëndësishme e diskutimeve iu kushtua raportimit të Hasan Ukëhaxhajt mbi përvojën e tij gjatë periudhës së burgimit. Ai paraqiti para pjesëmarrësve një pasqyrë të hollësishme të sjelljes së tij gjatë kohës së vuajtjes së dënimit, mënyrës se si ishte marrë në pyetje dhe trajtuar nga organet e Sigurimit të Shtetit, si dhe qëndrimeve që kishte mbajtur gjatë kontakteve me autoritetet hetimore.
Raporti i tij përfshinte gjithashtu vlerësime dhe përshtypje personale mbi kushtet e vuajtjes së dënimit, mbi metodat e përdorura nga strukturat e sigurisë për të siguruar informacione, si dhe mbi përvojat psikologjike dhe organizative që kishte fituar gjatë kësaj periudhe. Diskutimi i këtyre çështjeve kishte rëndësi të veçantë për anëtarët e organizatës, pasi shërbente si një formë shkëmbimi përvojash dhe si një mundësi për të nxjerrë mësime lidhur me mënyrën e veprimit të organeve shtetërore ndaj personave të dyshuar për veprimtari ilegale.
Në kuadër të kësaj mbledhjeje u bë edhe një analizë më e gjerë e veprimtarisë së organizatës. Pjesëmarrësit vlerësuan në tërësi aktivitetin e deritanishëm të strukturës së tyre, duke shqyrtuar rezultatet e arritura, vështirësitë e hasura dhe perspektivat e veprimit të mëtejshëm. Ky proces vlerësimi kishte karakter organizativ dhe strategjik, pasi synonte të forconte kohezionin e grupit, të evidentonte dobësitë e mundshme dhe të përcaktonte drejtimet e ardhshme të veprimit në kushtet e presionit të vazhdueshëm të aparatit shtetëror të sigurisë.
Ky episod pasqyron një aspekt të rëndësishëm të veprimtarisë së grupeve ilegale shqiptare në Kosovë në prag të demonstratave të vitit 1981. Ai dëshmon për ekzistencën e rrjeteve të organizuara që, pavarësisht ndjekjeve penale dhe masave represive, vazhdonin të mbanin kontakte të rregullta, të shkëmbenin informacione dhe të analizonin përvojat e anëtarëve të tyre me qëllim ruajtjen e funksionalitetit organizativ dhe vazhdimësinë e aktivitetit politik. Këto zhvillime përbëjnë një burim të rëndësishëm për studimin e formave të rezistencës politike dhe të mekanizmave të organizimit ilegal në Kosovë gjatë periudhës së fundit të Jugosllavisë socialiste.
Në kuadër të analizës së veprimtarisë së organizatës ilegale dhe të përpjekjeve për zgjerimin e kapaciteteve të saj operative, në mbledhjen e “Komitetit të Vendit” u trajtua nevoja për thellimin dhe intensifikimin e aktivitetit politik e propagandistik, si dhe për forcimin e lidhjeve me qendrat e veprimit të organizatës jashtë vendit. Në këtë kontekst, u vlerësua se bashkëpunimi dhe koordinimi me veprimtarin e njohur të çështjes kombëtare shqiptare, Jusuf Gërvallën, i cili në atë kohë vepronte në Republikën Federale të Gjermanisë, kishte rëndësi të veçantë për orientimin dhe zhvillimin e mëtejshëm të aktivitetit të organizatës.
Si rezultat i këtyre diskutimeve, u mor vendim që Avdullah Hasanmetaj të ngarkohej me një mision të veçantë politik dhe organizativ. Sipas planifikimit të bërë nga drejtuesit e organizatës, ai duhej të udhëtonte në Republikën Federale të Gjermanisë me qëllim që të realizonte një takim të drejtpërdrejtë me Jusuf Gërvallën. Ky kontakt konsiderohej me rëndësi strategjike, pasi synohej që përmes tij të sigurohej një bashkërendim më i mirë ndërmjet strukturave ilegale që vepronin në Kosovë dhe veprimtarëve politikë shqiptarë të vendosur në mërgim.
