Prof. dr. Sabile Keçmezi-Basha

Në këtë kuadër, sipas dokumenteve të procesit, Ismail Haradinaj ndërmori një udhëtim drejt Republikës Federale të Gjermanisë, me qëllim që të vendoste kontakte të drejtpërdrejta me Jusuf Gërvallën. Gjykata e interpreton këtë udhëtim si pjesë të përpjekjeve për thellimin e aktivitetit organizativ dhe për sigurimin e udhëzimeve më konkrete lidhur me mënyrën e funksionimit dhe zgjerimit të organizatës në Kosovë.

Sipas aktgjykimit, gjatë qëndrimit të tij në Gjermani, Haradinaj kaloi disa ditë në kontakt të drejtpërdrejtë me Jusuf Gërvallën. Për organet e ndjekjes penale, ky takim kishte rëndësi të veçantë, pasi konsiderohej si dëshmi e ekzistencës së lidhjeve ndërmjet strukturave lokale që vepronin në Kosovë dhe qendrave të emigracionit politik shqiptar në Evropën Perëndimore.

Në dokumentacionin gjyqësor thuhet se gjatë këtyre takimeve Haradinaj ishte informuar mbi zhvillimet e organizatës dhe mbi pozicionin që, sipas pretendimeve të paraqitura në aktgjykim, ajo gëzonte në raport me faktorë të tjerë politikë shqiptarë. Gjykata pretendon se Gërvalla e kishte njoftuar Haradinajn se struktura e krijuar në Kosovë ishte pranuar dhe mbështetur nga qarqe të caktuara politike shqiptare, duke e paraqitur këtë si një element që synonte të rriste besimin dhe motivimin e anëtarëve të organizatës.

Nga perspektiva historike mbi lëvizjet ilegale, deklarime të tilla kanë rëndësi për të kuptuar mënyrën se si organizatat politike përpiqeshin të ndërtonin legjitimitetin e tyre të brendshëm. Shpeshherë, referimi ndaj mbështetjes së faktorëve të jashtëm ose ndaj lidhjeve me qendra të tjera politike shërbente si mjet për forcimin e autoritetit organizativ dhe për rritjen e ndjenjës së përkatësisë te anëtarët e organizatës.

Sipas arsyetimit të gjykatës, gjatë bisedave të zhvilluara në Gjermani u diskutua edhe çështja e komunikimit ndërmjet organizatës dhe strukturave të tjera që konsideroheshin të afërta me objektivat e saj politike. Në dokumentet gjyqësore përmendet se Gërvalla kishte folur për ekzistencën e kanaleve të komunikimit që, sipas pretendimeve të aktakuzës, mundësonin shkëmbimin e informacioneve dhe të orientimeve politike.

Nga këndvështrimi i historisë së organizatave ilegale, ruajtja e lidhjeve ndërmjet qendrave të emigracionit dhe strukturave që vepronin në vend përbënte një element të rëndësishëm të mbijetesës organizative. Përmes këtyre kontakteve sigurohej qarkullimi i informacionit, shpërndarja e materialeve propagandistike dhe koordinimi i veprimeve politike. Për këtë arsye, organet e sigurisë jugosllave i kushtonin rëndësi të veçantë identifikimit të këtyre kanaleve të komunikimit dhe personave që luanin rol ndërmjetësues.

Vazhdimisht duhet pasur parasysh se dokumentet gjyqësore pasqyrojnë para së gjithash interpretimin dhe qëndrimin e organeve shtetërore të kohës. Për rrjedhojë, pohimet e përfshira në aktgjykim duhen trajtuar si pjesë e narrativës zyrtare të procesit gjyqësor dhe të analizohen në raport me burime të tjera historike, dokumentare dhe dëshmi të pjesëmarrësve.

Megjithatë, pavarësisht interpretimit juridik që u bëhej këtyre kontakteve, materiali i procesit tregon qartë se organizata përpiqej të krijonte dhe të ruante lidhje të vazhdueshme me mjediset e emigracionit politik shqiptar. Kjo dëshmon për ekzistencën e një rrjeti komunikimi transnacional, ku informacioni, orientimet politike dhe materialet organizative qarkullonin ndërmjet Kosovës dhe qendrave të veprimtarisë shqiptare në Evropën Perëndimore.

