DREJTËSIA NDËRKOMBËTARE NË KRIZËN E KREDIBILITETIT: KU MBETI EVROPA?

17 nëntor 2026 | 14:00

16 shtatori dhe 17 nëntori 2026 – kur deklaratat politike, interpretimet historike dhe përgjegjësia individuale vihen përballë standardeve të provës në të drejtën penale ndërkombëtare.

Shkruan: Prof. Dr. Fejzulla BERISHA

Drejtësia ndërkombëtare nuk mund të kërkojë besueshmëri vetëm për shkak të autoritetit institucional që përfaqëson. Kredibiliteti i saj ndërtohet mbi ligjshmërinë, paanshmërinë, sigurinë juridike, provat e verifikueshme dhe zbatimin e standardeve të njëjta ndaj të gjithë individëve, pa dallim kombësie, përkatësie politike apo historike.

Zhvillimet e 16 shtatorit dhe 17 nëntorit 2026 në Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë e kanë rikthyer në qendër të debatit një çështje shumë më të madhe sesa përgjegjësia penale e disa individëve: ku po mbetet kredibiliteti i drejtësisë ndërkombëtare kur deklaratat politike, komunikatat dhe interpretimet e veprimeve politike rrezikojnë të marrin peshën e provave vendimtare në një proces penal?

Kjo është një pyetje juridike, institucionale dhe njëkohësisht historike, të cilës Evropa nuk duhet t’i shmanget.

Nuk po kërkohet imunitet për askënd. Nuk po kërkohet që individët të përjashtohen nga përgjegjësia penale. Po kërkohet që çdo përgjegjësi të provohet me standarde të mirëfillta juridike dhe jo të ndërtohet përmes përgjithësimeve politike apo interpretimeve të shkëputura nga konteksti historik.

Kur deklarata politike rrezikon të shndërrohet në provë penale

Në të drejtën penale ndërkombëtare ekziston një parim themelor: përgjegjësia penale është individuale. Ajo nuk mund të krijohet nga pozita politike, funksioni institucional, përkatësia në një organizatë apo interpretimi i përgjithshëm i një periudhe historike.

Çdo i akuzuar duhet të përballet me prova konkrete, të ligjshme dhe të besueshme, të cilat vërtetojnë përtej dyshimit të arsyeshëm elementet e veprës penale dhe lidhjen e tij individuale me të.

Deklaratat politike, komunikatat, fjalimet dhe qëndrimet publike mund të jenë objekt shqyrtimi gjyqësor. Por ato nuk mund të shndërrohen automatikisht në dëshmi të përgjegjësisë penale, aq më pak në prova të mjaftueshme për ekzistencën e një qëllimi të përbashkët kriminal.

Një deklaratë politike duhet të analizohet në kohën kur është dhënë, në rrethanat e luftës, në kontekstin e saj të plotë dhe në raport me veprimet konkrete të personit që e ka bërë atë.

Të flasësh politikisht nuk do të thotë të kryesh vepër penale. Të mbash një funksion politik nuk do të thotë të kesh përgjegjësi automatike për çdo veprim të kryer nga persona të tjerë.

Këtu qëndron dallimi themelor ndërmjet përgjegjësisë politike dhe përgjegjësisë penale.

Aktgjykimi i 16 shtatorit 2026: deklaratat politike dhe përgjegjësia individuale

Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara në Hagë shqiptuan aktgjykimin e shkallës së parë ndaj Hashim Thaçit, Kadri Veselit, Rexhep Selimit dhe Jakup Krasniqit.

Gjykata shqiptoi dënime prej 25 vjetësh për Hashim Thaçin, 18 vjetësh për Kadri Veselin, 13 vjetësh për Rexhep Selimin dhe 25 vjetësh për Jakup Krasniqin, për vepra të caktuara të krimeve të luftës. Të katër u shpallën të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit.

Por, përtej vetë dënimeve, vëmendje të veçantë kërkon mënyra se si janë interpretuar deklaratat politike, komunikatat dhe qëndrimet publike të ish-përfaqësuesve të UÇK-së.

