Prof. dr. Sabile Keçmezi-Basha

Në pjesën arsyetuese të aktgjykimit, gjykata përpiqet të rindërtojë kronologjinë e veprimtarisë së të akuzuarve, duke e vendosur fillimin e saj në fund të vitit 1979. Sipas interpretimit të organit gjykues, në këtë periudhë Ismail Haradinaj kishte filluar të shfaqte qëndrime kritike dhe kundërshtuese ndaj sistemit politik dhe rendit vetëqeverisës jugosllav. Në dokumentet gjyqësore këto qëndrime cilësohen si armiqësore ndaj shtetit, ndërsa vetë procesi i mëvonshëm paraqitet si rezultat i një aktiviteti të organizuar politik që, sipas akuzës, synonte krijimin e një rrjeti bashkëmendimtarësh dhe ndërtimin e strukturave ilegale në Kosovë.

Sipas arsyetimit të gjykatës, Haradinaj nuk mbeti vetëm në nivelin e bindjeve personale politike, por filloi të kërkonte kontakte me individë të ndryshëm, me qëllim që të identifikonte persona që ndanin pikëpamje të ngjashme dhe që mund të përfshiheshin në një organizim të ardhshëm ilegal. Në interpretimin e organit akuzues, ky proces paraqitet si faza fillestare e krijimit të një rrjeti bashkëpunimi politik, i cili më vonë do të shndërrohej në strukturë të organizuar.

Një rëndësi të veçantë në këtë proces, sipas dokumenteve gjyqësore, kishte përpjekja e Haradinajt për të vendosur lidhje me Jusuf Gërvallën, ish-gazetar i gazetës Rilindja dhe një nga figurat më të njohura të emigracionit politik shqiptar në Republikën Federale të Gjermanisë. Autoritetet jugosllave e paraqesin Gërvallën si një veprimtar që, pas largimit nga Jugosllavia, kishte vazhduar aktivitetin e tij politik në emigracion dhe kishte krijuar kontakte me grupe të ndryshme të mërgatës shqiptare.

Sipas aktgjykimit, Haradinaj ishte i informuar për aktivitetin politik të Gërvallës dhe synonte të krijonte një lidhje komunikimi me të, me qëllim shkëmbimin e informacioneve dhe koordinimin e veprimtarisë. Në këtë kuadër, gjykata pohon se në fillim të vitit 1980 ai përdori si ndërmjetës Nazmi Selmanajn, student nga Gllogjani, i cili do të luante rol të rëndësishëm në vendosjen e kontakteve ndërmjet Kosovës dhe qendrave të emigracionit politik shqiptar në Gjermani.

Sipas versionit të paraqitur nga organet hetimore, Haradinaj i kishte besuar Selmanajt një letër ose porosi të shkruar, përmes së cilës synonte të vendoste komunikim me Jusuf Gërvallën. Në interpretimin e prokurorisë, kjo korrespondencë konsiderohej dëshmi e ekzistencës së një përpjekjeje të organizuar për krijimin e lidhjeve ndërmjet strukturave ilegale në Kosovë dhe veprimtarëve shqiptarë jashtë vendit.

Ismail Haradinaj

Gjykata më tej argumenton se, pas mbërritjes në Republikën Federale të Gjermanisë, Nazmi Selmanaj kishte kontaktuar me Jusuf Gërvallën, duke i dorëzuar mesazhin e sjellë nga Kosova. Sipas aktgjykimit, gjatë këtij takimi ai kishte marrë udhëzime verbale për t’ia përcjellë Ismail Haradinajt, të cilat lidhnin me organizimin e mëtejshëm të veprimtarisë në Kosovë.

Në veçanti, në dokumentet gjyqësore theksohet se Gërvalla kishte sugjeruar krijimin e një strukture të quajtur “Komiteti i Vendit”, e përbërë nga pesë anëtarë. Në analizën e gjykatës, ky komitet paraqitej si bërthama organizative mbi të cilën do të mbështetej veprimtaria e ardhshme atdhetare e organizatës në rajonin e Deçanit.