Detyra e paraparë për Avdullah Hasanmetajn përfshinte disa objektiva konkrete. Në radhë të parë, ai duhej të merrte nga Jusuf Gërvalla orientime dhe udhëzime lidhur me drejtimin e ardhshëm të veprimtarisë së organizatës, si dhe të njihej me strategjitë që duhej të ndiqeshin në rrethanat e reja politike. Po ashtu, ishte paraparë që gjatë këtij takimi të diskutoheshin forma të ndryshme të bashkëpunimit, mënyrat e organizimit të rrjetit ilegal dhe detyrat konkrete që do t’u ngarkoheshin anëtarëve të organizatës në Kosovë.
Një aspekt tjetër i rëndësishëm i këtij misioni lidhej me sigurimin e materialeve propagandistike që përdoreshin nga lëvizja ilegale. Sipas dokumentacionit gjyqësor të kohës, këto materiale cilësoheshin nga autoritetet jugosllave si propagandë armiqësore, pasi përmbanin përmbajtje politike që kundërshtonin rendin kushtetues dhe politik të Federatës Jugosllave. Përmes kontaktit me Jusuf Gërvallën, organizata synonte të siguronte literaturë, materiale informuese dhe udhëzime që do të përdoreshin në aktivitetin e saj politik dhe propagandistik.
Megjithatë, realizimi i këtij plani u pengua nga zhvillimet e vrullshme politike që pasuan në Kosovë pas demonstratave studentore të 11 marsit 1981. Këto ngjarje shënuan fillimin e një periudhe të tensionuar politike dhe të një mobilizimi të gjerë të aparatit shtetëror jugosllav kundër çdo forme të organizimit politik shqiptar. Intensifikimi i kontrollit policor, zgjerimi i hetimeve dhe shtimi i masave represive krijuan kushte të reja që vështirësuan ndjeshëm lëvizjen dhe komunikimin e veprimtarëve ilegalë.
Përveç këtyre rrethanave politike, në mosrealizimin e këtij misioni ndikuan edhe disa probleme të natyrës familjare me të cilat u përball Avdullah Hasanmetaj. Kombinimi i këtyre faktorëve – njëra anë përkeqësimi i situatës politike dhe shtimi i represionit shtetëror, e nga ana tjetër vështirësitë personale dhe familjare – bëri që ai të mos arrinte ta përmbushte detyrën e ngarkuar nga organizata.
Ky rast, pasqyron përpjekjet e organizatave ilegale shqiptare për të krijuar dhe ruajtur lidhje të qëndrueshme me qendrat e veprimit politik në diasporë, veçanërisht me figurat që luanin rol të rëndësishëm në artikulimin e kërkesave kombëtare shqiptare në arenën ndërkombëtare. Njëkohësisht, ai dëshmon se zhvillimet politike të pranverës së vitit 1981 krijuan një realitet të ri, në të cilin shumë plane organizative dhe operative të lëvizjes ilegale mbetën të parealizuara ose u shtynë për shkak të kushteve të jashtëzakonshme që u krijuan pas shpërthimit të demonstratave dhe reagimit represiv të aparatit shtetëror jugosllav.
Për të realizuar objektivat strategjike dhe politike të organizatës ilegale, e cila në dokumentacionin zyrtar të kohës cilësohej si organizatë armiqësore ndaj rendit kushtetues dhe politik të Federatës Jugosllave, anëtarët e saj ishin të angazhuar në një sërë aktivitetesh të planifikuara dhe të koordinuara. Veprimtaria e tyre mbështetej jo vetëm në vendimet e marra nga strukturat drejtuese të organizatës, por edhe në detyrimet që rridhnin nga dokumentet programore të saj, përkatësisht nga statuti dhe programi i “Lëvizjes Nacionalçlirimtare të Kosovës”. Këto dokumente përbënin bazën ideologjike, organizative dhe politike mbi të cilën ndërtohej veprimtaria e anëtarëve dhe përcaktoheshin qëllimet afatshkurtra dhe afatgjata të organizatës.
