Prof. dr. Sabile Keçmezi-Basha

Në këtë botë ekziston një kategori njerëzish që, pavarësisht përvojave të hidhura, zhgënjimeve të njëpasnjëshme dhe goditjeve të rënda që kanë marrë nga jeta, vazhdojnë të ecin nëpër të njëjtat shtigje, të ushqejnë të njëjtat iluzione dhe të përsërisin pikërisht ato veprime që dikur u kanë kushtuar shtrenjtë. Ata duket sikur jetojnë të ngujuar në një rreth vicioz, ku e kaluara nuk shërben si mësim, por si një skenar që përsëritet pafundësisht. Për ta, as humbja nuk shndërrohet në përvojë, as dështimi në vetëdijesim dhe as ndëshkimi në arsye për të ndryshuar.
Kjo dukuri bëhet veçanërisht domethënëse në jetën politike, ku ambiciet e pakufishme, etja për pushtet dhe iluzionet e madhështisë shpesh i shtyjnë individët të rikthehen vazhdimisht te të njëjtat veprime, edhe atëherë kur historia ua ka dëshmuar pasojat. Në vend që të reflektojnë mbi gabimet, ata përpiqen t’i arsyetojnë ato; në vend që të nxjerrin mësime nga humbjet, kërkojnë fajtorë jashtë vetes; ndërsa në vend që të ndryshojnë mendësinë, vazhdojnë të besojnë se përsëritja e së njëjtës rrugë do t’i çojë drejt një përfundimi tjetër.
Në këtë kuptim, sjellja e tyre të kujton një alegori sa ironike, aq edhe kuptimplote: atë të një majmuni që e di fare mirë se pamja e gjarprit e tmerron deri në atë masë sa humbet ndjenjat, por që, sapo përmendet prania e tij, vrapon përsëri për ta parë. Dhe, natyrisht, përfundimi është i njëjtë: frika, tronditja dhe rrëzimi. Megjithatë, as kjo përvojë nuk e pengon që herën tjetër të veprojë njësoj.
Kjo metaforë, përtej humorit të saj të hidhur, bart një mesazh të thellë politik dhe shoqëror. Ajo na kujton se problemi nuk qëndron gjithmonë te mungesa e përvojës, por te paaftësia ose mungesa e vullnetit për të mësuar prej saj. Sepse ka njerëz që, edhe pasi janë përballur shumë herë me pasojat e vendimeve të tyre, vazhdojnë të besojnë se realiteti do të ndryshojë vetëm pse ata dëshirojnë që ai të jetë ndryshe.
Në politikë, kjo mendësi merr përmasa edhe më shqetësuese, sepse gabimet nuk mbeten gjithmonë çështje personale. Ato mund të ndikojnë mbi institucionet, mbi besimin qytetar dhe mbi perspektivën e një shoqërie të tërë. Prandaj, pjekuria politike nuk matet vetëm me këmbënguljen për të qëndruar në skenë, por edhe me aftësinë për të kuptuar kur një rrugë është konsumuar, kur një ide e ka humbur fuqinë bindëse dhe kur interesat personale duhet t’i lëshojnë vendin përgjegjësisë publike.
Në fund të fundit, këmbëngulja nuk është gjithmonë dëshmi e guximit, sikurse përsëritja nuk është domosdoshmërisht shenjë e qëndrueshmërisë. Nganjëherë, guximi më i madh qëndron pikërisht te pranimi i gabimit, ndërsa mençuria më e lartë te vendimi për të mos e përsëritur atë.
Sepse historia mund t’ua falë njerëzve gabimet që i kanë bërë nga padija, por është shumë më e pamëshirshme ndaj atyre që, edhe pasi i kanë njohur pasojat, zgjedhin me vetëdije t’i përsërisin. Dhe tragjikomedia fillon pikërisht atëherë kur dikush, duke e ditur se çfarë e pret, vrapon sërish drejt të njëjtit gjarpër, vetëm për t’u rrëzuar edhe një herë para syve të të gjithëve.
Një dukuri e tillë duket se përsëritet me një ritëm pothuajse ciklik edhe në jetën politike të Serbisë, veçanërisht në prag të fushatave zgjedhore, kur retorika politike merr përmasa të reja dhe kur premtimet, sloganet e deklaratat e bujshme zënë vendin e debateve të mirëfillta për problemet e shoqërisë. Është për t’u habitur se si, sa herë afrohet një proces zgjedhor, në diskursin e forcave politike rikthehen pothuajse të njëjtat narrativa, të mbështjella me një gjuhë të re, me parulla të përpunuara dhe me premtime që synojnë të zgjojnë emocionet, frikën, shpresën apo ndjenjat kombëtare të qytetarëve.