Në këtë kuptim, udhëtimi i Ismail Haradinajt në Gjermani paraqitet si një moment i rëndësishëm në procesin e konsolidimit të organizatës. Ai pasqyron përpjekjet për të forcuar lidhjet ndërmjet strukturave lokale dhe emigracionit politik shqiptar, si dhe dëshmon për rëndësinë që kontaktet ndërkombëtare kishin në zhvillimin e veprimtarisë së organizatave ilegale shqiptare në fillim të viteve tetëdhjetë.

Sipas arsyetimit të paraqitur në aktgjykim, qëndrimi i Ismail Haradinajt në Republikën Federale të Gjermanisë nuk kishte karakter thjesht personal apo informues, por përbënte, sipas interpretimit të organeve gjyqësore, një etapë të rëndësishme në procesin e zgjerimit të kontakteve dhe të thellimit të njohurive të tij mbi strukturat e emigracionit politik shqiptar. Gjykata argumenton se gjatë kësaj periudhe ai u njoh më gjerësisht me aktivitetin e Jusuf Gërvallës dhe me rrjetin e veprimtarëve shqiptarë që vepronin jashtë Jugosllavisë.

Sipas dokumentacionit gjyqësor, gjatë qëndrimit në Gjermani Haradinaj pati mundësi të informohej më hollësisht mbi veprimtarinë publicistike dhe organizative të Jusuf Gërvallës. Organet e ndjekjes penale e përshkruajnë këtë veprimtari si të drejtuar kundër rendit kushtetues jugosllav, ndërsa theksojnë se një pjesë e rëndësishme e saj zhvillohej përmes botimeve ilegale që qarkullonin në mesin e emigracionit shqiptar dhe që depërtonin fshehurazi edhe në Kosovë.

Në veçanti, aktgjykimi i kushton rëndësi revistës “Lajmëtari i Lirisë”, e cila paraqitet si organi kryesor informativ dhe propagandistik i grupit të lidhur me Jusuf Gërvallën. Në interpretimin e autoriteteve jugosllave, kjo revistë përmbante materiale që kritikonin sistemin politik të Jugosllavisë, trajtonin çështjen shqiptare dhe promovonin ide që konsideroheshin të papajtueshme me rendin ekzistues shtetëror. Për rrjedhojë, shpërndarja dhe leximi i saj trajtoheshin si pjesë e veprimtarisë së ndaluar politike.

Gjatë kësaj periudhe, sipas dokumenteve të procesit, Haradinaj u njoh edhe me Ibrahim Kelmendin, veprimtar nga Llabjani i Pejës, i cili në atë kohë vepronte në mërgatën shqiptare në Gjermani. Aktgjykimi e paraqet Kelmendin si një nga figurat e rëndësishme të organizimit politik shqiptar jashtë vendit dhe si drejtues të organizatës së njohur me emrin “Fronti i Kuq Popullor”. Sipas interpretimit të organeve gjyqësore, edhe kjo organizatë konsiderohej pjesë e strukturave që zhvillonin aktivitet politik kundër sistemit jugosllav.

Në arsyetim përmendet gjithashtu organi informativ i kësaj organizate, revista “Bashkimi”, e cila, sipas gjykatës, shërbente si mjet për artikulimin e qëndrimeve politike dhe për komunikimin me anëtarët dhe simpatizantët e organizatës. Botime të tilla përbënin instrumente të rëndësishme për ruajtjen e lidhjeve ndërmjet mërgatës dhe veprimtarëve që ndodheshin në Kosovë, si dhe për shpërndarjen e ideve politike në një hapësirë më të gjerë shqiptare.

Përveç njohjes me figurat dhe organizatat e emigracionit, aktgjykimi pretendon se gjatë qëndrimit të tij në Gjermani, Ismail Haradinaj mori edhe orientime konkrete lidhur me zhvillimin e mëtejshëm të aktivitetit organizativ në Kosovë. Në dokumentet e procesit përmenden udhëzime që lidhnin me zgjerimin e organizatës, forcimin e strukturës së saj dhe përfshirjen e anëtarëve të rinj në rrjetin ekzistues.

Sipas gjykatës, një nga detyrat kryesore që iu ngarkua Haradinajt kishte të bënte me identifikimin dhe përgatitjen e personave që konsideroheshin të përshtatshëm për t’u përfshirë në aktivitetin e organizatës. Ky aspekt paraqitet si pjesë e strategjisë së zgjerimit dhe konsolidimit të rrjetit organizativ, e cila synonte krijimin e një baze sa më të gjerë mbështetëse.