Në përmbledhjen publike të aktgjykimit, Gjykata u referohet komunikatave, deklaratave politike dhe fjalimeve publike si elemente të arsyetimit për qëllimin e përbashkët kriminal që, sipas saj, ishte ndjekur nga të akuzuarit.

Pikërisht këtu lind një çështje serioze juridike: a janë dalluar në mënyrë të mjaftueshme deklaratat politike nga veprimet konkrete penale? A është dëshmuar lidhja individuale e secilit të akuzuar me veprat e kryera nga persona të tjerë? A është provuar përtej dyshimit të arsyeshëm se këto deklarata shprehnin një qëllim kriminal dhe jo qëndrime politike në rrethana të një lufte të armatosur?

Këto pyetje nuk mund të marrin përgjigje përmes interpretimeve të përgjithshme. Ato kërkojnë analizë të plotë të aktgjykimit, të provave dhe të mënyrës se si është ndërtuar përgjegjësia individuale.

Nuk mjafton të citohen komunikata apo deklarata publike. Duhet të provohet se çfarë veprimi konkret ka ndërmarrë secili individ, çfarë ka ditur, çfarë ka synuar dhe si lidhet kjo me veprën penale për të cilën është dënuar.

Nëse deklaratat politike marrin peshë vendimtare pa u mbështetur në prova të tjera që vërtetojnë lidhjen individuale me krimin, atëherë kemi të bëjmë me një problem serioz të standardit të provës dhe të sigurisë juridike.

Aktgjykimi i 17 nëntorit 2026: një proces tjetër, por një shqetësim i njëjtë juridik

Më 17 nëntor 2026, Gjykata Speciale në Hagë shqiptoi një aktgjykim tjetër në çështjen kundër Hashim Thaçit, Bashkim Smakajt, Isni Kilajt, Fadil Fazliut dhe Hajredin Kuçit.

Ky proces kishte të bënte me veprat penale kundër administrimit të drejtësisë, përkatësisht pretendimet për ndikim në dëshmitarë, zbulim të informacionit konfidencial dhe mosbindje ndaj urdhrave të gjykatës.

Sipas aktgjykimit:

-Hashim Thaçi u dënua me 17 muaj burgim.

-Bashkim Smakaj u dënua me 12 muaj burgim, të konsideruar të vuajtur për shkak të kohës së kaluar në paraburgim.

-Fadil Fazliu u dënua me 12 muaj burgim, gjithashtu të konsideruar të vuajtur.

-Hajredin Kuçi u dënua me një muaj burgim me kusht.

-Isni Kilaj u shpall i pafajshëm.

Ky proces është juridikisht i ndarë nga gjykimi për krime lufte, por rëndësia e tij për debatin publik është e veçantë.

Gjykata ka mbështetur disa nga konstatimet e saj në komunikimet me dëshmitarë, udhëzimet e pretenduara, dokumentet e sekuestruara dhe provat digjitale. Në të njëjtën kohë, në rastin e Isni Kilajt, Gjykata konstatoi se nuk ishte provuar se ai i kishte përcjellë udhëzimet te dëshmitari apo se kishte marrë pjesë në veprimin e përbashkët të pretenduar. Edhe për pretendimin e marrëveshjes ndërmjet Thaçit dhe Kuçit për kontaktimin e tre dëshmitarëve, Gjykata konstatoi mungesë provash të mjaftueshme.

Këto dallime janë me rëndësi të veçantë juridike, sepse tregojnë se përgjegjësia nuk mund të jetë kolektive dhe se çdo veprim duhet të provohet individualisht.

Megjithatë, dënimi penal kërkon arsyetim të plotë, proporcionalitet dhe lidhje të qartë ndërmjet provës, veprimit dhe përgjegjësisë së personit të dënuar.

Për këtë arsye, edhe aktgjykimi i 17 nëntorit duhet të shqyrtohet në tërësi, duke analizuar nëse provat e administruara i përmbushin të gjitha elementet ligjore të veprave për të cilat janë shqiptuar dënimet.