Në këtë kuadër, të akuzuarit nuk u kufizuan vetëm në aktivitetet e përshkruara më parë, por, sipas materialeve hetimore dhe aktakuzës, ndërmorën edhe një sërë veprimesh të tjera që konsideroheshin si pjesë përbërëse e angazhimit të tyre në funksion të realizimit të objektivave të organizatës. Këto veprime paraqiteshin nga organet e ndjekjes penale si dëshmi të një veprimtarie të vazhdueshme, të organizuar dhe të orientuar drejt përhapjes së ideve politike të lëvizjes, forcimit të strukturave të saj organizative dhe zgjerimit të ndikimit të saj në mesin e popullsisë shqiptare të Kosovës.
Sipas interpretimit të autoriteteve shtetërore, aktivitetet e ndërmarra nga të akuzuarit synonin të siguronin funksionimin e pandërprerë të organizatës, përhapjen e platformës së saj politike dhe krijimin e kushteve për realizimin e aspiratave që ajo artikulonte në programin e vet. Kjo veprimtari përfshinte forma të ndryshme të organizimit, komunikimit, propagandimit dhe mobilizimit politik, të cilat konsideroheshin nga pushteti si veprime të drejtuara kundër sistemit politik dhe juridik ekzistues.
Nga aspekti organizativ, këto aktivitete dëshmojnë për ekzistencën e një strukture që synonte të vepronte në mënyrë të disiplinuar dhe sipas një platforme të përcaktuar ideologjike. Dokumentet programore, si statuti dhe programi politik, luanin rolin e udhërrëfyesit për anëtarët e organizatës, duke përcaktuar jo vetëm qëllimet politike, por edhe format e veprimit dhe detyrat konkrete që secili anëtar duhej të përmbushte në kuadër të angazhimit të tij.
Në këtë kontekst, veprimet e ndërmarra nga të akuzuarit paraqiten si pjesë e një procesi më të gjerë të organizimit politik ilegal, i cili karakterizoi një pjesë të lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë gjatë fundviteve të shtatëdhjeta dhe fillimit të viteve tetëdhjeta. Këto aktivitete, sipas burimeve gjyqësore të kohës, konsideroheshin elemente përbërëse të një strategjie të koordinuar për realizimin e objektivave të përcaktuara nga organizata, ndërsa nga këndvështrimi historik ato përfaqësojnë forma të veprimit politik të grupeve ilegale që synonin ndryshime në statusin politik dhe kombëtar të shqiptarëve në Kosovë.
Prandaj, përveç veprimeve të përshkruara më herët, të akuzuarit, në funksion të zbatimit të detyrave që vinin nga programi dhe statuti i organizatës, zhvilluan edhe aktivitete të tjera, të cilat në dokumentacionin gjyqësor paraqiten si vazhdimësi e angazhimit të tyre në kuadër të veprimtarisë së organizuar ilegale. Këto veprime do të përbëjnë objekt të analizës së mëtejshme në vijim të dokumentit, ku paraqiten në mënyrë më të detajuar format konkrete të angazhimit dhe roli i secilit prej pjesëmarrësve në realizimin e objektivave të organizatës.
Sipas materialeve të paraqitura në aktakuzë, Ismajl Haradinaj paraqitet si një nga veprimtarët më aktivë në kuadër të organizatës ilegale, duke zhvilluar një aktivitet të vazhdueshëm dhe intensiv në funksion të zgjerimit të bazës organizative dhe forcimit të strukturës së saj. Veprimtaria e tij përqendrohej kryesisht në propagandimin e ideve dhe objektivave të organizatës, si dhe në identifikimin dhe rekrutimin e individëve që konsideroheshin të përshtatshëm për t’u përfshirë në aktivitetet e saj politike dhe organizative.