Në këtë atmosferë, politika rrezikon të shndërrohet nga një instrument i përgjegjësisë publike në një spektakël të mirëorganizuar të ndikimit mbi opinionin. Në vend që qytetarit t’i ofrohen argumente bindëse, programe të realizueshme dhe përgjigje konkrete për sfidat ekonomike, sociale e demokratike, atij shpesh i serviren mesazhe të thjeshtësuara, të ngarkuara emocionalisht, të cilat kërkojnë më shumë besim sesa gjykim kritik. Kështu, qytetari i zakonshëm, i përballur me vështirësitë e përditshme dhe me pasigurinë për të ardhmen, bëhet objekt i një gare politike ku rëndësi të veçantë merr jo gjithmonë ajo që mund të realizohet, por ajo që mund të premtohet më bindshëm.
Paradoksi qëndron në faktin se këto mekanizma retorikë mund të rikthehen nga njëra fushatë në tjetrën, edhe kur premtimet e mëparshme kanë mbetur të papërmbushura. Ndryshojnë sloganet, ndryshojnë formulimet dhe mënyrat e komunikimit, por shpesh mbetet e njëjta përpjekje për ta paraqitur çdo proces zgjedhor si një moment vendimtar për fatin e kombit dhe të shtetit. Në rrethana të tilla, çështjet e ndërlikuara politike reduktohen në kundërvënie të thjeshta, ndërsa emocionet kolektive mund të shfrytëzohen për të zhvendosur vëmendjen nga përgjegjësia për qeverisjen.
Pikërisht këtu qëndron edhe shqetësimi më i madh demokratik: kur vota e qytetarit trajtohet më shumë si një objekt për t’u fituar përmes teknikave të komunikimit politik sesa si shprehje e lirë dhe e vetëdijshme e vullnetit të tij. Sepse demokracia nuk mund të kufizohet vetëm në hedhjen e fletëvotimit në kuti. Ajo kërkon një qytetar të informuar, institucione të përgjegjshme dhe një kulturë politike në të cilën premtimi publik shoqërohet me detyrimin për të dhënë llogari.
Në fund, mbetet pyetja thelbësore: deri kur mund të vazhdojë një politikë që, në vend se të përballet me realitetin dhe të nxjerrë mësime nga e kaluara, kërkon vazhdimisht ta riprodhojë të njëjtën shpresë përmes sloganeve të reja? Sepse një shoqëri demokratike nuk matet vetëm me numrin e zgjedhjeve që organizon, por mbi të gjitha me cilësinë e alternativave që u ofron qytetarëve dhe me respektin që tregon ndaj inteligjencës, dinjitetit dhe vullnetit të tyre politik.
Madje, ajo që e bën edhe më shqetësuese këtë dukuri është fakti se retorika e përdorur në prag të fushatave zgjedhore në Serbi shpesh merr një karakter të ashpër, provokues dhe politikisht të ngarkuar, duke kapërcyer kufijtë e një gare të zakonshme demokratike. Sloganet dhe deklaratat e caktuara politike nuk mbeten gjithmonë brenda hapësirës së debatit të brendshëm, por, për shkak të përmbajtjes së tyre nacionaliste, pretendimeve territoriale apo mesazheve përjashtuese, mund të tërheqin edhe vëmendjen e bashkësisë ndërkombëtare. Në raste të tilla, ajo që paraqitet si një përpjekje për të fituar mbështetjen e elektoratit shndërrohet në një çështje me pasoja të mundshme për marrëdhëniet ndërmjet shteteve, për stabilitetin rajonal dhe për perspektivën e paqes në Ballkan.
Në këtë klimë politike krijohet përshtypja se një pjesë e aktorëve politikë përfshihen në një garë të pandërprerë për të prodhuar deklarata gjithnjë e më të forta, më tingëlluese dhe më provokuese. Secili përpiqet ta tejkalojë tjetrin jo domosdoshmërisht me cilësinë e programit politik, me argumente racionale apo me vizion zhvillimor, por me fuqinë e fjalëve, me madhësinë e premtimeve dhe me gatishmërinë për të prekur temat më të ndjeshme të historisë dhe të identitetit kombëtar. Kështu, diskursi politik rrezikon të shndërrohet në një garë të retorikës së skajshme, ku maturia interpretohet si dobësi, ndërsa provokimi paraqitet si dëshmi e vendosmërisë politike.