Sipas arsyetimit të aktgjykimit, gjatë këtyre kontakteve ishin diskutuar edhe emrat e personave që mund të përfshiheshin në këtë strukturë. Dokumenti përmend Ismail Haradinajn, Niman Mustafajn dhe Nazmi Selmanajn si pjesë të kësaj bërthame fillestare, ndërsa referohet edhe përfshirja e disa figurave të tjera nga rrethi lokal. Për autoritetet jugosllave, këto diskutime përbënin dëshmi të përpjekjeve për krijimin e një organizate të strukturuar dhe të hierarkizuar.

Një element tjetër i rëndësishëm që përmendet në arsyetimin e gjykatës është transferimi i dokumenteve programore të organizatës. Sipas aktgjykimit, Nazmi Selmanaj kishte marrë nga Jusuf Gërvalla Statutin dhe Programin e organizatës, me detyrën që t’ia dorëzonte Ismail Haradinajt pas kthimit në Kosovë. Në interpretimin e organeve të ndjekjes penale, këto dokumente përbënin bazën ideologjike dhe organizative të veprimtarisë së grupit.

Nga perspektiva e historisë së organizatave ilegale, dokumente të tilla kishin rëndësi të veçantë, sepse shërbenin për unifikimin e qëndrimeve politike, përcaktimin e objektivave strategjike dhe rregullimin e funksionimit të strukturave organizative. Për këtë arsye, organet e sigurisë i konsideronin ato si dëshmi të drejtpërdrejta të ekzistencës së një organizimi të qëndrueshëm politik.

Sipas gjykatës, krahas materialeve programore, Gërvalla kishte përcjellë edhe udhëzime të tjera që lidhnin me mënyrën e organizimit të grupit, zgjerimin e rrjetit të anëtarësisë, ruajtjen e fshehtësisë së veprimtarisë dhe sigurimin e materialeve propagandistike. Në dokumentacionin gjyqësor këto udhëzime paraqiten si pjesë e një sistemi organizativ që mbështetej në konspiracion, disiplinë dhe ndarje të qartë të detyrave ndërmjet anëtarëve.

Nga pikëpamja shkencore, ky përshkrim i gjykatës ofron një pasqyrë të rëndësishme mbi mënyrën se si autoritetet jugosllave i interpretonin kontaktet ndërmjet veprimtarëve në Kosovë dhe qendrave të emigracionit politik shqiptar. Ai dëshmon se organet shtetërore i konsideronin këto lidhje si elemente kyçe në krijimin dhe funksionimin e organizatave patriotike ilegale, duke i trajtuar ato jo si iniciativa individuale, por si pjesë të një rrjeti më të gjerë politik dhe organizativ që shtrihej përtej kufijve të Kosovës.

Në këtë kuptim, arsyetimi i aktgjykimit nuk paraqet vetëm një dokument juridik, por edhe një burim historik që ndihmon në kuptimin e marrëdhënieve ndërmjet lëvizjes ilegale shqiptare në Kosovë dhe strukturave të emigracionit politik shqiptar në Evropën Perëndimore gjatë fillimit të viteve tetëdhjetë.

Në vazhdim të arsyetimit të aktgjykimit, gjykata përpiqet të argumentojë procesin e zgjerimit të rrjetit organizativ dhe mënyrën se si, sipas interpretimit të saj, u krijuan lidhjet ndërmjet personave që më vonë do të akuzoheshin si pjesëtarë të organizatës ilegale. Sipas dokumenteve gjyqësore, pas vendosjes së kontakteve fillestare me Jusuf Gërvallën dhe marrjes së udhëzimeve të para organizative, Ismail Haradinaj filloi të angazhohej në mënyrë më aktive në identifikimin dhe afrimin e individëve që konsideroheshin të përshtatshëm për t’u përfshirë në veprimtarinë e organizatës.

Sipas versionit të paraqitur nga organet e ndjekjes penale, Haradinaj u përqendrua në krijimin e një rrethi bashkëpunëtorësh që ndanin pikëpamje të ngjashme politike dhe kombëtare. Në këtë kuadër, ai vendosi kontakte me persona të ndryshëm nga rajoni i Deçanit dhe më gjerë, duke synuar krijimin e një bërthame të qëndrueshme organizative. Gjykata thekson se ndër personat e parë me të cilët ai zhvilloi biseda lidhur me aktivitetin politik ishin Hasan Ukëhaxhaj dhe Din Ahmetaj, të cilët, sipas dokumentacionit gjyqësor, kishin shprehur gatishmërinë për t’u përfshirë në aktivitetet e grupit.