Në këtë kuadër, ai angazhohej në krijimin dhe zgjerimin e rrjetit të kontakteve, duke zhvilluar takime dhe biseda me persona të ndryshëm, me qëllim të fitimit të mbështetjes për programin dhe orientimet e organizatës. Një nga personat me të cilët ai vendosi kontakte ishte Bajram Gashi. Sipas të dhënave të dokumentacionit gjyqësor, ky kontakt nuk mbeti vetëm në nivelin e komunikimit dhe bindjes ideologjike, por rezultoi me përfshirjen aktive të Bajram Gashit në organizatë si anëtar i saj.
Rëndësia e këtij rekrutimi vlerësohej e madhe nga organet e ndjekjes, pasi Bajram Gashi, pas anëtarësimit, nuk u kufizua vetëm në pjesëmarrjen individuale në aktivitetet e organizatës. Ai mori rol aktiv në zgjerimin e mëtejshëm të rrjetit organizativ, duke kontaktuar dhe angazhuar persona të tjerë nga rajone dhe komuna të ndryshme. Në këtë mënyrë, sipas aktakuzës, procesi i rekrutimit mori karakter më të gjerë territorial dhe kontribuoi në shtrirjen e ndikimit të organizatës përtej zonës së saj fillestare të veprimit.
Paralelisht me angazhimin në rekrutimin e anëtarëve të rinj, Ismajl Haradinaj ishte i përfshirë edhe në sigurimin dhe shpërndarjen e materialeve të ndryshme me përmbajtje politike. Sipas interpretimit të autoriteteve jugosllave të kohës, këto materiale konsideroheshin si propagandë armiqësore, për shkak se përmbanin qëndrime dhe ide që sfidonin sistemin politik ekzistues dhe promovonin synime të kundërta me rendin kushtetues të federatës.
Aktiviteti i tij nuk kufizohej vetëm në sigurimin e këtyre materialeve, por përfshinte edhe shpërndarjen e tyre brenda rrethit të anëtarëve dhe simpatizantëve të organizatës. Materialet u jepeshin për lexim dhe studim anëtarëve të tjerë, me qëllim të njohjes së tyre me orientimet politike, dokumentet programore dhe literaturën që qarkullonte në kuadër të lëvizjes ilegale. Në këtë mënyrë, literatura shërbente si mjet për formimin ideologjik, ngritjen e vetëdijes politike dhe forcimin e kohezionit organizativ të grupit.
Këto veprime brenda organizatës, dëshmojnë ekzistencën e një mekanizmi të strukturuar të komunikimit dhe shpërndarjes së informacionit brenda organizatës. Rekrutimi i anëtarëve të rinj, zgjerimi i rrjetit të bashkëpunëtorëve dhe qarkullimi i materialeve politike përbënin elemente thelbësore të funksionimit të organizatave ilegale të asaj periudhe. Përmes këtyre aktiviteteve synohej jo vetëm ruajtja e vazhdimësisë së organizatës, por edhe zgjerimi gradual i ndikimit të saj në mjedise të ndryshme shoqërore dhe territoriale.
Duhet theksuar se veprimtaria e Ismajl Haradinajt pasqyron një nga format më të zakonshme të organizimit të lëvizjeve ilegale shqiptare në Kosovë gjatë fundviteve të shtatëdhjeta dhe fillimit të viteve tetëdhjeta. Ajo mbështetej në krijimin e rrjeteve të besueshme të bashkëpunimit, në përhapjen e literaturës politike dhe në përfshirjen graduale të individëve të rinj në strukturat organizative, me synimin e zgjerimit të veprimtarisë dhe të mbështetjes shoqërore për programin politik të organizatës. Këto aktivitete, të cilat në dokumentet zyrtare cilësoheshin si veprime armiqësore, përbëjnë sot një burim të rëndësishëm për studimin e mënyrave të organizimit dhe funksionimit të lëvizjeve ilegale shqiptare në Kosovë para dhe gjatë periudhës së demonstratave të vitit 1981.