Ajo që e bën këtë fenomen veçanërisht problematik është se premtimet e tilla nuk kufizohen gjithmonë në çështjet e mirëqenies qytetare, të zhvillimit ekonomik apo të përmirësimit të institucioneve. Përkundrazi, në diskurse të caktuara politike rikthehen temat e së kaluarës, mitet historike, pretendimet kombëtare, të cilat përdoren si mjete për mobilizim politik. Në këtë mënyrë, historia, në vend që të shërbejë si burim reflektimi dhe përgjegjësie, rrezikon të kthehet në një rezervuar të pashtershëm simbolesh dhe emocionesh, prej të cilit politika merr vazhdimisht materiale për fushatat e saj.
Në vend që të kërkojnë mbështetje përmes rezultateve konkrete dhe projekteve të realizueshme, politikanë të caktuar zgjedhin të ndërtojnë pritshmëri gjithnjë e më të mëdha, duke i shtyrë kufijtë e premtimeve përtej mundësive reale të zbatimit. Kjo krijon një paradoks të thellë politik: sa më të vështira të jenë problemet e përditshme të qytetarëve, aq më madhështore mund të bëhen premtimet që u ofrohen atyre. Ndërkohë, çështjet që kërkojnë zgjidhje të menjëhershme mbeten në hije të deklaratave spektakolare, të cilat mund të prodhojnë entuziazëm të përkohshëm, por jo domosdoshmërisht përparim të qëndrueshëm.
Prandaj, përgjegjësia e një politikani nuk mund të matet vetëm me aftësinë për të elektrizuar turmat apo për të fituar vota. Ajo duhet të matet edhe me vetëdijen për peshën e fjalës publike, për ndikimin që deklaratat e tij mund të kenë mbi marrëdhëniet ndërmjet popujve dhe për detyrimin moral që politika të mos i shndërrojë plagët historike në instrumente të përfitimit elektoral.
Në fund të fundit, kur politika fillon të garojë me madhësinë e provokimeve dhe jo me përgjegjësinë e zgjidhjeve, ajo rrezikon ta humbasë kuptimin e saj demokratik. Sepse është shumë më e lehtë të premtohen fitore simbolike, të ringjallen ëndrra të vjetra dhe të prodhohen slogane që ndezin emocionet, sesa të ndërtohet një realitet i ri politik, i mbështetur në paqe, bashkëpunim dhe respektim të së drejtës ndërkombëtare.
Dhe pikërisht këtu qëndron ironia më e madhe: në përpjekje për të shkuar gjithnjë e më larg me fjalë, politika mund të mbetet gjithnjë e më prapa me vepra. Ndërsa premtimet rriten nga njëra fushatë në tjetrën, përgjegjësia për realizimin e tyre shpesh zbehet, duke krijuar një hendek të thellë ndërmjet asaj që thuhet para zgjedhjeve dhe asaj që ndodh pas tyre.
Në këtë varg deklaratash politike, që shpesh duket sikur nuk njohin kufij ndërmjet ambicies, provokimit dhe realitetit, veçohet edhe retorika e Ivica Daçiqit, i cili premton se flamuri serb do të valojë një ditë në Prizren, pa frikë dhe pa asnjë pengesë. Një deklaratë e tillë, nuk mund të trajtohet thjesht si një shprehje e zakonshme e entuziazmit patriotik apo si një figurë retorike e përdorur për të fituar duartrokitjet e një turme. Përkundrazi, ajo ngre pyetje serioze për përgjegjësinë e fjalës politike, për raportin ndërmjet aspiratave nacionaliste dhe realitetit shtetëror, si dhe për pasojat që mesazhe të tilla mund të kenë në marrëdhëniet ndërmjet shtetit të Kosovës dhe shtetit të Serbisë.
Është vërtet për t’u habitur se deri ku mund të shtrihet imagjinata politike kur ajo ushqehet nga nostalgjia për të kaluarën dhe nga dëshira për të prodhuar emocione kolektive. Në vend që të përballet me sfidat e së tashmes dhe me nevojën për ndërtimin e marrëdhënieve paqësore ndërmjet popujve, një retorikë e tillë rikthen në skenë simbole dhe pretendime që mbartin një ngarkesë të rëndë historike. Prizreni, qytet me trashëgimi të pasur historike, kulturore dhe kombëtare, nuk mund të reduktohet në një simbol të ambicieve elektorale të askujt. Ai është pjesë e Republikës së Kosovës dhe e realitetit të saj politik, institucional e shoqëror.