Zakonisht, organizatat që veprojnë në kushte të fshehtësisë zakonisht mbështeten në lidhje të ngushta personale, profesionale ose familjare për të siguruar besueshmërinë e anëtarëve dhe për të minimizuar rrezikun e infiltrimit nga strukturat shtetërore të sigurisë. Për këtë arsye, përzgjedhja e anëtarëve të rinj nuk ishte një proces i rastësishëm, por mbështetej në njohje të mëhershme dhe në vlerësimin e qëndrimeve politike të individëve.

Sipas gjykatës, kontaktet e Haradinajt nuk u kufizuan vetëm te personat që më vonë do të gjendeshin në bankën e të akuzuarve. Dokumentet sugjerojnë se ai kishte zhvilluar biseda edhe me individë të tjerë, duke eksploruar mundësinë e përfshirjes së tyre në strukturën që po ndërtohej. Kjo tregon se organizata synonte të zgjeronte gradualisht bazën e saj njerëzore dhe të krijonte një rrjet sa më të gjerë bashkëpunëtorësh.

Një moment me rëndësi të veçantë në këtë proces ishte kthimi i Nazmi Selmanajt nga Republika Federale e Gjermanisë. Sipas arsyetimit të aktgjykimit, pas takimeve që kishte zhvilluar me Jusuf Gërvallën, Selmanaj u kthye në Kosovë duke sjellë jo vetëm mesazhe verbale, por edhe materiale të shkruara që konsideroheshin themelore për funksionimin e organizatës.

Gjykata pretendon se Selmanaj i përcolli Ismail Haradinajt udhëzimet dhe orientimet e marra nga Jusuf Gërvalla, të cilat kishin të bënin me organizimin e strukturave lokale, mënyrën e zgjerimit të rrjetit dhe rregullat e funksionimit të organizatës. Në interpretimin e organit akuzues, këto udhëzime përbënin bazën mbi të cilën do të ndërtohej veprimtaria e mëvonshme e grupit në rajonin e Deçanit.

Përveç instruksioneve verbale, sipas dokumenteve gjyqësore, Selmanaj kishte sjellë edhe Statutin dhe Programin e organizatës që në aktgjykim identifikohet si “Lëvizja Nacionalçlirimtare e Kosovës”. Këto dokumente paraqiten si instrumentet kryesore ideologjike dhe organizative të lëvizjes, përmes të cilave përcaktoheshin objektivat politike, struktura e organizimit dhe detyrimet e anëtarëve.

Nga këndvështrimi i historisë së lëvizjeve politike, statutet dhe programet përfaqësojnë dokumente themelore për çdo organizatë. Ato nuk kanë vetëm funksion normativ, por shërbejnë edhe si mjete për ndërtimin e identitetit kolektiv dhe për unifikimin e qëndrimeve politike të anëtarëve. Për këtë arsye, qarkullimi i tyre në kushtet e ilegalitetit konsiderohej nga autoritetet jugosllave si një tregues i rëndësishëm i ekzistencës së një strukture të organizuar politike.

Sipas gjykatës, krahas këtyre dokumenteve programore, Selmanaj kishte sjellë edhe dy ekzemplarë të revistës “Lajmëtari i Lirisë”, organ i shtypit të organizatës ilegale që vepronte në emigracion. Në aktgjykim kjo revistë përshkruhet si material propagandistik me përmbajtje antijugosllave, ndërsa shpërndarja e saj interpretohet si pjesë e aktivitetit ideologjik dhe politik të grupit.

Botime të tilla përbënin një nga mjetet më të rëndësishme të komunikimit ndërmjet organizatave ilegale dhe mbështetësve të tyre. Nëpërmjet tyre transmetoheshin analiza politike, informacione mbi zhvillimet në Kosovë, qëndrime ideologjike dhe orientime për veprim. Në kushtet kur kanalet zyrtare të komunikimit ishin të kufizuara ose të kontrolluara nga shteti, shtypi ilegal luante rol të rëndësishëm në ruajtjen e lidhjeve ndërmjet qendrave organizative dhe bazës së anëtarësisë.