Në të njëjtën kohë, aktgjykimi thekson se rëndësi e veçantë iu kushtua çështjes së masovizimit të organizatës, pra zgjerimit gradual të anëtarësisë dhe krijimit të hallkave të reja organizative. Në analizën e organeve të sigurisë, kjo përbënte një përpjekje për ta shtrirë veprimtarinë në zona të ndryshme dhe për të ndërtuar një rrjet më të gjerë bashkëpunimi.

Një element tjetër që përmendet në dokumentacionin gjyqësor është çështja e furnizimit me materiale propagandistike. Sipas aktgjykimit, Haradinaj u udhëzua që të siguronte sjelljen e vazhdueshëm të botimeve dhe materialeve që botoheshin në emigracion, me qëllim që ato të shpërndaheshin dhe të lexoheshin nga anëtarët dhe simpatizantët e organizatës në Kosovë.

Po aq e rëndësishme konsiderohej edhe ruajtja e konspiracionit organizativ. Gjykata argumenton se gjatë takimeve në Gjermani u diskutuan mënyrat e komunikimit të fshehtë, ruajtja e identitetit të anëtarëve dhe masat që duhej të ndërmerreshin për të shmangur zbulimin e veprimtarisë nga organet e sigurisë. Në aspektin teorik, këto elemente janë karakteristike për organizatat ilegale, të cilat mbështeten në rregulla të rrepta të fshehtësisë dhe të disiplinës së brendshme.

Sipas arsyetimit të gjykatës, Haradinajt iu kërkua gjithashtu të mblidhte informacione dhe të dhëna të ndryshme mbi zhvillimet politike, ekonomike dhe shoqërore në Kosovë. Në interpretimin e autoriteteve, këto materiale synonin të përdoreshin në botimet ilegale të organizatave që vepronin në emigracion. Gjykata pretendon se qëllimi i tyre ishte paraqitja e situatës në Kosovë në mënyrë kritike dhe përdorimi i tyre në fushën propagandistike.

Nga perspektiva e studimeve historike, ky aspekt është veçanërisht interesant, sepse dëshmon për ekzistencën e një rrjeti të vazhdueshëm komunikimi ndërmjet Kosovës dhe emigracionit politik shqiptar. Informacionet lëviznin në të dy drejtimet: nga Kosova drejt qendrave të emigracionit dhe nga emigracioni drejt veprimtarëve në vend. Kjo formë komunikimi transnacional përbënte një nga mekanizmat kryesorë të funksionimit të lëvizjeve ilegale shqiptare gjatë kësaj periudhe.

Në tërësi, sipas arsyetimit të aktgjykimit, qëndrimi i Ismail Haradinajt në Gjermani paraqitet si një moment kyç në konsolidimin e lidhjeve ndërmjet strukturave të organizuara në Kosovë dhe qendrave të emigracionit politik shqiptar. Dokumentet gjyqësore e paraqesin këtë periudhë si fazë të rëndësishme të shkëmbimit të orientimeve organizative, të zgjerimit të kontakteve dhe të forcimit të rrjetit të komunikimit që lidhte veprimtarët në Kosovë me organizatat shqiptare që vepronin në Evropën Perëndimore.

Sipas arsyetimit të paraqitur në aktgjykim, veprimtaria që organet jugosllave e konsideronin të lidhur me organizimin ilegal nuk kufizohej vetëm te Ismail Haradinaj dhe bashkëpunëtorët e tij të drejtpërdrejtë, por, sipas tyre, përfshinte edhe anëtarë të familjes së tij, veçanërisht bijtë Naim dhe Nasim Haradinaj. Dokumentet gjyqësore përpiqen të argumentojnë se gjatë qëndrimit të tyre në Republikën Federale të Gjermanisë, ata kishin hyrë në kontakt me veprimtarët e emigracionit politik shqiptar dhe ishin njohur me qëllimet, strukturat dhe format e organizimit të lëvizjes ilegale shqiptare.

Sipas interpretimit të gjykatës, qëndrimi i tyre në Gjermani nuk kishte vetëm karakter familjar apo privat, por shërbeu edhe si një mundësi për t’u përfshirë në rrjetin e kontakteve që vepronte ndërmjet emigracionit politik shqiptar dhe strukturave ilegale në Kosovë. Në këtë kuadër, organet e ndjekjes penale pretendonin se të dy të rinjtë ishin pajisur me materiale dhe mjete që më vonë do të përdoreshin në funksion të veprimtarisë së organizatës.