Në këtë kontekst, premtime të tilla mund të interpretohen si një përpjekje për ta mbajtur gjallë një imagjinatë politike që nuk pajtohet me ndryshimet historike dhe me realitetet e krijuara në rajon. Është sikur disa përfaqësues politikë të vazhdojnë të jetojnë në një kohë të ngrirë, ku dëshirat e dikurshme ngatërrohen me mundësitë e sotme dhe ku ëndrrat politike paraqiten si projekte të realizueshme. Mirëpo, historia nuk mund të kthehet prapa vetëm përmes deklaratave, as realiteti nuk mund të ndryshohet me fuqinë e sloganeve.
Ironia bëhet edhe më e theksuar kur një premtim i tillë shqiptohet me një siguri që duket sikur nuk lë vend për dyshim. Të krijohet përshtypja se folësi ende endet nëpër korridoret e një të kaluare të idealizuar, duke besuar se ajo mund të rikthehet vetëm nëse dëshirohet mjaftueshëm. Por politika serioze nuk ndërtohet mbi ëndrra të pakufizuara territoriale dhe as mbi nostalgji që shpërfillin realitetin. Ajo kërkon vetëdije historike, përgjegjësi institucionale dhe aftësi për të dalluar ndërmjet asaj që mund të dëshirohet politikisht dhe asaj që mund të mbështetet në parimet e së drejtës ndërkombëtare.
Në fund të fundit, askush nuk mund t’ia ndalojë një politikani të ëndërrojë, por ekziston një dallim thelbësor ndërmjet ëndrrës personale dhe premtimit publik. E para i përket botës së imagjinatës, ndërsa e dyta bart përgjegjësi politike dhe morale. Kur këto dy botë ngatërrohen, politika rrezikon të shndërrohet në një teatër absurd, ku deklaratat marrin përmasa gjithnjë e më qesharake, ndërsa mundësitë për realizimin e tyre mbeten gjithnjë e më të largëta.
Prandaj, përballë një retorike të tillë, lind natyrshëm pyetja nëse kemi të bëjmë me një bindje të mirëfilltë politike apo me një përpjekje për të fituar vëmendje përmes simbolikës nacionaliste. Në të dyja rastet, mbetet e domosdoshme që deklaratat publike të vlerësohen jo vetëm për efektin e tyre të menjëhershëm, por edhe për ndikimin që mund të kenë në paqen dhe stabilitetin rajonal.
Sepse flamujt nuk mund ta zëvendësojnë realitetin, as premtimet nuk mund ta zhbëjnë historinë. Dhe nëse dikush vazhdon ta shohë Prizrenin përmes ëndrrave politike të së kaluarës, kjo nuk do të thotë se qyteti duhet të bëhet pjesë e atyre ëndrrave. Nganjëherë, problemi nuk është se njeriu ëndërron shumë, por se refuzon të zgjohet dhe ta shohë botën ashtu siç është.
Por ndoshta do të vijë një ditë kur, pasi të jetë zgjuar nga ëndrrat e gjata politike dhe nga iluzionet e ushqyera prej nostalgjisë për një të kaluar që nuk mund të rikthehet, edhe vetë Daçiqi do ta kuptojë se politika nuk është një hapësirë ku dëshirat personale mund të shndërrohen, sipas vullnetit, në realitete historike e shtetërore. Ndoshta atëherë do të arrijë ta dallojë kufirin ndërmjet asaj që mund të ëndërrohet në tribunat elektorale dhe asaj që mund të realizohet në botën e marrëdhënieve ndërkombëtare, ku sovraniteti, integriteti territorial dhe përgjegjësia politike nuk përcaktohen nga madhështia e deklaratave apo nga zhurma e duartrokitjeve.
E kur një ditë të zgjohet nga ky përfytyrim politik, mbase do ta kuptojë se nuk ka nevojë të kërkojë hapësira të largëta për ta shpalosur flamurin e shtetit të vet. Për një gjest të tillë simbolik do t’i mjaftonte edhe një kënd i Kalemegdanit, në zemër të Beogradit, aty ku historia e Serbisë ka lënë gjurmët e veta dhe ku flamuri i saj mund të valojë pa u shndërruar në një mesazh provokues ndaj fqinjëve.