Në tërësi, arsyetimi i gjykatës synon të dëshmojë se procesi i organizimit nuk ishte spontan, por i ndërtuar mbi një rrjet kontaktesh, dokumentesh dhe udhëzimesh që, sipas saj, lidheshin me veprimtarinë e emigracionit politik shqiptar. Për studiuesit e historisë së lëvizjeve ilegale shqiptare, këto të dhëna janë të rëndësishme sepse hedhin dritë mbi mënyrën se si krijoheshin dhe funksiononin lidhjet ndërmjet aktivistëve në Kosovë dhe qendrave të organizuara të mërgatës shqiptare në Evropën Perëndimore gjatë viteve 1980–1981.

Sipas arsyetimit të paraqitur në aktgjykim, pas vendosjes së kontakteve me Jusuf Gërvallën dhe pas kthimit të Nazmi Selmanajt nga Republika Federale e Gjermanisë, filloi një fazë e re e aktivitetit organizativ, e cila kishte të bënte me studimin, interpretimin dhe zbatimin praktik të materialeve programore të organizatës. Në këtë fazë, rëndësi të veçantë morën dokumentet themelore të organizatës, përkatësisht “Statuti” dhe “Programi” i asaj që në dokumentet e kohës identifikohej si “Lëvizja Nacionalçlirimtare e Kosovës”.

Sipas gjykatës, personat e parë që u njohën me përmbajtjen e këtyre dokumenteve ishin Ismail Haradinaj, Hasan Ukëhaxhaj, Nazmi Selmanaj dhe Din Ahmetaj. Këta veprimtarë, sipas procesverbalit gjyqësor, organizuan takime të veçanta për të shqyrtuar materialet e ardhura nga Gjermania, me qëllim që të njiheshin më hollësisht me objektivat politike, strukturën organizative dhe mënyrat e funksionimit të organizatës.

Në arsyetimin e gjykatës theksohet se një nga këto takime u zhvillua në shtëpinë e Din Ahmetajt, ku u analizuan përmbajtja dhe orientimet e dokumenteve të sjella nga emigracioni politik shqiptar. Në interpretimin e organit gjykues, ky takim përfaqësonte një hap të rëndësishëm drejt institucionalizimit të veprimtarisë së grupit, pasi përmes tij pjesëmarrësit po njiheshin me bazën ideologjike dhe organizative mbi të cilën do të mbështetej aktiviteti i tyre i mëvonshëm.

Përmes diskutimit të dokumenteve programore, anëtarët e rinj përvetësonin konceptet kryesore ideologjike, objektivat strategjike dhe normat organizative që rregullojnë funksionimin e grupit. Ky proces shërben për krijimin e një identiteti të përbashkët politik dhe për forcimin e kohezionit ndërmjet pjesëmarrësve.

Sipas dokumentacionit gjyqësor, pas shqyrtimit të materialeve, grupi filloi të ndërmerrte hapa konkretë për zgjerimin e strukturës organizative. Në këtë kuadër, një nga detyrat e para ishte afrimi i individëve të tjerë që konsideroheshin të përshtatshëm për t’u përfshirë në aktivitetin e organizatës. Në bazë të udhëzimeve që, sipas aktgjykimit, kishin ardhur nga Jusuf Gërvalla, veprimtarët zhvilluan bisedime me Niman Mustafën, të cilin e konsideronin një person me autoritet në komunitetin lokal dhe me potencial për të kontribuar në zgjerimin e rrjetit.

Gjykata thekson se gjatë këtyre kontakteve Mustafaj u njoh me përmbajtjen e Statutit dhe Programit të organizatës, si dhe me orientimet dhe porositë që, sipas aktakuzës, vinin nga Jusuf Gërvalla. Kjo fazë paraqitet si një proces integrimi gradual në strukturën organizative, ku individët jo vetëm informoheshin mbi qëllimet e organizatës, por edhe ngarkoheshin me detyra konkrete.

Në këtë kontekst, sipas arsyetimit të gjykatës, Niman Mustafajt iu besua një detyrë specifike që kishte të bënte me vendosjen e kontakteve me një figurë fetare të njohur, të identifikuar në dokument si Hafiz-hoxha. Kjo detyrë kishte për qëllim, sipas interpretimit të organeve hetimore, zgjerimin e bazës së organizatës dhe përfshirjen e personave me ndikim në popull.