Aktgjykimi thekson se gjatë kthimit nga Gjermania ata kishin sjellë në Kosovë një sërë pajisjesh dhe materialesh që konsideroheshin të rëndësishme për funksionimin e rrjetit ilegal. Ndër to përmenden dy aparate radiolidhëse (toki-voki), një palë dylbi, rreth 300 ekzemplarë të gazetës “Lajmëtari i Lirisë”, si dhe materiale të tjera propagandistike. Në interpretimin e organeve të sigurisë, këto mjete nuk përbënin objekte të zakonshme, por instrumente që mund të përdoreshin për komunikim, vëzhgim dhe shpërndarje të literaturës ilegale.

Përdorimi i mjeteve të komunikimit dhe i materialeve propagandistike ishte një element i zakonshëm i organizimit konspirativ. Gazetat dhe fletushkat shërbenin për përhapjen e ideve politike, ndërsa pajisjet teknike konsideroheshin mjete ndihmëse për ruajtjen e lidhjeve dhe koordinimin e aktiviteteve në kushte të fshehtësisë. Pikërisht për këtë arsye, autoritetet jugosllave i trajtonin këto mjete si pjesë të infrastrukturës organizative të grupeve ilegale.

Formimi i grupit ilegal “Shqiponja”

Sipas dokumenteve gjyqësore, aktiviteti i Naimit dhe Nasimit nuk u kufizua vetëm në transportimin e materialeve. Gjykata pretendon se ata u përfshinë aktivisht në krijimin e një grupi të veçantë rinor, i cili identifikohej me emrin “Shqiponja”. Ky grup paraqitet në aktgjykim si një strukturë e përbërë kryesisht nga të rinj, e lidhur me rrjetin më të gjerë organizativ që vepronte në rajonin e Deçanit.

Një aspekt që tërheq vëmendjen në arsyetimin e gjykatës është pretendimi se anëtarët e këtij grupi kishin siguruar mjete teknike për shumëzimin e materialeve propagandistike. Sipas dokumenteve, nga Qendra Arsimore e Mesme e Orientuar në Deçan ishin marrë dy shaptilografë, pajisje që në atë kohë përdoreshin gjerësisht për shtypjen dhe shumimin e materialeve të shkruara. Për organet e sigurisë, posedimi i pajisjeve të tilla përbënte tregues të qartë të përpjekjeve për të prodhuar dhe shpërndarë literaturë ilegale në mënyrë më të organizuar.

Nasim Haradinaj

Nga këndvështrimi historik, shaptilografët kishin një rëndësi të veçantë në veprimtarinë e organizatave ilegale gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX. Para përhapjes së teknologjive moderne të kopjimit, këto pajisje përfaqësonin një nga mjetet kryesore për prodhimin masiv të trakteve, komunikatave dhe materialeve propagandistike. Për këtë arsye, kontrolli mbi to ishte një nga objektivat e vazhdueshëm të aparatit shtetëror të sigurisë.

Sipas aktgjykimit, grupi “Shqiponja” kishte zhvilluar aktivitet të vazhdueshëm gjatë vitit 1981 dhe kishte ndërmarrë një sërë veprimesh që autoritetet i cilësonin si veprimtari kundër rendit shtetëror. Në mesin e tyre përmendej shpërndarja e trakteve dhe e pamfleteve politike, të cilat synonin përhapjen e ideve dhe kërkesave të lëvizjes.

Po ashtu, dokumentet gjyqësore përmendin aksione simbolike që kishin të bënin me ndërhyrjen në hapësirën publike, siç ishte fshirja ose dëmtimi i mbishkrimeve që mbanin emrat e figurave historike serbe dhe malazeze. Nga perspektiva e studimeve të lëvizjeve politike, veprime të tilla interpretohen si forma të protestës simbolike, përmes të cilave grupet opozitare përpiqen të sfidojnë narrativat zyrtare dhe simbolet e pushtetit.

Në analizën shkencore të këtyre zhvillimeve, është e rëndësishme të theksohet se dokumentet gjyqësore i paraqesin këto veprime nga këndvështrimi i aparatit shtetëror jugosllav, i cili i konsideronte ato si manifestime të veprimtarisë armiqësore dhe kundërrevolucionare. Megjithatë, për mua dhe studiuesit e tjerë të historisë së Kosovës, këto burime kanë vlerë të veçantë sepse dokumentojnë format konkrete të organizimit, komunikimit dhe mobilizimit që karakterizuan një pjesë të rinisë shqiptare në periudhën e pasdemonstratave të vitit 1981.