Aktiviteti atdhetar i Hasan Ukhaxhajt

Sipas të dhënave të paraqitura në aktakuzë dhe materialeve hetimore, Hasan Ukëhaxhaj konsiderohej një nga figurat me ndikim të rëndësishëm brenda strukturës organizative të grupit ilegal. Veprimtaria e tij nuk kufizohej vetëm në pjesëmarrjen pasive në aktivitetet e organizatës, por shtrihej edhe në procesin e zgjerimit të rrjetit të anëtarëve, forcimit të lidhjeve ndërmjet hallkave organizative dhe përhapjes së orientimeve ideologjike të lëvizjes. Në këtë kuptim, ai paraqitet si një element aktiv në konsolidimin e strukturës së organizatës dhe në përfshirjen e individëve të rinj në veprimtarinë e saj.
Një nga aspektet më të rëndësishme të aktivitetit të tij ishte ndikimi që kishte tek personat e ndryshëm, të cilët më pas përfshiheshin në organizatë ose në rrjetin e saj mbështetës. Sipas dokumentacionit gjyqësor, përmes autoritetit personal dhe bindjeve të tij politike, Hasan Ukëhaxhaj arriti të angazhonte Avdullahun, Jasharin dhe Shkurten, të cilët jo vetëm u bënë pjesë e organizatës, por u përfshinë edhe në strukturën drejtuese të saj, duke qenë anëtarë të ashtuquajturit “Komitet i Vendit”. Kjo tregon se ndikimi i tij shtrihej në nivelet më të rëndësishme të organizimit të grupit dhe se ai luante rol të konsiderueshëm në formimin dhe funksionalizimin e mekanizmave të brendshëm të organizatës.
Përveç këtyre angazhimeve, Hasan Ukëhaxhaj krijoi dhe zhvilloi edhe rrjete të tjera bashkëpunimi. Në këtë kuadër, si pjesë të hallkës së tij organizative, ai angazhoi edhe Muhamet Haklajn, duke zgjeruar kështu rrethin e personave të përfshirë në aktivitetet e organizatës. Ky proces rekrutimi dhe organizimi paraqitet në aktakuzë si një element i rëndësishëm i funksionimit të grupit, pasi mundësonte krijimin e lidhjeve të reja dhe zgjerimin e veprimit të organizatës në mjedise të ndryshme shoqërore.
Një dimension tjetër i aktivitetit të Hasan Ukëhaxhajt lidhej me komunikimin dhe bashkëpunimin me veprimtarët shqiptarë që vepronin jashtë Kosovës. Sipas materialeve të procedurës gjyqësore, nëpërmjet Nazmi Selmanajt ai kishte dërguar një krijim letrar tek Jusuf Gërvalla, me qëllim që ky i fundit ta botonte në organin informativ “Lajmëtari i Lirisë”. Ky veprim interpretohej nga organet shtetërore si pjesë e përpjekjeve për të krijuar lidhje me veprimtarinë politike të diasporës shqiptare dhe për të siguruar qarkullimin e materialeve dhe ideve që konsideroheshin të papranueshme për sistemin politik jugosllav.
Sipas aktakuzës, Hasan Ukëhaxhaj kishte ndikim të veçantë edhe në formësimin e qëndrimeve politike të individëve të tjerë. Në këtë kontekst përmendet rasti i Dinë Ahmetajt, tek i cili, sipas autoriteteve, ai kishte ndikuar në forcimin e qëndrimeve kundërshtuese ndaj shtetit jugosllav dhe sistemit të vetëqeverisjes socialiste.
Një pjesë e rëndësishme e aktivitetit të tij lidhej edhe me sigurimin, studimin dhe shpërndarjen e materialeve politike. Sipas dokumenteve të kohës, Hasan Ukëhaxhaj furnizohej me literaturë dhe materiale të cilat autoritetet i cilësonin si propagandë armiqësore. Ai jo vetëm që i lexonte dhe i studionte këto materiale, por kujdesej edhe për shpërndarjen e tyre tek anëtarët e organizatës dhe tek persona të tjerë të interesuar. Në këtë mënyrë, ai kontribuonte në qarkullimin e ideve politike dhe në zgjerimin e ndikimit ideologjik të organizatës.
