Kongresistët amerikanë dhe rezoluta për Kosovën në NATO: një moment i ri gjeostrategjik dhe një hap i ri në arkitekturën euro-atlantike të sigurisë

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Në historinë e marrëdhënieve ndërkombëtare ekzistojnë akte politike që, ndonëse nuk prodhojnë menjëherë efekte juridikisht detyruese, kanë fuqinë të gjenerojnë pasoja strategjike afatgjata, të riformësojnë ekuilibrat diplomatikë dhe të hapin horizonte të reja në arkitekturën e sigurisë kolektive ndërkombëtare.

Në këtë kategori hyn edhe rezoluta e paraqitur në Dhomën e Përfaqësuesve të Shteteve të Bashkuara të Amerikës nga kongresistët Keith Self, Ritchie Torres dhe Mike Lawler, e cila mbështet anëtarësimin e Republikës së Kosovës në Organizatën e Traktatit të Atlantikut Verior (NATO).

Në thelbin e saj politik dhe strategjik, kjo rezolutë nuk mund të lexohet thjesht si një akt formal parlamentar apo si një deklaratë simbolike politike. Ajo përfaqëson artikulimin e një orientimi të qartë strategjik amerikan për konsolidimin e Kosovës brenda arkitekturës perëndimore të sigurisë kolektive dhe për integrimin e saj gradual në sistemin euro-atlantik të mbrojtjes.

Në kontekstin e transformimeve të reja gjeopolitike në Evropë—veçanërisht pas agresionit të Federatës Ruse ndaj Ukrainës dhe rikthimit të logjikës së balancës së fuqive në kontinent—kjo rezolutë fiton një peshë strategjike dukshëm më të madhe sesa dimensioni i saj procedural.

Kosova: nga objekt i sigurisë ndërkombëtare në subjekt aktiv të sigurisë kolektive

Që nga ndërhyrja ushtarake e NATO-s në vitin 1999 kundër regjimit të Sllobodan Millosheviqit, Kosova ka qenë pjesë e një hapësire të garantuar nga mekanizmat ndërkombëtarë të sigurisë.

Për një periudhë të gjatë, Kosova është perceptuar kryesisht si përfituese e sigurisë dhe si territor nën mbikëqyrje ndërkombëtare. Megjithatë, realiteti strategjik bashkëkohor ka ndryshuar rrënjësisht.

Transformimi i Forcës së Sigurisë së Kosovës, avancimi i kapaciteteve mbrojtëse, konsolidimi i rendit demokratik dhe orientimi i pakthyeshëm euro-atlantik e kanë zhvendosur Kosovën nga pozita e objektit të sigurisë në atë të një subjekti aktiv dhe kontribuues në sigurinë kolektive.

Ky transformim ka rëndësi thelbësore në filozofinë strategjike të NATO-s, sepse anëtarësimi në Aleancë nuk matet vetëm me fuqinë ushtarake, por mbi të gjitha me stabilitetin institucional, kontrollin civil demokratik mbi forcat e armatosura, kulturën kushtetuese dhe përputhshmërinë strategjike me vlerat e demokracive perëndimore. Në këtë aspekt, Kosova tashmë ka ndërtuar një bazë të rëndësishme të legjitimitetit strategjik.

Pengesa reale: jo kapaciteti, por arkitektura politike e njohjes

Megjithatë, pengesa themelore për integrimin e Kosovës në NATO nuk është e natyrës ushtarake apo operacionale; ajo mbetet thellësisht politike.

Sipas Traktatit themelues të NATO-s, çdo zgjerim i Aleancës kërkon konsensus unanim të të gjitha shteteve anëtare. Pikërisht këtu qëndron nyja kryesore diplomatike për Kosovën.

Mosnjohja e Kosovës nga Spanja, Greqia, Rumania dhe Sllovakia krijon një barrierë politike që nuk lidhet me standardet demokratike apo me kapacitetet institucionale të Kosovës, por me kalkulimet e brendshme politike dhe kushtetuese të këtyre shteteve. Kjo dëshmon një realitet thelbësor të sistemit ndërkombëtar: në praktikën diplomatike, legjitimiteti politik shpesh i paraprin legalitetit formal.