Sepse Kalemegdani, me muret e tij të vjetra dhe me kujtesën e shekujve që mbart, do të duhej të ishte një vend i mjaftueshëm për të reflektuar mbi historinë, mbi kufijtë e ambicieve politike dhe mbi çmimin që popujt kanë paguar sa herë që dëshirat për zgjerim janë vendosur mbi arsyen dhe bashkëjetesën. Historia nuk është vetëm një përmbledhje fitoresh dhe lavdish, por edhe një dëshmi e dhimbshme e gabimeve që nuk duhen përsëritur.
Në fund të fundit, madhështia e një shteti nuk matet me numrin e flamujve që politikanët e tij ëndërrojnë t’i vendosin përtej kufijve, por me aftësinë për të ndërtuar paqe, mirëqenie, demokraci dhe marrëdhënie të qëndrueshme me fqinjët. Një flamur nuk fiton më shumë dinjitet duke u shndërruar në instrument të retorikës nacionaliste; përkundrazi, ai përfaqëson më denjësisht shtetin e vet kur simbolizon përgjegjësinë, respektin dhe sigurinë e qytetarëve.
Prandaj, nëse një ditë Daçiqi zgjohet nga ëndrra për ta parë flamurin serb në Prizren, ndoshta do ta kuptojë se një cep i Kalemegdanit është më se i mjaftueshëm për ambiciet e tij simbolike. Sepse Prizreni nuk është një hapësirë e zbrazët në hartën e imagjinatës politike, por një qytet i gjallë i Republikës së Kosovës, me historinë, identitetin dhe të ardhmen e vet.
Dhe mbase pikërisht atëherë do ta mësojë një nga mësimet më të rëndësishme të politikës: se nuk është turp të zgjohesh nga një ëndërr e parealizueshme; turp është të vazhdosh ta paraqesësh atë si premtim politik, duke e ditur se mes ëndrrës dhe realitetit qëndron një histori e tërë, të cilën asnjë slogan nuk mund ta fshijë.
Në këtë kontekst, natyrshëm shtrohet një pyetje që vështirë se mund të anashkalohet: përse gjithë ajo zhurmë, përse ai ton aq i ngritur dhe përse gjithë ajo përpjekje për t’i dhënë fjalës politike pamjen e një të vërtete të pakundërshtueshme? Çfarë synonte të dëshmonte Ivica Daçiqi me atë retorikë të zjarrtë, me piskamat dhe me gjestikulacionet e theksuara që shoqëronin deklarimet e tij? Kë dëshironte të bindte se flamuri serb do të valonte një ditë mbi Prizrenin shqiptar? Ishte kjo një përpjekje për të bindur opinionin publik serb, një mënyrë për të nxitur emocionet nacionaliste të elektoratit, apo thjesht një demonstrim politik i mbështetur mbi simbolikën e së kaluarës?
Për mua, një retorikë e tillë mbetet e vështirë për t’u kuptuar, jo sepse politika nuk njeh deklarata të forta apo qëndrime të ashpra, por sepse ekziston një dallim thelbësor ndërmjet vendosmërisë politike dhe përpjekjes për ta zëvendësuar argumentin me forcën e zërit. Të flasësh me zë të lartë nuk do të thotë domosdoshmërisht të kesh të drejtë, ashtu sikurse gjestet dramatike nuk e bëjnë një pretendim më të besueshëm. Përkundrazi, kur fjala politike mbështetet më shumë në intensitetin e shprehjes sesa në fuqinë e argumentit, ajo rrezikon të humbasë përmbajtjen e saj racionale dhe të shndërrohet në një shfaqje të mirëfilltë propagandistike.
Ajo që tërheq veçanërisht vëmendjen është mënyra se si Prizreni, një qytet me peshë të jashtëzakonshme në historinë dhe kujtesën kombëtare shqiptare, mund të kthehet në objekt të deklaratave që synojnë të ringjallin aspirata politike të së kaluarës. Prizreni nuk është thjesht një emër gjeografik që mund të përdoret sipas nevojave të një fushate zgjedhore. Ai është një hapësirë e gjallë historike, kulturore dhe shoqërore, një qytet i lidhur ngushtë me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit dhe me proceset e formësimit të vetëdijes kombëtare shqiptare. Për këtë arsye, përdorimi i tij në retorikën nacionaliste nuk mund të shihet si një veprim pa domethënie politike.