Për më tepër, aktiviteti i tij nuk kufizohej vetëm në shpërndarjen e literaturës. Sipas aktakuzës, ai përpiqej të bindte anëtarët e tjerë për rëndësinë e qëllimeve të organizatës dhe për nevojën e angazhimit aktiv në realizimin e tyre. Nëpërmjet diskutimeve, kontakteve personale dhe ndikimit të drejtpërdrejtë, ai punonte për forcimin e disiplinës organizative dhe për përfshirjen e personave të rinj në rrjetin e organizatës.
Në aspektin organizativ, Hasan Ukëhaxhaj konsiderohej pjesë e ngushtë e strukturës drejtuese. Ai, së bashku me Ismajl Haradinajn dhe Avdullah Hasanmetajn, merrte pjesë rregullisht në mbledhjet e “Komitetit të Vendit”, ku diskutoheshin çështjet më të rëndësishme që lidhnin me funksionimin, organizimin dhe strategjinë e veprimit të grupit. Pjesëmarrja e tij aktive në këto mbledhje nënkupton se ai ishte i informuar për të gjitha vendimet, planet dhe aktivitetet e organizatës, si dhe për rolin që secili anëtar duhej të luante në realizimin e objektivave të saj.
Duhet përmendur se figura e Hasan Ukëhaxhajt paraqitet si një hallkë e rëndësishme në rrjetin organizativ të lëvizjes ilegale shqiptare të fillimviteve të tetëdhjeta. Veprimtaria e tij ilustron mënyrën se si organizatat ilegale funksiononin përmes rrjeteve të besimit, kontakteve personale, shpërndarjes së literaturës politike dhe koordinimit të vazhdueshëm ndërmjet anëtarëve. Dokumentet gjyqësore të periudhës e paraqesin këtë aktivitet si veprimtari armiqësore ndaj rendit shtetëror, ndërsa nga këndvështrimi historik ai përbën një element të rëndësishëm për kuptimin e formave të organizimit politik dhe të rezistencës së lëvizjes ilegale shqiptare në Kosovë në prag të zhvillimeve të mëdha politike të vitit 1981.

Veprimtaria atdhetare e Avdullah Hasanmetajt

Sipas të dhënave të paraqitura në dokumentacionin gjyqësor, Avdullah Hasanmetaj konsiderohej një nga anëtarët aktivë të strukturës organizative të grupit ilegal, duke ushtruar një rol të rëndësishëm jo vetëm në procesin e vendimmarrjes dhe koordinimit të veprimtarisë së organizatës, por edhe në aspektin administrativ dhe organizativ të funksionimit të saj të brendshëm. Aktiviteti i tij zhvillohej në disa drejtime njëkohësisht, duke përfshirë pjesëmarrjen në strukturat drejtuese, zbatimin e detyrave të ngarkuara nga organizata, menaxhimin e çështjeve financiare dhe zgjerimin e rrjetit të anëtarësisë.
Në kuadër të veprimtarisë së tij organizative, Avdullah Hasanmetaj merrte pjesë rregullisht në të gjitha mbledhjet e “Komitetit të Vendit”, organ që përfaqësonte nivelin drejtues të organizatës në territorin ku ajo vepronte. Përmes pjesëmarrjes së vazhdueshme në këto mbledhje, ai ishte i përfshirë drejtpërdrejt në diskutimet lidhur me strategjinë, organizimin dhe orientimet e veprimtarisë së grupit. Dokumentet e kohës tregojnë se ai jo vetëm pranonte detyrat që i ngarkoheshin nga organizata, por angazhohej në realizimin e tyre me një shkallë të lartë disipline dhe përgjegjësie.