Përpjekjet për të afruar individë me autoritet shoqëror ose fetar janë karakteristikë e shumë lëvizjeve politike dhe kombëtare. Përfshirja e figurave të tilla mund të kontribuojë në rritjen e legjitimitetit të organizatës dhe në zgjerimin e ndikimit të saj në mjedise të ndryshme shoqërore. Pikërisht për këtë arsye, organet e sigurisë i kushtonin vëmendje të veçantë çdo kontakti të mundshëm ndërmjet veprimtarëve ilegalë dhe figurave me autoritet publik.

Sipas dokumenteve të procesit, Niman Mustafaj e pranoi detyrën që i ishte besuar dhe, pas disa ditësh, udhëtoi drejt Gjakovës për të realizuar kontaktin e kërkuar. Gjykata përshkruan se ai kërkoi një moment të përshtatshëm për të zhvilluar një bisedë me Hafiz-hoxhën dhe për t’ia paraqitur qëllimin e vizitës së tij.

Megjithatë, sipas të njëjtit burim, përpjekja për ta angazhuar këtë figurë fetare nuk rezultoi e suksesshme. Aktgjykimi thekson se personi i kontaktuar nuk pranoi të përfshihej në aktivitetin e propozuar dhe refuzoi ofertën që i ishte bërë. Për pasojë, tentativa për zgjerimin e organizatës në këtë drejtim mbeti pa rezultat konkret.

Nga këndvështrimi historik, ky episod është domethënës sepse dëshmon se procesi i zgjerimit të organizatave ilegale nuk ishte linear dhe as gjithmonë i suksesshëm. Jo çdo individ i kontaktuar pranonte të përfshihej në veprimtari të tilla, veçanërisht në kushtet e një kontrolli të fortë policor dhe të rrezikut të ndjekjes penale. Kjo tregon se, përveç përpjekjeve për organizim, veprimtarët përballeshin edhe me kufizime reale në përpjekjet e tyre për të zgjeruar rrjetin e bashkëpunëtorëve.

Në tërësi, arsyetimi i gjykatës e paraqet këtë periudhë si fazën e konsolidimit fillestar të organizatës, ku krahas studimit të dokumenteve programore dhe ndërtimit të strukturës organizative, u ndërmorën edhe përpjekje konkrete për zgjerimin e bazës së saj shoqërore. Këto zhvillime hedhin dritë mbi mënyrën se si funksiononin proceset e rekrutimit, komunikimit dhe organizimit brenda lëvizjeve ilegale shqiptare në fillim të viteve tetëdhjetë.

Sipas arsyetimit të aktgjykimit, pas përpjekjes së pasuksesshme për të përfshirë figura fetare në strukturën organizative, çështja e përbërjes së ardhshme të “Komitetit të Vendit” u bë objekt diskutimi ndërmjet veprimtarëve kryesorë të grupit. Dokumentet gjyqësore theksojnë se rezultati negativ i kontaktit me Hafiz-hoxhën iu komunikua Ismail Haradinajt, i cili së bashku me bashkëpunëtorët e tij filloi të shqyrtonte alternativa të tjera për plotësimin e strukturës së organizatës.

Në interpretimin e gjykatës, një nga arsyet kryesore që ndikoi në mosangazhimin e figurave fetare në strukturën drejtuese lidhej me orientimin ideologjik të grupit. Sipas dokumenteve të procesit, veçanërisht Ismail Haradinaj dhe Hasan Ukëhaxhaj e konsideronin të papërshtatshme përfshirjen e hoxhallarëve në organet drejtuese të organizatës, duke vlerësuar se një përbërje e tillë nuk ishte në përputhje me bazat ideologjike mbi të cilat ata mendonin se duhej të ndërtohej organizimi i tyre politik.

Nga perspektiva e historisë së lëvizjeve politike shqiptare të kësaj periudhe, ky qëndrim pasqyron ndikimin e konsiderueshëm që kishin konceptet e majta dhe revolucionare në një pjesë të organizatave ilegale të viteve shtatëdhjetë dhe tetëdhjetë. Shumë prej këtyre organizatave frymëzoheshin nga modele organizative që i jepnin përparësi aktivistëve politikë, intelektualëve dhe kuadrove të arsimuara, duke e konsideruar organizimin mbi baza ideologjike si më të përshtatshëm për realizimin e objektivave të tyre politike.