Në të vërtetë, ajo që meriton të analizohet nuk është vetëm përmbajtja e një deklarate të tillë, por edhe mënyra e komunikimit të saj. Historia politike njeh raste të shumta kur tribunat publike janë shndërruar në skena të emocioneve kolektive, ku toni i zërit, lëvizjet e trupit dhe përsëritja e sloganeve kanë shërbyer për t’i dhënë një mesazhi forcë simbolike. Mirëpo, emocionet e një tubimi nuk mund të shërbejnë si argument për ndryshimin e realiteteve politike dhe territoriale. Ato mund të prodhojnë duartrokitje, mund të nxisin entuziazëm të përkohshëm dhe mund të krijojnë përshtypjen e një vendosmërie të jashtëzakonshme, por nuk e zëvendësojnë dot përgjegjësinë që kërkon ushtrimi i politikës.
Prandaj, pyetja mbetet: kujt i drejtohej në të vërtetë ajo britmë politike? Qytetarëve që prisnin përgjigje për problemet e tyre të përditshme, atyre që ushqejnë ende nostalgji për të kaluarën, apo një opinioni më të gjerë, të cilit synohej t’i përcillej një mesazh politik? Pa njohur plotësisht rrethanat dhe kontekstin e deklaratës, motivet e saj nuk mund të përcaktohen me siguri. Megjithatë, vetë përdorimi i simbolikës territoriale në një gjuhë të ashpër politike ngre shqetësime të arsyeshme për ndikimin që një diskurs i tillë mund të ketë mbi marrëdhëniet ndërmjet Kosovës dhe Serbisë.
Sepse Prizreni nuk mund të zhvendoset nga realiteti i tij historik dhe shtetëror përmes një fjalimi, sado i zhurmshëm të jetë ai. Qyteti nuk e ndryshon përkatësinë e vet nga intensiteti i një deklarate, as historia e tij nuk mund të rishkruhet përmes gjesteve të një politikani. Në një shoqëri demokratike, forca e argumentit duhet të qëndrojë mbi argumentin e forcës, ndërsa respektimi i realitetit duhet të ketë përparësi ndaj retorikës që kërkon të mbajë gjallë mosmarrëveshjet e së kaluarës.
Në fund të fundit, mbetet një ironi e thellë politike: sa më shumë që një politikan përpiqet ta imponojë një pretendim përmes piskamave dhe gjesteve dramatike, aq më e domosdoshme bëhet të kërkohet argumenti që qëndron pas fjalëve të tij. Sepse e vërteta historike dhe realiteti politik nuk maten me lartësinë e zërit. Prizreni nuk është një ëndërr elektorale që pret të realizohet nga një tribunë politike në Beograd, por një qytet i Republikës së Kosovës, identiteti dhe e ardhmja e të cilit nuk mund të përcaktohen nga zhurma e një fushate zgjedhore.
Duket sikur në diskursin politik të Ivica Daçiqit vazhdon të mbijetojë një përfytyrim i së kaluarës, i cili nuk përputhet me zhvillimet historike dhe politike që kanë ndodhur në Kosovë gjatë dekadave të fundit. Deklaratat që rikthejnë pretendime të dikurshme territoriale krijojnë përshtypjen se një kapitull i rëndësishëm i historisë ende nuk është pranuar në tërësinë e tij. Mirëpo, historia nuk mund të lexohet vetëm përmes dëshirave politike, as të interpretohet duke anashkaluar ngjarjet që kanë ndryshuar rrjedhën e saj.
Në Kosovë, gjatë viteve 1998–1999, ndodhi një luftë e rëndë, e cila la pasoja të thella njerëzore, materiale dhe shoqërore. Ishte një periudhë tragjike, e shënuar nga humbja e jetëve njerëzore, dëbimet, shkatërrimet dhe vuajtjet e mëdha të popullsisë civile. Përfundimi i luftës në qershor të vitit 1999 shënoi një kthesë vendimtare në historinë bashkëkohore të Kosovës dhe hapi një kapitull të ri të zhvillimeve të saj politike dhe institucionale. Ajo periudhë nuk mund të fshihet nga kujtesa historike, as të anashkalohet në emër të retorikës së çastit.
Pas një periudhe të gjatë të administrimit ndërkombëtar dhe të ndërtimit të institucioneve vendore, më 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarësinë e saj, duke marrë përsipër përgjegjësinë për ndërtimin e një shteti demokratik, me institucione të veta dhe me aspirata të qarta për integrim ndërkombëtar. Ky zhvillim përbën një realitet themelor të jetës politike të Kosovës, pavarësisht faktit se statusi i saj vazhdon të kontestohet nga Serbia dhe nga disa shtete të tjera.