Në tërësi, ky segment i aktgjykimit dëshmon se organet jugosllave e perceptonin aktivitetin ilegal jo si veprimtari të izoluar të disa individëve, por si një rrjet më të gjerë që përfshinte familje të tëra, grupe rinore, struktura lokale dhe lidhje me emigracionin politik shqiptar. Ai paraqet gjithashtu një pasqyrë të rëndësishme të mënyrave se si organizatat ilegale përpiqeshin të siguronin materiale, të zgjeronin rrjetin e tyre dhe të zhvillonin forma të ndryshme të veprimit politik në Kosovën e fillimit të viteve tetëdhjetë.

Mbledhja e dytë e “Komitetit të vendit”

Sipas të dhënave të paraqitura në aktgjykim, procesi i konsolidimit organizativ të “Komitetit të Vendit” vazhdoi edhe gjatë gjysmës së dytë të vitit 1980, kur organizata, sipas interpretimit të organeve gjyqësore, kaloi nga faza fillestare e krijimit të rrjetit në një stad më të avancuar të strukturimit të brendshëm. Në këtë kontekst, një rëndësi të veçantë i kushtohet mbledhjes së dytë të Komitetit të Vendit, e cila, sipas dokumenteve të procesit, u zhvillua në fund të muajit shtator të vitit 1980, në një livadh pranë stacionit të autobusëve në Gjakovë.

Zgjedhja e një lokacioni të hapur dhe larg mjediseve të zakonshme të takimeve nuk ishte e rastësishme. Në analizën e organizatave ilegale, përdorimi i vendeve të izoluara ose të pazakonshme për mbajtjen e mbledhjeve konsiderohet një praktikë tipike konspirative, e diktuar nga nevoja për të shmangur mbikëqyrjen e organeve të sigurisë dhe për të minimizuar rrezikun e zbulimit. Pikërisht për këtë arsye, gjykata e paraqet edhe këtë takim si pjesë të mekanizmave të fshehtësisë që, sipas saj, karakterizonin funksionimin e organizatës.

Në këtë mbledhje, sipas arsyetimit të aktgjykimit, morën pjesë pothuajse të gjithë anëtarët e Komitetit të Vendit. I vetmi që mungonte ishte Jashar Salihu, i cili në atë periudhë ndodhej në shërbimin e detyrueshëm ushtarak. Megjithatë, mungesa e tij nuk ndikoi në zhvillimin e mbledhjes, pasi organizata vazhdoi procesin e saj të konsolidimit dhe të ndarjes së detyrave.

Jashar Salihu

Një nga temat kryesore të diskutimit ishte vlerësimi i veprimtarisë së zhvilluar që nga mbledhja e parë konstituive. Sipas dokumenteve gjyqësore, anëtarët analizuan rezultatet e arritura në zgjerimin e rrjetit organizativ, kontaktet e vendosura me simpatizantët dhe aktivitetet e ndërmarra në funksion të përhapjes së ideve të organizatës. Kjo fazë e vetëvlerësimit paraqitet nga gjykata si dëshmi se organizata po përpiqej të funksiononte sipas një logjike të brendshme organizative, duke analizuar rregullisht punën e strukturave të saj.

Nga pikëpamja e teorisë së organizimit politik, procese të tilla të vlerësimit të brendshëm janë karakteristike për grupet që synojnë të krijojnë një disiplinë të qëndrueshme organizative. Përmes tyre jo vetëm që kontrollohet realizimi i detyrave të caktuara, por edhe forcohet përgjegjësia kolektive dhe individuale e anëtarëve.

Një vend qendror në mbledhje zuri çështja e formimit të strukturës drejtuese të organizatës. Sipas aktgjykimit, në këtë takim u bë ndarja formale e funksioneve udhëheqëse. Ismail Haradinaj u zgjodh në pozitën e kryetarit të Komitetit të Vendit, duke u konfirmuar si figura kryesore organizative dhe politike e grupit. Në interpretimin e gjykatës, ky emërim pasqyronte autoritetin dhe ndikimin që ai kishte fituar brenda organizatës që nga fazat e para të krijimit të saj.

Pozita e sekretarit iu besua Hasan Ukëhaxhajt, i cili konsiderohej një nga bashkëpunëtorët më të afërt të Haradinajt dhe një nga figurat më aktive në procesin e zgjerimit të organizatës. Në strukturat ilegale, funksioni i sekretarit zakonisht lidhet me koordinimin e komunikimeve, mbajtjen e kontakteve dhe organizimin e veprimtarive të brendshme, çka tregon se Hasan Ukëhaxhaj gëzonte një nivel të lartë besimi brenda grupit.