Dy data, dy procese dhe një çështje themelore: standardi i provës

Kur vendosen përballë aktgjykimet e 16 shtatorit dhe 17 nëntorit, duhet të ruhet dallimi ndërmjet natyrës së veprave penale që janë gjykuar.

I pari ka të bëjë me përgjegjësinë për krime lufte dhe me pretendimin për ekzistencën e një qëllimi të përbashkët kriminal. I dyti ka të bëjë me administrimin e drejtësisë dhe pretendimet për ndërhyrje në dëshmitë e dëshmitarëve.

Megjithatë, të dy proceset ngrenë një çështje të përbashkët: domosdoshmërinë që asnjë interpretim politik, komunikim, deklaratë publike apo rrethanë kontekstuale të mos zëvendësojë provën e drejtpërdrejtë ose provën rrethanore të vlerësuar në mënyrë rigoroze.

Në çështjen e parë, problemi që kërkon shqyrtim të thelluar është pesha juridike që u është dhënë deklaratave dhe komunikatave politike në ndërtimin e përgjegjësisë individuale.

Në çështjen e dytë, problemi është nëse komunikimet, dokumentet dhe provat digjitale vërtetojnë përtej dyshimit të arsyeshëm secilin element të veprës penale dhe përgjegjësinë individuale të të dënuarve.

Drejtësia nuk mund të ndërtohet mbi dyshime politike, as mbi përgjithësime historike. Ajo duhet të ndërtohet mbi prova të individualizuara, të verifikueshme dhe të vlerësuara në përputhje me ligjin.

Kjo është kërkesa e pakontestueshme e një sistemi që pretendon të përfaqësojë standardet e drejtësisë ndërkombëtare.

Lufta çlirimtare e Kosovës nuk mund të shkëputet nga konteksti historik dhe juridik

Kosova ka kaluar nëpër një periudhë të rëndë të historisë, të karakterizuar nga okupimi, represioni sistematik, shkeljet masive të të drejtave të njeriut dhe krimet e forcave shtetërore e paramilitare serbe kundër popullsisë civile shqiptare.

Lufta e UÇK-së ishte pjesë e përpjekjes për çlirimin e Kosovës nga regjimi represiv i Serbisë. Ky kontekst historik dhe juridik nuk mund të fshihet dhe as të relativizohet.

Megjithatë, karakteri çlirimtar i luftës nuk e përjashton përgjegjësinë individuale për veprime penale që provohen se janë kryer. Këto janë dy çështje të ndryshme dhe duhet të trajtohen me rigorozitet.

Por, po aq e rëndësishme është që përgjegjësia e individëve të mos shndërrohet në përgjegjësi kolektive të UÇK-së, të popullit shqiptar apo të shtetit të Kosovës.

Gjykimi i individëve nuk mund të shndërrohet në gjykim të një populli për të drejtën e tij për liri dhe vetëvendosje.

Po ashtu, drejtësia ndërkombëtare nuk mund të jetë selektive në trajtimin e krimeve të luftës. Krimet e kryera nga aparati shtetëror, ushtarak dhe policor serb kundër shqiptarëve të Kosovës kërkojnë hetim, ndjekje penale dhe përgjegjësi juridike.

Barazia para ligjit duhet të jetë universale, jo e varur nga përkatësia e të akuzuarit.

Oj Evropë, ku je kur kërkohet drejtësi e barabartë?

Evropa ka qenë ndër mbështetëset kryesore të ndërtimit të institucioneve të drejtësisë në Kosovë. Prandaj, ajo ka edhe përgjegjësi të veçantë që standardet e drejtësisë, të drejtave të njeriut dhe procesit të rregullt të zbatohen pa selektivitet.

Kosova nuk kërkon imunitet për askënd. Nuk kërkon përjashtim nga përgjegjësia penale dhe as trajtim të privilegjuar për ish-udhëheqësit e saj.

Kosova kërkon drejtësi të paanshme.