Pikërisht këtu qëndron dallimi ndërmjet kujtesës historike dhe nostalgjisë politike. Kujtesa kërkon që e kaluara të njihet, të analizohet dhe të shërbejë si mësim për të ardhmen, ndërsa nostalgjia, kur shndërrohet në instrument politik, mund të ushqejë përfytyrime që nuk marrin parasysh ndryshimet e ndodhura. Asnjë shoqëri nuk mund të ndërtojë një të ardhme të qëndrueshme nëse mbetet peng i interpretimeve të njëanshme të historisë dhe i pretendimeve që vazhdojnë të prodhojnë mosbesim ndërmjet popujve.
Kosova e sotme ka institucionet e saj, rendin kushtetues, jetën pluraliste dhe qytetarët që përpiqen çdo ditë të ndërtojnë një shoqëri më të zhvilluar dhe më demokratike. Liria e fituar pas një periudhe të gjatë përpjekjesh historike përbën një vlerë të rëndësishme në vetëdijen kolektive të qytetarëve të saj. Në këtë kuptim, e ardhmja e Kosovës nuk mund të përcaktohet nga deklaratat e politikanëve të një shteti tjetër, por nga vullneti demokratik i qytetarëve të saj, nga funksionimi i institucioneve dhe nga marrëdhëniet që ajo ndërton me bashkësinë ndërkombëtare. Përpjekjet për ta rikthyer debatin politik në gjuhën e konfrontimeve historike nuk i shërbejnë domosdoshmërisht Serbisë dhe as stabilitetit të rajonit.
Sepse lufta ka përfunduar, por përgjegjësia për paqen vazhdon. Kosova ka shpallur pavarësinë, ndërsa sfida e saj historike është që këtë shtetësi ta forcojë përmes demokracisë, zhvillimit dhe mirëqenies së qytetarëve. Populli i saj ka të drejtë të ecë i lirë, me dinjitet dhe me besim drejt së ardhmes, duke ruajtur kujtesën për sakrificat e së kaluarës, por pa lejuar që e kaluara t’ia kufizojë horizontin e zhvillimit.
Në fund të fundit, historia nuk mund të ndryshohet përmes fjalimeve politike, sikurse paqja nuk mund të ndërtohet mbi mohimin e përvojave dhe të aspiratave të të tjerëve. E ardhmja e Kosovës dhe e Serbisë kërkon përballje të përgjegjshme me të kaluarën, njohje të realiteteve të sotme dhe përkushtim ndaj një bashkëjetese paqësore. Kosova nuk është më vetëm një aspiratë historike e shqiptarëve të saj, ajo është një realitet shtetëror dhe institucional, me qytetarë që jetojnë, punojnë, krijojnë dhe ndërtojnë të ardhmen e tyre. Dhe pikërisht në këtë përditshmëri, në lirinë e jetës qytetare dhe në përgjegjësinë për brezat që vijnë, qëndron kuptimi më i thellë i shtetësisë së saj.
Dhe pikërisht nga Kosova e lirë dhe demokratike, nga kjo tokë që ka përjetuar nëpër shekuj dhimbje, sakrifica dhe përpjekje të pandërprera për liri e dinjitet kombëtar, populli shqiptar përcjell një mesazh të qartë, të vendosur dhe të pakundërshtueshëm për Ivica Daçiqin dhe për të gjithë ata politikanë që vazhdojnë ta ndërtojnë retorikën e tyre mbi pretendimet e së kaluarës: mjaft më me parulla nacionaliste, mjaft më me nxitjen e ndjenjave armiqësore, mjaft më me premtime të pambështetura, me shtrembërime të së vërtetës historike dhe me kërcënime që nuk i shërbejnë as paqes, as stabilitetit dhe as së ardhmes së popujve të Ballkanit.
Ka ardhur koha që politika të çlirohet nga iluzionet e së kaluarës dhe të përballet me përgjegjësinë që kërkon e tashmja. Sepse historia nuk mund të ndryshohet me deklarata të bujshme, as realitetet politike nuk mund të zhbëhen përmes fjalimeve të zjarrta dhe premtimeve elektorale. Kosova ka kaluar nëpër një rrugëtim të gjatë e të mundimshëm historik, të shënuar nga përpjekjet për liri, nga vuajtjet e luftës dhe nga procesi i ndërtimit të institucioneve të saj shtetërore. Më 17 shkurt 2008, ajo shpalli pavarësinë, duke hapur një kapitull të ri në historinë e vet politike dhe institucionale.