Precedentët historikë e mbështesin këtë tezë. Maqedonia e Veriut mbeti për vite të tëra jashtë NATO-s për shkak të kontestit identitar me Greqinë, deri në nënshkrimin e Marrëveshjes së Prespës, e cila krijoi bazën politike dhe juridike për integrimin e saj. Ky rast dëshmon se pengesat politike mund të tejkalohen përmes diplomacisë së strukturuar dhe marrëveshjeve strategjike.

Rezoluta amerikane si arkitekturë e mesazheve strategjike

Në planin diplomatik dhe strategjik, kjo rezolutë artikulon tri mesazhe themelore.

Së pari, ndaj Kosovës:
Shtetet e Bashkuara e konsiderojnë Kosovën pjesë integrale të projektit strategjik perëndimor në Ballkan dhe të ardhmen e saj brenda arkitekturës euro-atlantike të sigurisë.

Së dyti, ndaj Serbisë:
Çdo përpjekje për zvarritjen artificiale të statusit të Kosovës apo për destabilizim rajonal bie ndesh drejtpërdrejt me interesat strategjike amerikane.

Së treti, ndaj aktorëve të tretë destabilizues, veçanërisht Federatës Ruse:
Ballkani Perëndimor mbetet pjesë e interesit strategjik të Perëndimit dhe nuk do të lejohet rikthimi i tij në zonë ndikimi gjeopolitik anti-perëndimor.

Kosova në NATO: jo vetëm interes kombëtar, por interes strategjik amerikan

Dimensioni më domethënës i kësaj rezolute qëndron në faktin se integrimi i Kosovës në NATO nuk paraqitet vetëm si realizim i aspiratës shtetërore të saj, por edhe si interes i drejtpërdrejtë i sigurisë kombëtare amerikane.

Kur një çështje hyn në kategorinë e interesit strategjik amerikan, ajo kalon nga niveli i mbështetjes politike në nivelin e prioritetit  strategjik. Historia e zgjerimit të NATO-s pas përfundimit të Luftës së Ftohtë e dëshmon qartë këtë logjikë. Integrimi i Polonisë, Hungarisë dhe Çekisë nuk ishte vetëm zgjerim institucional, por konsolidim i vijës strategjike të sigurisë perëndimore në Evropën Qendrore. Në këtë kuadër, Kosova përfaqëson një hallkë të rëndësishme të stabilitetit rajonal dhe të arkitekturës së re të sigurisë në Ballkan.

Çfarë duhet të bëjë Kosova tani? Një strategji e re diplomatike

Kosova duhet ta lexojë këtë rezolutë si kapital të ri diplomatik dhe si mundësi strategjike.

Së pari, duhet të ndërtojë një platformë të veçantë diplomatike të fokusuar ndaj katër shteteve mosnjohëse brenda NATO-s, përmes qasjeve të diferencuara dhe të personalizuara, duke marrë parasysh ndjeshmëritë e tyre të brendshme politike dhe kushtetuese.

Së dyti, duhet të përshpejtohet transformimi i Forcës së Sigurisë së Kosovës sipas standardeve doktrinare dhe operacionale të NATO-s.

Së treti, duhet të synohet integrimi gradual përmes mekanizmave paraprakë, si Partneriteti për Paqe (Partnership for Peace), si fazë tranzitore drejt anëtarësimit të plotë.

Së katërti, duhet të intensifikohet koordinimi strategjik me Shtetet e Bashkuara, Bashkimin Evropian dhe qendrat kryesore vendimmarrëse të Aleancës.

Diplomacia e momentit dhe arti i leximit të historisë

Në diplomaci, jo çdo rezolutë e ndryshon historinë; por ka rezoluta që e paralajmërojnë atë. Kjo rezolutë amerikane mund të jetë pikërisht njëra prej tyre. Ajo nuk e anëtarëson sot Kosovën në NATO, por e afron atë ndjeshëm me orbitën strategjike të Aleancës.

Në marrëdhëniet ndërkombëtare, afërsia strategjike pothuajse gjithmonë i paraprin integrimit formal. Kosova ndodhet sot përballë një dritareje të re historike dhe strategjike. Nëse vepron me maturi shtetërore, koherencë institucionale dhe mençuri diplomatike, kjo nismë amerikane mund të shënojë fillimin e një etape të re në rrugëtimin e saj drejt integrimit të plotë në sistemin euro-atlantik të sigurisë.

Historia e shteteve ka dëshmuar se nuk ndërtohet vetëm mbi sakrificë, por mbi aleanca strategjike, vizion afatgjatë dhe aftësi për ta lexuar drejt momentin historik.