Një nga aspektet më karakteristike të rolit të tij lidhej me administrimin e çështjeve financiare të organizatës. Sipas aktakuzës, Avdullah Hasanmetaj mbante me kujdes të veçantë evidencën e pagesave të anëtarësisë që kryheshin nga anëtarët e organizatës. Kjo evidencë mbahej në mënyrë të fshehtë, duke përdorur pseudonime në vend të emrave të vërtetë të anëtarëve, çka përbënte një metodë të zakonshme konspirative për ruajtjen e sigurisë organizative dhe shmangien e identifikimit nga organet e sigurisë shtetërore. Përpikëria me të cilën ai kryente këtë detyrë paraqitet nga autoritetet si tregues i nivelit të organizimit të brendshëm dhe i rëndësisë që organizata i kushtonte ruajtjes së strukturës së saj financiare.
Përveç detyrave administrative, Avdullah Hasanmetaj ishte i angazhuar edhe në zgjerimin e rrjetit organizativ. Në këtë drejtim, ai krijoi një hallkë të veçantë veprimi duke përfshirë në aktivitetet e organizatës Bislim Bajramin nga Mitrovica. Ky veprim paraqitet në dokumentacion si pjesë e strategjisë së organizatës për të zgjeruar ndikimin e saj në rajone të ndryshme të Kosovës dhe për të ndërtuar struktura të decentralizuara që do të mundësonin funksionimin më efikas të rrjetit ilegal.
Pas përfshirjes së tij në organizatë, Bislim Bajrami u ngarkua me detyrën e krijimit të një strukture të re në territorin e Mitrovicës. Sipas materialeve hetimore, ai organizoi një grup të vogël veprues, të përbërë nga disa individë të lidhur mes vete, i cili në dokumentet e kohës përshkruhet si një “tresh armiqësor”. Kjo formë organizimi ishte karakteristike për veprimtarinë ilegale të periudhës, pasi grupet e vogla konsideroheshin më të sigurta dhe më pak të ekspozuara ndaj depërtimit të organeve të sigurisë. Në kuadër të këtyre masave konspirative, Bislim Bajrami mori pseudonimin “Besniku”, i cili përdorej në komunikimet dhe dokumentet e brendshme të organizatës në vend të identitetit të tij real.
Veprimtaria e Avdullah Hasanmetajt nuk u kufizua vetëm në këtë rast. Sipas aktakuzës, ai vazhdoi përpjekjet për zgjerimin e mëtejshëm të rrjetit organizativ dhe tentoi të angazhonte edhe Zade Kuqin si pjesë të hallkës së tij të veprimit. Kjo përpjekje interpretohej nga autoritetet si vazhdimësi e procesit të rekrutimit dhe e zgjerimit të strukturave organizative të grupit në mjedise të ndryshme shoqërore.
Andaj, aktiviteti i Avdullah Hasanmetajt dëshmon për ekzistencën e një sistemi relativisht të zhvilluar të funksionimit të organizatës ilegale. Roli i tij nuk kufizohej vetëm në aspektin ideologjik apo propagandistik, por përfshinte edhe elemente të administrimit të brendshëm, menaxhimit financiar, koordinimit organizativ dhe zgjerimit territorial të rrjetit. Këto funksione janë karakteristike për organizatat ilegale që synojnë të krijojnë struktura të qëndrueshme dhe të afta për të vepruar në kushte represioni politik.
Në këtë kuptim, figura e Avdullah Hasanmetajt paraqitet si një hallkë e rëndësishme ndërmjet strukturës drejtuese dhe rrjetit të anëtarëve në terren. Veprimtaria e tij pasqyron mënyrën se si organizatat ilegale shqiptare të asaj periudhe përpiqeshin të siguronin vazhdimësinë e funksionimit të tyre përmes disiplinës organizative, administrimit të kujdesshëm të burimeve financiare, përdorimit të metodave konspirative dhe zgjerimit gradual të rrjetit të bashkëpunëtorëve në rajone të ndryshme të Kosovës. Këto elemente përbëjnë një aspekt të rëndësishëm për studimin e strukturës dhe mekanizmave të veprimit të lëvizjeve ilegale shqiptare në Kosovë në prag dhe gjatë zhvillimeve politike të vitit 1981. (Vijon)