Prandaj, mesazhi që buron nga Kosova nuk ka nevojë për piskama, për gjeste teatrale apo për retorikë kërcënuese. Ai mbështetet mbi vetëdijen historike, mbi dinjitetin njerëzor dhe mbi vendosmërinë për të ndërtuar një të ardhme në paqe. Populli shqiptar i Kosovës është këtu, në vendin e tij, aty ku kanë jetuar e vepruar breza të tërë, ku janë ruajtur gjuha, kultura, traditat dhe kujtesa kombëtare. Ai është këtu jo për t’u kthyer vazhdimisht te konfliktet e së kaluarës, por për të ndërtuar një shoqëri ku liria, demokracia dhe mirëqenia të bëhen vlera të qëndrueshme për brezat që vijnë.
Kjo tokë, e bekuar nga natyra dhe e pasur me histori, nuk është thjesht një hapësirë gjeografike apo një emër në hartën politike të Ballkanit. Ajo është vendlindja, kujtesa dhe trashëgimia shpirtërore e një populli që e ka lidhur fatin e vet me të ndër shekuj. Është toka e të parëve, e përpjekjeve historike, e ëndrrave të brezave dhe e shpresave të fëmijëve që sot rriten në një Kosovë me institucione të veta. Pikërisht për këtë arsye, ajo nuk mund të trajtohet si objekt i parullave politike apo si mjet për të fituar duartrokitje në tubime elektorale.
Në këtë kuptim, politikanëve që vazhdojnë të përdorin gjuhën e kërcënimeve dhe të pretendimeve territoriale u duhet kujtuar se përgjegjësia politike nuk qëndron në aftësinë për të ringjallur emocionet e së kaluarës, por në gatishmërinë për të ndërtuar marrëdhënie të qëndrueshme ndërmjet popujve. Ballkani ka përjetuar mjaft konflikte dhe tragjedi për të kuptuar se paqja nuk është shenjë dobësie, por shprehje e pjekurisë politike dhe e përgjegjësisë historike.
Ne jemi këtu, në Kosovën tonë, në tokën që e duam dhe e çmojmë, në vendin ku historia jonë ka lënë gjurmë të pashlyeshme dhe ku e ardhmja jonë vazhdon të ndërtohet çdo ditë. Ne e gëzojmë lirinë e saj, e ruajmë kujtesën e sakrificave dhe e konsiderojmë përgjegjësi të përbashkët zhvillimin e shtetit tonë. Kjo bindje nuk buron nga dëshira për t’iu kundërvënë popujve të tjerë, por nga e drejta për të jetuar me dinjitet, për të ndërtuar institucione demokratike dhe për të vendosur për të ardhmen përmes vullnetit të lirë qytetar.
Sepse Kosova nuk është vetëm atdheu i shqiptarëve të saj, por edhe shtëpia e të gjithë qytetarëve që jetojnë në të, pavarësisht përkatësisë së tyre etnike, gjuhësore apo fetare. Pikërisht në këtë shumëllojshmëri dhe në respektimin e të drejtave të secilit qëndron një nga përgjegjësitë më të rëndësishme të shtetit demokratik.
Dhe në fund, mesazhi mbetet po aq i thjeshtë sa edhe domethënës: mjaft më me parulla që nxisin armiqësi, mjaft më me shtrembërime të historisë dhe me kërcënime që rëndojnë mbi të ardhmen e rajonit. Kosova është këtu, me qytetarët, institucionet, historinë dhe aspiratat e saj. Ajo nuk është një ëndërr që mund të përvetësohet përmes retorikës politike, por një realitet shtetëror, demokratik dhe shoqëror që vazhdon të zhvillohet.
Populli i Kosovës dëshiron ta jetojë lirinë e vet në paqe, ta ndërtojë të ardhmen me punë dhe ta ruajë dinjitetin pa cenuar dinjitetin e askujt tjetër. Sepse dashuria për atdheun nuk kërkon urrejtje ndaj fqinjit, sikurse krenaria kombëtare nuk ka nevojë për kërcënime. Ajo dëshmohet përmes përkushtimit ndaj vendit, përmes përgjegjësisë qytetare dhe përmes besimit se brezat e ardhshëm meritojnë një jetë më të mirë.
Kosova është shtëpia jonë, toka jonë e bekuar, vendi ku rrënjët e së kaluarës takohen me shpresat e së ardhmes. Dhe këtu, me dinjitet, me kujtesë historike dhe me besim në vlerat demokratike, ne vazhdojmë të jetojmë, të krijojmë dhe të ndërtojmë të ardhmen tonë.

13 Tetor, 2026
Prishtinë