Pikërisht për këtë arsye, sipas gjykatës, Ismail Haradinaj dhe Hasan Ukëhaxhaj u përqendruan në kërkimin e individëve të tjerë që konsideroheshin më të përshtatshëm për të marrë pjesë në strukturën drejtuese të organizatës. Në këtë proces, rol të rëndësishëm luajti Hasan Ukëhaxhaj, i cili, sipas dokumenteve, u angazhua në identifikimin dhe afrimin e personave që gëzonin besim dhe që ndanin të njëjtat bindje politike.

Në vijim të këtij procesi, në aktivitetin organizativ u përfshinë Abdullah Hasanmetaj, Jashar Salihu dhe Shkurte-Drita Kuçi. Sipas aktgjykimit, këta individë u konsideruan kandidatë të përshtatshëm për të marrë pjesë në organin drejtues të organizatës, jo vetëm për shkak të bindjeve të tyre politike, por edhe për shkak të profilit të tyre intelektual dhe profesional.

Njëkohësisht, dokumentet gjyqësore tregojnë se gjatë kësaj periudhe u zhvilluan diskutime edhe lidhur me pozitën e Din Ahmetajt brenda organizatës. Sipas interpretimit të gjykatës, drejtuesit e grupit kishin krijuar përshtypjen se ai nuk shfaqte shkallën e kërkuar të vendosmërisë dhe konsekuencës për t’u përfshirë në strukturën drejtuese. Për këtë arsye, u vendos që ai të mos ishte pjesë e Komitetit të Vendit si anëtar i plotë, por të vazhdonte të ruante lidhjet me grupin dhe të mbetej pjesë e rrjetit të bashkëpunëtorëve.

Ky vendim që u morë, pasqyron ekzistencën e një procesi seleksionimi të brendshëm, ku jo të gjithë simpatizantët ose bashkëpunëtorët kishin të njëjtin status brenda organizatës. Në literaturën shkencore mbi organizatat ilegale, një dallim i tillë ndërmjet anëtarëve drejtues dhe bashkëpunëtorëve periferikë konsiderohet karakteristik për strukturat që veprojnë në kushte konspirative, pasi synon ruajtjen e sigurisë organizative dhe kontrollin më të mirë të informacionit.

Mbledhja e parë konstituive e “Komitetit të Vendit”

Sipas arsyetimit të gjykatës, pas përfundimit të këtyre përgatitjeve paraprake, gjatë muajit korrik 1980 u mbajt mbledhja e parë konstituive e “Komitetit të Vendit”. Takimi u zhvillua në shtëpinë e Ismail Haradinajt në Gllogjan dhe, sipas dokumentacionit gjyqësor, shënonte momentin formal të krijimit të strukturës organizative në rajonin e Deçanit.

Gjykata thekson se në këtë mbledhje nuk u diskutua vetëm për organizimin praktik të grupit, por u analizuan në mënyrë të detajuar edhe Statuti dhe Programi i organizatës. Këto dokumente shërbenin si bazë ideologjike dhe politike për funksionimin e saj, duke përcaktuar objektivat strategjike, mënyrën e organizimit dhe detyrimet e anëtarëve.

Nga këndvështrimi tjetër politik, një mbledhje e tillë përfaqëson fazën e institucionalizimit të një organizate. Kalimi nga kontaktet individuale dhe rrjetet informale në një strukturë të formalizuar kërkon krijimin e rregullave të brendshme, përcaktimin e hierarkisë organizative dhe ndërtimin e mekanizmave të komunikimit dhe koordinimit.

Pseudonimet  për anëtarët e organizatës LÇKK

Një element veçanërisht interesant që përmendet në aktgjykim është përdorimi i pseudonimeve konspirative. Sipas dokumenteve, për arsye sigurie dhe fshehtësie, pjesëmarrësit në mbledhje vendosën të përdornin emra të fsheht gjatë veprimtarisë së tyre.

Kështu, Ismail Haradinaj mori pseudonimin “Ora”, Hasan Ukëhaxhaj pseudonimin “Drini”, Abdullah Hasanmetaj pseudonimin “Shpati”, Jashar Salihu pseudonimin “Shigjeta”, ndërsa Shkurte-Drita Kuçi pseudonimin “Guri”.

Përdorimi i pseudonimeve përbën një praktikë të njohur të veprimit konspirativ. Funksioni i tyre ishte i shumëfishtë: mbrojtja e identitetit të anëtarëve, kufizimi i mundësive të identifikimit nga organet e sigurisë dhe krijimi i një kulture të veçantë organizative të bazuar në disiplinë dhe fshehtësi. Në shumë raste, pseudonimet fitonin edhe një dimension simbolik, duke pasqyruar tipare karakteristike, ideale politike ose elemente të traditës kombëtare.