Ndërkohë, Abdullah Hasanmetaj u caktua në detyrën e arkëtarit. Kjo pozitë kishte rëndësi të veçantë, pasi lidhej me administrimin e burimeve financiare dhe me mbikëqyrjen e mjeteve materiale që organizata përdorte për funksionimin e saj. Sipas dokumenteve, Shkurte-Drita Kuçi dhe Jashar Salihu vazhduan të mbeteshin anëtarë të Komitetit, duke përbërë së bashku me tre të tjerët bërthamën drejtuese të organizatës.

Një nga vendimet më domethënëse të kësaj mbledhjeje kishte të bënte me krijimin e një sistemi të rregullt financimi. Sipas aktgjykimit, u vendos që çdo anëtar i organizatës të paguante një kuotë mujore prej 100 dinarësh, e cila do të shërbente si burim financiar për veprimtarinë e organizatës. Ky vendim dëshmon se organizata nuk mbështetej vetëm në entuziazmin politik të anëtarëve, por po përpiqej të ndërtonte edhe mekanizma të qëndrueshëm financiarë.

Krijimi i fondeve të brendshme përbën një tregues të rëndësishëm të institucionalizimit të organizatës. Burimet financiare janë element kyç për mbijetesën dhe zhvillimin e çdo strukture politike, veçanërisht në kushte ilegaliteti, ku mungojnë format e ligjshme të financimit.

Sipas dokumenteve gjyqësore, përgjegjësia për mbledhjen e këtyre mjeteve iu besua Abdullah Hasanmetajt në cilësinë e arkëtarit. Ai kishte për detyrë jo vetëm të pranonte pagesat, por edhe të mbante evidencë të rregullt financiare. Një detaj interesant është se kjo evidencë, sipas aktgjykimit, duhej të mbahej duke përdorur pseudonimet konspirative të anëtarëve, dhe jo emrat e tyre të vërtetë. Ky element pasqyron shkallën e kujdesit që organizata i kushtonte ruajtjes së fshehtësisë dhe mbrojtjes së identitetit të anëtarëve të saj.

Po ashtu, dokumentet tregojnë se pagesat nuk dorëzoheshin drejtpërdrejt nga secili anëtar. Ato mblidheshin përmes drejtuesve të ashtuquajturave “treshe”, të cilët vepronin si hallka ndërmjetëse ndërmjet anëtarësisë dhe strukturës drejtuese. Kjo metodë organizative është karakteristike për sistemet me qelula, ku informacioni dhe burimet kalojnë përmes niveleve të ndryshme të organizimit, duke kufizuar kontaktet e drejtpërdrejta dhe duke rritur sigurinë konspirative.

Në aktgjykim përshkruhen edhe qëllimet për të cilat do të përdoreshin këto mjete financiare. Një pjesë e fondeve ishte paraparë për sigurimin dhe shpërndarjen e materialeve propagandistike, si gazeta, trakte dhe botime të tjera ilegale. Një pjesë tjetër ishte dedikuar për mbulimin e shpenzimeve operative që lidhnin me aktivitetin e organizatës, përfshirë komunikimet, udhëtimet dhe nevojat e tjera logjistike.

Veçanërisht domethënës është fakti se fondi parashikohej të përdorej edhe për mbështetjen e familjeve të personave që mund të arrestoheshin ose burgoseshin për shkak të veprimtarisë së tyre politike. Ky aspekt dëshmon për ekzistencën e një forme solidariteti të brendshëm organizativ, që synonte të siguronte vazhdimësinë e veprimtarisë dhe të zbusë pasojat sociale që mund të sillnin arrestimet.

Në përfundim, mbledhja e dytë e Komitetit të Vendit paraqet një moment të rëndësishëm në evolucionin organizativ të grupit. Ajo dëshmon kalimin nga një fazë fillestare e organizimit në një strukturë më të formalizuar, me hierarki të përcaktuar, funksione të ndara, sistem financiar të rregullt dhe mekanizma të qartë të komunikimit e të konspiracionit. Për studiuesit e historisë së lëvizjeve ilegale shqiptare, këto elemente ofrojnë dëshmi të vlefshme mbi mënyrën se si organizatat politike të kësaj periudhe përpiqeshin të ndërtonin struktura të qëndrueshme dhe të afta për të vepruar në kushtet e represionit shtetëror. (VIJON)