Kërkon zbatimin e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut, veçanërisht të drejtën për proces të drejtë, prezumimin e pafajësisë, barazinë e armëve dhe vendime të arsyetuara juridikisht.

Evropa nuk duhet të heshtë përballë shqetësimeve të arsyetuara mbi standardet e gjykimit. Ajo duhet të mbrojë parimet që vetë i ka vendosur si themel të rendit të saj juridik.

Nuk është e pranueshme që çdo kritikë juridike ndaj një vendimi të interpretohet si kundërshtim i drejtësisë apo si mohim i të drejtave të viktimave.

Përkundrazi, kritika juridike e argumentuar është pjesë e demokracisë dhe e shtetit të së drejtës.

Në këtë drejtim, institucionet evropiane duhet të mbështesin transparencën, respektimin e standardeve të procesit të drejtë dhe mundësinë e kontrollit efektiv gjyqësor të vendimeve përmes mekanizmave të ankimimit.

Kosova duhet të kërkojë përgjegjësi institucionale dhe juridike

Përballë këtyre zhvillimeve, institucionet e Kosovës nuk duhet të mjaftohen me deklarata politike dhe reagime të përkohshme.

Nevojitet një qasje e organizuar juridike dhe diplomatike:

Së pari, të bëhet analizë profesionale dhe e pavarur e dy aktgjykimeve, duke identifikuar çështjet e standardit të provës, përgjegjësisë individuale dhe arsyetimit juridik.

Së dyti, të mbështetet fuqishëm puna e ekipeve mbrojtëse në procedurat e ankimimit, aty ku ekzistojnë bazat ligjore për kundërshtimin e konstatimeve dhe të dënimeve.

Së treti, të kërkohet transparencë institucionale dhe komunikim i qartë me qytetarët për natyrën e procedurave, provat dhe standardet juridike që janë zbatuar.

Së katërti, Kosova duhet të intensifikojë diplomacinë e saj në raport me SHBA-në, Bashkimin Evropian dhe institucionet ndërkombëtare, duke e mbrojtur të vërtetën historike dhe parimin e drejtësisë së barabartë.

Kjo nuk është ndërhyrje në pavarësinë e gjykatave. Është kërkesë për respektimin e standardeve ndërkombëtare të drejtësisë.

Drejtësia nuk mund të jetë nën hijen e politikës

Dy datat, 16 shtatori dhe 17 nëntori 2026, kanë hapur një debat të domosdoshëm për raportin ndërmjet drejtësisë, politikës dhe historisë së Kosovës.

Drejtësia ndërkombëtare nuk matet me numrin e dënimeve, por me cilësinë e provave, paanshmërinë e gjykimit, individualizimin e përgjegjësisë dhe besueshmërinë e arsyetimit juridik.

Nëse deklaratat politike, komunikatat dhe interpretimet historike marrin peshë vendimtare pa u lidhur me prova konkrete për përgjegjësinë individuale, atëherë lind një problem serioz për sigurinë juridike dhe kredibilitetin e vetë drejtësisë.

Nëse një person dënohet, duhet të dihet saktësisht për çfarë vepre, mbi cilat prova dhe në bazë të cilit arsyetim juridik.

Kjo është drejtësia që kërkon qytetërimi juridik evropian.

Oj Evropë, ku je kur Kosova kërkon drejtësi të barabartë?

Kosova nuk kërkon mëshirë, as privilegj juridik. Ajo kërkon atë që vetë Evropa e ka shpallur si themel të rendit të saj demokratik: barazi para ligjit, proces të drejtë, paanshmëri dhe përgjegjësi të provuar me fakte.

Sepse drejtësia që nuk mbështetet në prova të mjaftueshme dhe në arsyetim të pakontestueshëm juridik rrezikon të humbasë jo vetëm kredibilitetin e saj, por edhe besimin e qytetarëve në vetë rendin ndërkombëtar të drejtësisë.

Lajme të sponsorizuara

✖
Të fundit
Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, është shprehur optimist…