Në tërësi, kjo fazë e zhvillimit të organizatës paraqet momentin kur rrjeti fillestar i kontakteve dhe bashkëpunëtorëve filloi të marrë formën e një strukture të organizuar. Përmes përzgjedhjes së anëtarëve, përcaktimit të roleve, analizimit të dokumenteve programore dhe vendosjes së rregullave të konspiracionit, u hodhën bazat e asaj që organet jugosllave do ta konsideronin më vonë si një organizatë ilegale me objektiva politike dhe kombëtare të mirëpërcaktuara.

Sipas arsyetimit të aktgjykimit, pas mbajtjes së mbledhjes konstituive dhe themelimit formal të “Komitetit të Vendit”, organizata hyri në një fazë të re të veprimtarisë së saj, e karakterizuar nga përpjekjet për konsolidimin e strukturës së brendshme dhe zgjerimin e rrjetit organizativ. Në këtë fazë, sipas dokumenteve gjyqësore, anëtarëve të komitetit iu ngarkuan detyra konkrete që lidhnin me funksionimin dhe zhvillimin e mëtejshëm të organizatës.

Një nga detyrat kryesore që u ishte caktuar anëtarëve kishte të bënte me sigurimin dhe shpërndarjen e materialeve propagandistike. Sipas interpretimit të organeve të ndjekjes penale, këto materiale përfshinin botime dhe literaturë që autoritetet jugosllave i konsideronin me përmbajtje armiqësore ndaj shtetit dhe rendit kushtetues. Në dokumentacionin gjyqësor theksohet se anëtarët jo vetëm që duhej të siguronin dhe studionin këto materiale, por edhe të kujdeseshin për shpërndarjen e tyre tek individë të tjerë që konsideroheshin të afërt me qëllimet politike të organizatës.

Nga këndvështrimi i studimeve mbi lëvizjet ilegale, literatura dhe propaganda përbënin një element themelor të veprimtarisë organizative. Përmes tyre synohej jo vetëm përhapja e ideve politike, por edhe formimi ideologjik i anëtarëve dhe krijimi i një vetëdijeje të përbashkët politike. Në këtë aspekt, dokumentet programore, gazetat ilegale dhe materialet propaganduese shërbenin si instrumente të rëndësishme të komunikimit politik dhe të mobilizimit shoqëror.

Sipas aktgjykimit, krahas shpërndarjes së literaturës, anëtarët e Komitetit të Vendit kishin për detyrë të punonin në drejtim të zgjerimit të organizatës. Qëllimi kryesor ishte rritja e numrit të mbështetësve dhe krijimi i një rrjeti sa më të gjerë bashkëpunëtorësh. Për këtë arsye, secili anëtar i komitetit ngarkohej me përgjegjësinë për të identifikuar dhe afruar individë të rinj që konsideroheshin të besueshëm dhe të gatshëm për t’u përfshirë në aktivitetin e organizatës.

Në dokumentet gjyqësore theksohet se përfshirja e anëtarëve të rinj nuk duhej të bëhej në mënyrë spontane. Para pranimit në strukturë, individët e interesuar duhej të njiheshin me objektivat politike dhe organizative të grupit, si dhe me parimet mbi të cilat ai pretendonte të mbështetej. Ky proces paraqitet si një formë e edukimit dhe seleksionimit politik, përmes së cilës organizata synonte të siguronte që anëtarët e rinj të ishin të vetëdijshëm për qëllimet dhe detyrimet që rridhnin nga pjesëmarrja në një strukturë ilegale.

Një aspekt me rëndësi të veçantë në organizimin e grupit ishte sistemi i njohur si “hallkat” ose “treshet”, të cilin aktgjykimi e përshkruan si bazën e zgjerimit të organizatës. Sipas këtij modeli organizativ, secili anëtar i Komitetit të Vendit kishte për detyrë të krijonte grupin e vet të bashkëpunëtorëve, të cilët do të përbënin një njësi të veçantë organizative.

Ky model organizimi përfaqëson një formë tipike të organizimit qelulor. Struktura të tilla janë përdorur gjerësisht nga lëvizjet ilegale në periudha dhe vende të ndryshme, pasi ato ofrojnë një kombinim të zgjerimit organizativ dhe ruajtjes së sigurisë konspirative. Në një sistem të tillë, secila qelulë funksionon me një shkallë të caktuar autonomie, ndërsa informacioni për strukturën e përgjithshme mbetet i kufizuar vetëm tek një numër i vogël personash.

Sipas konceptit të paraqitur në aktgjykim, procesi i zgjerimit duhej të vazhdonte në mënyrë graduale. Jo vetëm anëtarët e Komitetit të Vendit, por edhe personat e përfshirë në hallkat e para duhej të krijonin më vonë grupet e tyre të reja. Në këtë mënyrë synohej ndërtimi i një rrjeti organizativ me shtrirje gjithnjë e më të gjerë, i aftë për të vepruar në kushte të fshehtësisë dhe të kontrollit të vazhdueshëm nga organet e sigurisë.

Dokumentet gjyqësore sugjerojnë se, nëse numri i hallkave do të rritej mjaftueshëm, atëherë mund të krijoheshin struktura të reja drejtuese, të cilat do të funksiononin si komitete të rretheve e qyteteve. Kjo tregon se organizata kishte parashikuar një model zhvillimi hierarkik, ku zgjerimi i bazës do të shoqërohej me krijimin e organeve të reja koordinuese.

Nga pikëpamja organizative, ky model pasqyron një strategji të decentralizimit të kontrolluar. Në vend që e gjithë veprimtaria të përqendrohej në një strukturë të vetme, organizata synonte të krijonte një rrjet njësish lokale të ndërlidhura mes tyre, por njëkohësisht të afta për të funksionuar në mënyrë relativisht të pavarur. Kjo metodë konsiderohej më e sigurt në kushtet e veprimit ilegal, pasi zvogëlonte rrezikun që zbulimi i një pjese të rrjetit të çonte automatikisht në zbulimin e të gjithë organizatës.

Një element tjetër me rëndësi në strategjinë e zgjerimit ishte shtrirja gjeografike e organizatës. Sipas aktgjykimit, hallkat nuk duhej të kufizoheshin vetëm brenda territorit të komunës së Deçanit. Përkundrazi, synimi ishte që ato të krijoheshin edhe në zona të tjera, duke e zgjeruar ndikimin e organizatës përtej kufijve lokalë.

Ky orientim tregon se organizata nuk e konceptonte veten si një grup me karakter lokal, por si pjesë të një rrjeti më të gjerë politik me aspirata për shtrirje rajonale. Në analizën shkencore të lëvizjeve ilegale, zgjerimi territorial konsiderohet një fazë e rëndësishme e zhvillimit organizativ, sepse lidhet me përpjekjen për të kaluar nga një bërthamë lokale në një strukturë me ndikim më të gjerë shoqëror dhe politik.

Në tërësi, arsyetimi i gjykatës paraqet një organizatë që, sipas interpretimit të saj, kishte filluar të ndërtonte mekanizma të qëndrueshëm të rekrutimit, edukimit politik dhe zgjerimit territorial. Pavarësisht vlerësimeve juridike të kohës, këto të dhëna ofrojnë informacion të vlefshëm për studiuesit e historisë së lëvizjeve ilegale shqiptare, duke ndihmuar në kuptimin e metodave organizative, strukturave të brendshme dhe strategjive të mobilizimit që karakterizuan një pjesë të veprimtarisë politike shqiptare në Kosovë gjatë fillimit të viteve tetëdhjetë.

Sipas arsyetimit të aktgjykimit, pas krijimit dhe konsolidimit fillestar të Komitetit të Vendit, veprimtaria e grupit hyri në një fazë të re organizative, e cila karakterizohej nga përpjekjet për forcimin e lidhjeve me qendrat e emigracionit politik shqiptar dhe për sigurimin e orientimeve më të drejtpërdrejta lidhur me zhvillimin e mëtejshëm të aktivitetit. Në interpretimin e organeve gjyqësore, kjo periudhë përfaqësonte një stad të avancuar të organizimit, në të cilin strukturat lokale kërkonin jo vetëm të zgjeronin bazën e tyre, por edhe të siguronin koordinim më të ngushtë me figurat kryesore të veprimtarisë politike shqiptare jashtë vendit. (VIJON)